https://www.kabulpress.org/ [en]Kabul Press? is a critical, independent, multilingual platform publishing uncensored, creative journalism in Hazaragi, Dari, Persian, and English. It amplifies underrepresented voices, challenges dominant narratives, and defends human rights and democracy, with a focus on the Hazara genocide and the struggles of stateless nations.[fa]کابل پرس رسانه ای آزاد و انتقادی است که بدون سانسور به زبان های هزاره گی، دری و پارسی منتشر می شود. کابل پرس با چالش روایت های غالب، صداهای سرکوب شده را برجسته کرده و با دفاع از حقوق بشر و دموکراسی، بر نسل کشی هزاره و رنج ملت های بدون دولت تمرکز می کند.[/multi] fa SPIP - www.spip.net https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L144xH41/siteon0-0acbd.png?1769345167 https://www.kabulpress.org/ 41 144 https://mail.bamyanpress.com/article240776.html https://mail.bamyanpress.com/article240776.html 2020-05-04T17:30:03Z text/html fa داکتر عبدالخالق لعل زاد تروريزم، کوچی طالبان، طالبان، القاعده و داعش دو قرن جنایت در افغانستان: جنایات نسل کشی، قتل عام، برده داری، جنگ های داخلی، جنایات جنگی و جنایات حاد علیه بشریت ملیت ها هایلایت <p>(باید بازیگر بود، نه بازیچه و یا تماشاچی) <br class='autobr' /> این واقعیت تلخ را باید پذیرفت که بار رهایی قوم پشتون از زنجیر اسارت حاکمان آنها نیز بر دوش رهبران اقوام غیرپشتون قرار دارد! <br class='autobr' /> جنگ های خانمان سوز قدرت در سراسر سده ۱۹ در بین رهبران و سرداران افغان/پشتون در جنوب هندوکش بر سر حاکمیت و زعامت در کابل، قندهار و هرات جریان داشت، اما بزرگان اقوام غیرپشتون در این مناطق یا به صفت سرباز، اجیر و فرمانده در خدمت آنها قرار داشتند و یا تماشاچی بودند. یعنی رهبران پشتون در نقش «بازیگران» اصلی و بزرگان اقوام (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> / <a href="https://mail.bamyanpress.com/mot4.html" rel="tag">تروريزم، کوچی طالبان، طالبان، القاعده و داعش</a>, <a href="https://mail.bamyanpress.com/mot14.html" rel="tag">دو قرن جنایت در افغانستان: جنایات نسل کشی، قتل عام، برده داری، جنگ های داخلی، جنایات جنگی و جنایات حاد علیه بشریت</a>, <a href="https://mail.bamyanpress.com/mot35.html" rel="tag">ملیت ها</a>, <a href="https://mail.bamyanpress.com/mot38.html" rel="tag">هایلایت</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L150xH100/arton240776-98850.jpg?1769424361' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='100' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>(باید بازیگر بود، نه بازیچه و یا تماشاچی)</p></div> <div class='rss_texte'><p>این واقعیت تلخ را باید پذیرفت که بار رهایی قوم پشتون از زنجیر اسارت حاکمان آنها نیز بر دوش رهبران اقوام غیرپشتون قرار دارد!</p> <p>جنگ های خانمان سوز قدرت در سراسر سده ۱۹ در بین رهبران و سرداران افغان/پشتون در جنوب هندوکش بر سر حاکمیت و زعامت در کابل، قندهار و هرات جریان داشت، اما بزرگان اقوام غیرپشتون در این مناطق یا به صفت سرباز، اجیر و فرمانده در خدمت آنها قرار داشتند و یا تماشاچی بودند. یعنی رهبران پشتون در نقش «بازیگران» اصلی و بزرگان اقوام غیرپشتون در نقش «بازیچه» و یا «تماشاچی» آنها قرار داشتند. این سرزمین ها در درازنای سده ۱۹ در حالیکه عرصه تاخت و تاز سرداران افغان/پشتون بود، در معرض هجوم دو امپراتوری بزرگ هند برتانوی و روسیه تزاری نیز قرار داشت که بنام «بازی بزرگ» مشهور شد. تا اینکه در ۱۸۸۰، عبدالرحمن توسط برتانیه و با مشوره روسیه از بخارا آورده شد و بر تخت کابل نشانده شد. عبدالرحمن توانست تمام قدرت های محلی در جنوب و شمال هندوکش را با زور شمشیر سرکوب نموده و کشوری بنام «افغانستان» را (با تعیین مرز های آن توسط برتانیه و روسیه و حاکمیت قوی مرکزی) ایجاد کند.</p> <p>حاکمیت مرکزی عبدالرحمن پس از اعلان استقلال در ۱۹۱۹ و آغاز اصلاحات انقلابی توسط امان الله (نواسه عبدالرحمن) باعث ایجاد شورش ها، سقوط حاکمیت امان الله و به قدرت رسیدن نخستین فرمانده تاجیک، حبیب الله کلکانی در ۱۹۲۹ در این سرزمین گردید. اما حاکمیت حبیب الله کلکانی با بسیج قبایل جنوبی و شرقی توسط نادر پس از ۹ ماه با اعدام کلکانی و غارت مردم شمالی پایان یافت. حاکمیت مرکزی استبدادی قومی/پشتونی نوع عبدالرحمانی دوباره برقرار شد و حدود نیم قرن ادامه یافت. با ایجاد کشور پاکستان در ۱۹۴۷ و عدم شناخت مرز دیورند و ادعای ارضی بر نیم خاک پاکستان توسط حاکمان افغان/پشتون، مشکلات و دشمنی جدیدی در بین این دو همسایه بوجود آمد و «جنگ کابل – اسلام» آغاز گردید که تا کنون به اشکال مختلفی ادامه دارد.</p> <p>با کودتای ۱۹۷۸ و پیروزی حزب دموکراتیک، وضعیت جدیدی در کشور بوجود آمد. تقابل و درگیری های جناح های عمدتا خلقی های پشتون و پرچمی های عمدتا تاجیک منجر به ورود ارتش شوروی و تبدیل کشور به میدان شبیه «بازی بزرگ» در بین شوروی و امریکا با ایجاد پایگاه های عمده مجاهدین در خاک پاکستان شد که ده سال ادامه یافت (ایجاد احزاب قومی مجاهدین در پاکستان و ایران نخستین مشخصه تاریخ سیاسی/قومی کشور در این دوران است).</p> <p>درامه حاکمیت دهساله کمونیست ها با خروج شوروی و تجزیه حزب دموکراتیک در خطوط قومی باعث سقوط نجیب، فروپاشی حاکمیت مرکزی، ایجاد جزیره های قدرت قومی جهادی در شهر کابل و ولایات و پیروزی حکومت دوم تاجیکان (ربانی/مسعود) در ۱۹۹۲ شد که برتری خواهان پشتون آن را «سقاوی دوم» نامیدند (تجزیه حزب دموکراتیک و احزاب جهادی در خطوط قومی، مشخصه دیگر تاریخ سیاسی - قومی کشور است). ادامه جنگ حزب اسلامی حکمتیار (پشتون) بر ضد حکومت ربانی/مسعود (تاجیک)، با آنکه مکتب فکری واحدی داشتند، بازتاب دهنده ژرفای «مسئله قومی» و اهمیت آن در کشور است. حکمتیار با آنکه نتوانست بر کابل پیروز شود، اما با تمام قوا نگذاشت که حکومت ربانی/مسعود در کابل ریشه گیرد. ادامه این وضع منجر به ایجاد گروه مزدور نظامی/جنگی طالبان توسط پاکستان، تهاجم بر کابل در ۱۹۹۶ و پیروزی آنها گردید.</p> <p>عقب نشینی مسعود به شمال کابل و پیشروی طالبان در شمال هندوکش باعث ایجاد نخستین «جبهه مقاومت» ضد طالبانی/پشتونی اقوام غیرپشتون به رهبری مسعود گردید. از اینکه رهبران و بازیگران اقوام غیرپشتون نتوانستند علل دشمنی پاکستان با کابل (اول - «سیاست تاریخی ضد پاکستانی حاکمان پشتون کابل» و دوم - «نقشه های هند و شوروی» برای تجزیه و تضعیف پاکستان) را دریابند و ناآگاهانه در دشمنی با پاکستان قرار گرفتند، بحثی است پس از اشک و آب دیده که مقصر آن، هم حاکمان پاکستان اند و هم رهبران اقوام غیرپشتون. زیرا حاکمان پاکستان درک درستی از ترکیب قومی کشور ما نداشتند؛ پشتون ها را اکثریت و سایر اقوام را اقلیت های کوچک می پنداشتند و به همین علت از طالبان (پشتون ها) حمایت کردند. رهبران اقوام غیرپشتون نیز در حالیکه نه پشتیبانی خارجی داشتند و نه لابیگری غربی؛ به علت تبلیغات درازمدت حاکمان پشتون کابل، خود را با افتخار «افغان» نامیده، پاکستان را «دشمن تاریخی» و «غاصب» سرزمین های آبایی و اجدادی خویش تصور می کردند!</p> <p>پس از شهادت مسعود و حادثه نیویارک در سپتمبر ۲۰۰۱ و حمله امریکا بر کشور که باعث سقوط حکومت طالبان و تسخیر کابل توسط مجاهدین/تاجیکان گردید، وضع دیگری در کشور بوجود آمد: فرماندهان عمدتا تاجیک در جلسه بن، ریاست حکومت را در اواخر ۲۰۰۱ به کرزی/پشتون تسلیم کردند و خود وزیر/مامور او شدند. کرزی با یک پتو وارد کابل شد، اما با همکاری خلیل زاد فوق العاده ماهرانه و مکارانه «بازی» کرد: یک رژیم ریاستی متمرکز را در قانون اساسی ۲۰۰۴ تصویب کرد، رهبران اقوام غیرپشتون را در «زر اندوزی» و «بلندمنزل سازی» مصروف ساخت و مانند یک «خان قبیله» تا ۲۰۱۴ حکومت کرد. کرزی طالبان را با آهستگی و مهارت کامل دوباره احیا و تقویه کرد و در تمام کشور گسترش داد. کرزی افزود بر تقویه و گسترش طالبان، فرماندهان عمده «جبهه مقاومت» و شخصیت های مهم ضد طالبان (به شمول کاظمی، ربانی و فهیم) را یکی پس از دیگری به شکل مرموزی به شهادت رساند؛ اما برای خاموش ماندن غایله آنها و فرونشاندن اعتراضات مردم، فرزندان آنها را بالا کشید و امتیاز داد! کرزی در انتخابات گوسفندی ۲۰۱۴ احمدزی را در کرسی خود نشاند و هنوز هم یکی از «بازیگران» فعال عرصه سیاسی کشور است.</p> <p>رهبران و بزرگان اقوام غیرپشتون که تا هنوز جرات و شهامت ایستادگی و مقاومت در برابر پشتون ها را ندارند، تعدادی برای کسب امتیاز معاونیت به مسابقه با هم پرداختند و تعداد دیگری در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۰۹ و ۲۰۱۴ عبدالله («پشتون و دستیار مسعود») را بالا کردند. عبدالله با وجود «پیروزی» در ۲۰۰۹ با «گریه» و در ۲۰۱۴ با امتیاز «رئیس اجراییه»، آرمان مردم برای «غیرمتمرکز سازی نظام» و رای آنها را سودا کرد. رهبران و بزرگان اقوام غیرپشتون از دو دور گذشته درس عبرت نیاموختند و «آزموده را برای بار سوم آزمودند، اما خواهان نتیجه متفاوت بودند»! یعنی در انتخابات ۲۰۱۹ باز هم عبدالله را بالا کردند. اما عبدالله با وجود «پیروزی»، «سوگند قرآن» و تحلیف «ریاست جمهوری»، آرمان مردم («تغیر ساختار نظام») و رای آنها را در بدل امتیاز «رئیس شورای صلح» خواهد فروخت!</p> <p>کرزی – احمدزی ها متوجه بودند که در جریان اشغال شوروی و جنگ های مجاهدین در شمال کشور اکثریت ناقلین (پشتون ها) خانه و زمین های خود را رها نموده و کشور را ترک کرده اند. لذا آنها دو هدف عمده از «احیای طالبان و گسترش آنها» در شمال کشور داشتند:</p> <p>اول – پشتونیزه سازی دوباره کشور و مصروف سازی «جبهه مقاومت» با آنها (تضعیف و فروپاشی «جبهه مقاومت»)؛ دوم – ادامه حکومت خود شان و جلوگیری از سقاوی سوم (با ایجاد یک دشمن فرضی یعنی «خطر ایجاد حکومت طالبانی»).</p> <p>چون رهبران و فرماندهان «جبهه مقاومت» با تجارب تلخی که از دوران حکومت طالبان داشتند، در مقایسه با حکومت کرزی – احمدزی که خود نیز از جمله «سهم داران» آن بودند، طالبان را «خطر عمده و اساسی» دانسته، متوجه طالبان گردیده و تمام کارکرد ها، خیانت ها و جنایت های کرزی - احمدزی را نادیده گرفتند. رهبران/بزرگان اقوام غیرپشتون متوجه این سیاست زیرکانه رهبران افغان/پشتون نشدند که چرا آنها طالبان را تقویه نموده و گسترش می دهند!؟ لذا با شعارهای «وحدت ملی» آنها فریب خورده، با گرفتن امتیازات مادی آلوده گردیده و در عمل به «بازیچه» و «چوب سوخت» رهبران و بزرگان افغان/پشتون تبدیل شدند.</p> <p>قابل یادآوری است که کرزی – احمدزی ها با ستراتژی برتری خواهانه قومی/زبانی، شعارهای ایجاد «لوی افغانستان» و سوی استفاده از پشتیبانی غربی ها در صدد تقویه و ادامه حاکمیت قومی/پشتونی خود اند. به همین علت، آشکارا می گویند که مرز دیورند را به رسمیت نمی شناسند (و ادعای ارضی بر نیم خاک پاکستان دارند). از جانب دیگر، می دانند که پاکستان با تمام قوا می کوشد که از ایجاد یک «حکومت قوی مرکزی افغانی/پشتونی ضد پاکستانی در کابل» جلوگیری کند که (با پشتوانه غربی) ادعای ارضی بر نیم خاک پاکستان داشته باشد.</p> <p>چون حاکمان پشتون در کابل قدرت رویارویی مستقیم با پاکستان را ندارند، برای حفظ و ادامه حاکمیت خود در خفا با آنها هم کاسه و هم پیمانه اند. اما طالبان را نیز بصورت مخفیانه پشتیبانی و تقویه می کنند تا از یک سو به حکومت کبل متمایل گردند و از سوی دیگر آنها را در مقابل رهبران و بزرگان «جبهه مقاومت» اقوام غیرپشتون استفاده کنند، نه اینکه حاکمیت خود آنها در ارگ کابل را مورد تهدید قرار دهند. به همین علت است که ارگ کابل نه تنها از تصفیه و سرکوب طالبان در قرا و قصبات جلوگیری نکردند و نمی کنند، بلکه آنها را در قرا و قصبات کشور گسترش می دهند (پشتونیزه سازی کشور)، اما نمی گذارند آن قدر قوی شوند که حکومت خود آنها در کابل را مواجه به خطر سازند.</p> <p>به این ترتیب جنگ اصلی در کشور جنگ در بین کابل و اسلام آباد و یا «طالبان ارگ نشین» با پشتیبانی هند و «طالبان قطرنشین» با پشتیبانی پاکستان است. اهداف قومی هر دو گروه یکی است؛ تفاوت صرف در لباس و ظاهر (ریش، نکتایی، لنگی وغیره) آنهاست:</p> <p>رهبری گروه «ارگ نشین» را عمدتا تکنوکرات های به عهده دارند (کرزی، احمدزی، احدی وغیره) که تحصیل یافتگان غرب اند، مرز دیورند را به رسمیت نمی شناسد، ادعای ارضی بر نیم خاک پاکستان دارند، اقوام دیگر را مهاجر و اقلیت های کوچک می دانند و در همسویی با اهداف هند (تضعیف و تجزیه پاکستان) قرار دارند. از آنجایی که این گروه در بین قبایل پشتون و مردم خود پایگاه و جایگاهی ندارند، به کمبود «سرباز» و «مزدور» مواجه اند. لذا می خواهند با دادن چند کرسی و مقام معاونیت به رهبران و بزرگان اقوام غیرپشتون از نیروی مردمی آنها به حیث «بازیچه» و «چوب سوخت» حاکمیت خود استفاده کنند (چنانچه فرزندان اقوام غیرپشتون در طول دو دهه گذشته در تمام ولایات جنوبی و شرقی کشور در مقابل ۱۰ – ۱۲ هزار افغانی در جبهات جنگ با طالبان قرار دارند، اما فرماندهان آنها پشتون اند).</p> <p>رهبری گروه «قطرنشین» در دست ملا/مولوی های است که در مدارس مذهبی پاکستان آموزش و پرورش دیده اند و به حیث یک گروه مزدور نظامی/جنگی در خدمت اهداف ستراتژیک پاکستان قرار دارند. آنها با درنظرداشت فرهنگ سنتی - مذهبی جامعه افغانی/پشتونی، پایگاه و جایگاه مستحکمی در بین قبایل پشتون و مردم خود دارند. لذا تا زمانی که پشتوانه مادی/لوژستیکی آنها از طریق پاکستان ادامه داشته باشد، هرگز به کمبود «نیروی انسانی» مواجه نه خواهند شد!</p> <p>بنابرآن تا وقتی که «حاکمان پشتون» در کابل سیاست برتری خواهی قومی - زبانی خود را تغییر ندهند و یا رهبران اقوام غیرپشتون به قدرت نرسند و یا به «بازیگران» اصلی تبدیل نشوند و مناسبات خود را بر بنیاد شناسایی مرزهای بین المللی و حسن همجواری با پاکستان برقرار نسازند، «جنگ کابل – اسلام» آباد پایان نمی یابد (درامه کنونی «صلح با طالبان» یک برنامه «سیاسی/تجارتی» برای انتخابات امریکا است! کلید «صلح واقعی» در دست «حاکمان کابل» است! تاریخ کشور نشان می دهد که توقع تغییر سیاست برتری خواهانه قومی - زبانی حاکمان پشتون و ایجاد یک جامعه دموکراتیک توسط آنها چیزی جز توهم و خیال نیست. زیرا آنها می دانند که ادامه حاکمیت قومی آنها مستلزم سیاست های برتری خواهانه و جعل و تقلب است، چون «در دموکراسی می بازند»).</p> <p>حالا که مردم ما تا اندازه زیادی بیدار شده اند، نسل نوی بوجود آمده و شرایط جدیدی («ادامه حکومت غنی» و یا «تعویض/سقوط آن توسط طالبان») در حال تکوین است، «طرح جبهه مقاومت» و شکل گیری آن توسط رهبران/بزرگان (به ویژه «نسل جوان») اقوام غیرپشتون در همکاری با همسایگان (به ویژه پاکستان) و لابیگری با دنیای غرب برای رهایی از زیر یوغ فاشیزم قومی («طالبان ارگ نشین») و ایجاد یک جامعه دموکراتیک، «نیاز مبرم زمان است» (به شرطی که آنها «مسعود گونه» جرات و شهامت نمایند، در میدان مبارزه و مقاومت ایستاده شوند و ادعای زعامت و حاکمیت نمایند). فقط در این صورت است که قوم پشتون نیز از گروگان حاکمان فاشیست خود در ارگ کابل نجات می یابند (این واقعیت تلخ را باید پذیرفت که بار رهایی قوم پشتون از زنجیر اسارت حاکمان آنها نیز بر دوش رهبران اقوام غیرپشتون قرار دارد)!</p> <p>پاکستان نیز به یک حکومت دموکراتیک غیرپشتونی در کابل نیاز دارد که هم در همسویی با اهداف هند در قبال پاکستان نباشد و هم در امور داخلی پشتون/بلوچ های پاکستان مداخله نکند <i>همان گونه که «شوروی» ها برای جلوگیری از ایجاد ناآرامی در جمهوری های آسیای مرکزی هم مرز افغانستان که تاجیک ها، اوزبیک ها و ترکمن ها بودند در صدد تقویه پشتون ها و ایجاد یک حاکمیت پشتونی در کابل بودند (سقوط کلکانی توسط نادر و تعویض کارمل با نجیب) تا حد اقل از مداخله در امور جمهوری های خود مطمیین باشند</i>.</p> <p>بنا برآن، یگانه راه نجات از چنگال فاشیزم و استقرار یک جامعه دموکراتیک در کشور، ایجاد «جبهه مقاومت» توسط رهبران/بزرگان اقوام غیرپشتون است!</p></div> https://mail.bamyanpress.com/article240775.html https://mail.bamyanpress.com/article240775.html 2020-05-04T14:00:00Z text/html fa داکتر عبدالخالق لعل زاد پشتون/افغان <p>وقتی از کشور افغانستان صحبت می کنیم: چرا همه کاسه و کوزه را بر سر قوم «افغان» می شکنیم و آنها را ملامت می کنیم؟ چرا از «۱۷۴۷» شروع کرده و بعد چند فحش و دشنام نثار احمد شاه ابدالی و اولاده ای او می کنیم (چون تبلیغ نموده اند که احمد شاه ابدالی موسس کشور افغانستان است)؟ چرا فقط افغان ها را جاسوس و مزدور خارجی ها دانسته و بار ملامتی و بی مسئولیتی خود را بالای افغان ها و خارجی ها می اندازیم؟ <br class='autobr' /> در حالیکه به گواهی تمام اسناد تاریخی، احمد خان ابدالی، پسرش (تیمورشاه) و نواسه هایش (شاه زمان، شاه محمود (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> / <a href="https://mail.bamyanpress.com/mot49.html" rel="tag">پشتون/افغان</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L143xH150/arton240775-da702.png?1769424361' class='spip_logo spip_logo_right' width='143' height='150' alt="" /> <div class='rss_texte'><p>وقتی از کشور افغانستان صحبت می کنیم: چرا همه کاسه و کوزه را بر سر قوم «افغان» می شکنیم و آنها را ملامت می کنیم؟ چرا از «۱۷۴۷» شروع کرده و بعد چند فحش و دشنام نثار احمد شاه ابدالی و اولاده ای او می کنیم (چون تبلیغ نموده اند که احمد شاه ابدالی موسس کشور افغانستان است)؟ چرا فقط افغان ها را جاسوس و مزدور خارجی ها دانسته و بار ملامتی و بی مسئولیتی خود را بالای افغان ها و خارجی ها می اندازیم؟</p> <p>در حالیکه به گواهی تمام اسناد تاریخی، احمد خان ابدالی، پسرش (تیمورشاه) و نواسه هایش (شاه زمان، شاه محمود و شاه شجاع) خود را شاهان «خراسان» نامیده اند (و آرزو داشتند که روزی شاه «ایران» شوند). چنانچه در تاریخ های «احمد شاهی، ۱۷۷۳» و «حسین شاهی، ۱۷۹۸» حتی واژه «افغانستان» وجود ندارد و شاه شجاع نیز تاریخ «واقعات، ۱۸۳۵» خود را به «مورخان خراسان» اهدا کرده است. اما آن جغرافیا با جغرافیای افغانستان امروزی تفاوت فاحش دارد.</p> <p>امپراتوری درانی پس از نیم قرن تجزیه می شود (سال های ۱۸۰۰): حکومت های محلی/ولایتی مستقل و نیمه مستقل در شمال هندوکش (بدخشان، قطغن و بلخ) و جنوب آن (کابل، قندهار و هرات) وجود داشته و یا ایجاد می شود (چنانچه کافرستان هرگز تابع هیچ حکومتی نبوده است). سپس، این سرزمین ها با پیشروی هند برتانیوی و روسیه تزاری و در جریان «بازی بزرگ» در بین دو امپراتوری به «منطقه حایل» در بین آنها تبدیل می شود تا با یکدیگر شاخ به شاخ نشوند (پیش از آن، این سرزمین ها از اوایل سده ۱۶ تا نیمه سده ۱۸ یعنی حدود ۲۵۰ سال در دست امپراتوری های صفویان، مغولان هند و شیبانیان تقسیم بوده است)؛ تا اینکه برتانیه عبدالرحمن را در ۱۸۸۰ از بخارا/روسیه درخواست نموده و او را در راس «دولت حایل» در کابل می گمارند (Buffer State) و حتی قندهار و هرات را برایش نمی دهد (شمال هندوکش خود مختار است)! اما عبدالرحمن یا این «مرد آهنین» شهامت و جسارت خود را در جریان عمل نشان داده، تمام حاکمان و قدرت های محلی را با زور و شمشیر سرکوب نموده و حاکمیت سراسری ایجاد می کند <i>همان است که برتانیه و روسیه، مرز های این «منطقه/دولت حایل» را خط کشی نموده و عبدالرحمن را به حیث پادشاه «افغانستان» به رسمیت می شناسند که در امور داخلی آزاد بوده و در امور خارجی تابع سیاست برتانیه است؛ تا اینکه در زمان امان الله در ۱۹۱۹ مستقل می شود. باید متوجه بود که امیرحبیب الله در سراج التواریخ کاتب هزاره در ۱۹۱۳، پادشاه افغانستان (جنوب هندوکش) و ترکستان (شمال هندوکش) نامیده می شود؛ یعنی نام «افغانستان» فقط در زمان امان الله «نام عمومی کشور» می شود</i>!</p> <p>لذا وقتی از کشور «افغانستان» صحبت می کنیم، بهتر است از عبدالرحمن (۱۸۸۰ - ۱۹۰۱) و یا امان الله (۱۹۱۹ - ۱۹۲۹) شروع کنیم؛ چون مرز های کشوری بنام «افغانستان» در زمان عبدالرحمن تعیین گردیده و استقلال آن در زمان امان الله حاصل شده است. پیش از آن کشوری به این نام در تاریخ منطقه و با این مرز ها در جغرافیای سیاسی جهان وجود نداشته و تمام حاکمان و امرای محلی/ولایتی حتی در معاهده با خارجی ها حاکمان مناطق یا ولایات شان نامیده شده اند (چنانچه برتانیه با شاه شجاع در ۱۸۰۹ بنام «شاه کابل»، با کامران در ۱۸۳۹ بنام «شاه هرات» و با دوست محمد در ۱۸۵۵ و ۱۸۵۷ بنام های «والی کابل» و «حاکم کابل» معاهده کابل امضا کرده است).</p> <p>پس از ایجاد «کشور افغانستان» (در زمان عبدالرحمن) برای اولین بار مفکوره برتری خواهی قومی-زبانی توسط محمود طرزی در زمان امیرحبیب الله (پسر عبدالرحمن) مطرح گردیده، در زمان امان الله (نواسه عبدالرحمن) با صدور فرمان «نظامنامه ناقلین بسمت قطغن» جنبه عملی پوشیده و در زمان نادرشاه (با ایجاد «انجمن ادبی کابل» و نوشتن مقاله های «افغانستان و نگاهی به تاریخ آن» و «تاریخچه مختصر افغانستان» توسط میرغلام محمد غبار) و ظاهرشاه (با ایجاد «پشتو تولنه» و «انجمن تاریخ» و رسمی/ملی سازی زبان پشتو) و در رقابت با فرهنگ/زبان پارسی و کشور ایران به گونه بی پیشینه ای در صدد افغان سازی، پشتون سازی و پشتو سازی تاریخ، هویت و فرهنگ/زبان تمام اقوام بنام «قوم افغان» و «کشور افغانستان» می شوند. از همین جاست که «پته خزانه» ها ساخته می شود، «ملالی» ها ایجاد می شود، نام های مناطق تاریخی تغییر داده می شود، پیشینه قوم افغان به تاریخ هرودوت (پکتیا و پکتیکا) و کتیبه های ساسانی (آ-بگانه یا آ-پگان) برده شده و برای «کشور افغانستان» تاریخ پنج هزار ساله ساخته می شود!</p> <p>در حالیکه فرهنگ و زبان پارسی در درازنای یک هزار سال و در دوره احمد خان ابدالی (و پیش از آن حتی در دربار های مغولان هند، صفویان ایران، شیبانیان بخارا و حتی عثمانیان اناتولی/ترکیه) تا زمان نادرشاه/ظاهرشاه فرهنگ و زبان دربار، سیاست، تجارت و ادبیات بوده است و تمام شاعران و ادیبان قوم افغان (به شمول خوشحال ختک، رحمن بابا وغیره) و سایر اقوام (اقبال لاهوری، غالب کشمیری وغیره) با داشتن فرهنگ و زبان پارسی افتخار کرده، با آن بالیده و با آن سروده و سراییده اند.</p> <p>بنابرآن وقتی از «کشور افغانستان» صحبت می کنیم، بهتر است از عبدالرحمن یا امان الله شروع کنیم؛ نه از احمد شاه ابدالی و یا أولاده ای او (چون آن ها حتی واژه «افغانستان» را در تاریخ های خود ذکر نکرده اند). ما نباید تاریخ به قدرت رسیدن «قوم افغان» را منشای ایجاد «کشور افغانستان» بدانیم؛ درغیرآن باید به هوتکی ها، سوری ها و لودی ها برسیم! اما وقتی در باره «قوم افغان» صحبت می کنیم، می توان از هوتکی ها، سوری ها، لودی ها وغیره نیز سخن گفت و تاریخ آنها را در نهایت به تاریخ «قوم افغان» ربط داد، اما نه به تاریخ «کشور افغانستان» (چون آنها بنام «افغان» مشهور شده اند، در حالیکه اسناد و شواهد تاریخی نشان می دهد که آنها و تعداد زیادی از قبایلی که امروز به زبان افغانی/پشتو سخن می گویند، منشای افغانی نداشته و صرف زبان شان افغانی/پشتو شده است. هوتکی ها منشای مغولی/ترکی داشته و سوری/لودی ها منشای تاجیکی دارند). لذا ما نباید تاریخ به قدرت رسیدن اقوامی بنام «افغان» را با تاریخ کشوری بنام «افغانستان» و یا تاریخ «قوم افغان» را با تاریخ «کشور افغانستان» مخلوط کنیم (اشتباهاتی که غبار در «افغانستان در مسیر تاریخ»، فرهنگ در «افغانستان در پنج قرن اخیر» و حتی محتاط در «تاریخ تحلیلی افغانستان» مرتکب شده اند. یعنی تاریخ «قوم افغان» را با تاریخ «کشور افغانستان» و یا برعکس آن مخلوط کرده اند)!</p> <p>از طرف دیگر از سال های ۱۸۰۰ بدینسو بازیگران اصلی و اساسی در سیاست و حاکمیت این سرزمین ها و در ارتباط با خارجی ها (به ویژه در جنوب هندوکش) فقط «سرداران افغان» بوده اند. یعنی تنها «سرداران افغان» بودند که برای حاکمیت در کابل، کندهار و هرات با یکدیگر و یا با خارجی ها جنگیده و در مناسبات با شاهان پارس/ایران، هند برتانوی و حتی روسیه تزاری/شوروی در ارتباط بوده و با یکدیگر رقابت نموده اند. در حالیکه سایر اقوام (تاجیک ها، هزاره ها، اوزبیک ها وغیره) مثل امروز در رکاب آنها قرار داشته؛ نقش سربازان، اجیران و مزدوران آنها را بازی نموده و ادعای مالکیت، کسب قدرت، زعامت و حاکمیت نکرده اند (به استثنای دو دوره کوتاه حبیب الله کلکانی و مسعود/ربانی).</p> <p>پس تا زمانی که «ما» جرات و شهامت ادعای مالکیت، زعامت و حاکمیت در سرزمین های خود را نداشته؛ در رکاب افغان ها قرار داشته و در سربازی، مزدوری و کسب مقام معاونیت با یکدیگر رقابت کنیم، نباید قوم افغان را ملامت نماییم! به ویژه تعدادی از دوستان ما که ادعای رهبری و دانشمندی نیز دارند، بار ملامتی و بیکارگی خود را به گردن افغان ها و غربی ها انداخته و ادعا می کنند که غربی ها «طرفدار افغان ها» و «دشمن تاجیک ها و سایر اقوام» اند. آنها برای توجیه این ادعای خود، تهمت و بهتان دیگری نیز بر افغان ها بسته می کنند که گویا فقط افغان ها جاسوسان و مزدوران خوبی برای خارجی ها بوده اند و سایر اقوام جاسوسی و مزدوری را یاد ندارند! در حالیکه همین رهبران و بزرگان ما در دهه های آخر نشان دادند که در جاسوسی و مزدوری به افغان ها (مزدور مزدور!) سر یکدیگر را می شکنانند، چه رسد در جاسوسی و مزدوری به خارجی ها (اگر برای شان میسر شود)!</p></div> https://mail.bamyanpress.com/article240526.html https://mail.bamyanpress.com/article240526.html 2019-04-17T19:53:37Z text/html fa داکتر عبدالخالق لعل زاد <p>مجله ادب، پوهنزی ادبیات، پوهنتون کابل، شماره ۵ – ۶، سال ۱۳۴۲ ش باز نویس: دکتور لعل زاد لندن، اپریل ۲۰۱۹ اهدا به دوستان و دوستداران «بدخشی» بزرگ! <br class='autobr' /> نامه ای به نویسنده ای جوان =================== نیمه راه زندگی... لحظه ای حساسی در زمان وجود دارد، لحظه ای که شخص درست به نیمه راه زندگی اش می رسد؛ جزیی از یک ثانیه، تکه ای زود گذری از زمان، تند تر از یک نگاه، تند تر از ذروه ای التهابات عشق، تند تر از نور؛ و شخص در این لحظه سریع التاثیر است. (دوبر دسنو) <br class='autobr' /> برادر ارجمندم نبی عظیمی؛ <br class='autobr' /> هر وقتی که ترا (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L150xH84/arton240526-19e41.jpg?1769424361' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='84' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>مجله ادب، پوهنزی ادبیات، پوهنتون کابل، شماره ۵ – ۶، سال ۱۳۴۲ ش<br class='autobr' /> باز نویس: دکتور لعل زاد<br class='autobr' /> لندن، اپریل ۲۰۱۹<br class='autobr' /> اهدا به دوستان و دوستداران «بدخشی» بزرگ!</p> <p><strong>نامه ای به نویسنده ای جوان</strong><br class='autobr' /> ===================<br class='autobr' /> نیمه راه زندگی...<br class='autobr' /> لحظه ای حساسی در زمان وجود دارد،<br class='autobr' /> لحظه ای که شخص درست به نیمه راه زندگی اش می رسد؛<br class='autobr' /> جزیی از یک ثانیه،<br class='autobr' /> تکه ای زود گذری از زمان، تند تر از یک نگاه،<br class='autobr' /> تند تر از ذروه ای التهابات عشق،<br class='autobr' /> تند تر از نور؛<br class='autobr' /> و شخص در این لحظه سریع التاثیر است. (دوبر دسنو)</p> <hr class="spip" /></div> <div class='rss_texte'><p><strong>برادر ارجمندم نبی عظیمی؛</strong></p> <p>هر وقتی که ترا می بینم، از خطوط چهره اندوهناک و متفکر و فروغ چشمان مایوس و منتظرت، تمام هیجانات و تالمات انسانی و اجتماعی جوانان عصر و محیطم را روشن می خوانم. آنچه در مغز پر تلاطم و طوفانی تو می گذرد، همیشه مرا رنج می دهد که چرا مجرایی به این سیلاب بهاری عصیان پیدا نیست؟ اما تو در «کهسار نویسندگی» راهی پیدا خواهی کرد و چون دریاچه ای تند و شوخی به «دشت کم حاصل هنر» کشور فرود خواهی آمد و آن را شاداب و سرسیز خواهی نمود. <br class='autobr' /> اجازه بده! این قطره اشک تحسر نارسایی رهنمایی ها به آن دریاچه ای استعداد همراه و بدرقه باشد.<br class='autobr' /> در کوره راه زندگی با مشعل مغشوش جهان بینی های سطحی، یکه وتنها رفتن خود را به دام تزویر رهزنان «عقل و دانش» انداختن است و حکم خود کشی را دارد که از نادانی و ناشناسایی خویشتن و جهان، سرچشمه می گیرد. چنانچه بسیار اند کسانی که از نادانی «تابلیت» های مخدر زرپیچ را می خورند و به تب هوس می سوزند و هذیان های رویایی بسیار می گویند و طبقه اغفال کرده ای شان آن لاطایلات را در مجلات زراندود بنام هنر و ادب به جامعه ها تقدیم می کنند تا عده ای را مسموم سازند و باز گروهی به تقلید ایشان خویشتن را تخدیر کنند و هذیان گویند؛ اما مردم کمی هم بوده اند و هستند که از زیبایی های طبیعت ملهم و از جریانات جوامع منتبه شده، پس از نیکو اندیشیدن به گفتار نغز پرداخته و نوشته ای جمیل به میان آورده اند.<br class='autobr' /> تو که شوق نویسندگی داری و استعداد آن هم در تو دیده می شود، باید در تهداب کاخ بزرگ هنر ایدیالی واقعی خویش، سنگ های بزرگ و استوار مترقی ترین افکار بشری را بخوابانی و بعد بر بالای آن دیوار های که ارکان ادب باشد، بالا بری <i>بروی</i>، از میان انبوه خشت های پخته شده در کوره تجربه ای مدنیت و مواد خام زبان مادری مانند فرخی، فردوسی، حافظ، خاقانی، میمندی و بیهقی بهترین کلمات و شسته ترین الفاظ و کاکه ترین ترکیبات و مزین ترین جملات را بر گزین و چون جمال زاده ساروج طبقاتی را در میان آنها بریز و بسان صادق هدایت به کار ساده و عوام پسند آغاز کن.<br class='autobr' /> ببین در باره پیشوای ریالیست ها (بالزاک) چه گفته اند:<br class='autobr' /> «بالزاک در همان اجتماعی می زیست که نویسندگان رومانتیک را در آغوش خود پرورده بود، اما این نویسنده به جای اینکه خود را تسلیم تخیل و تحسر سازد و دچار بیماری قرن شود و برای انصراف از فکر محیط خویش دست به دامن گذشتگان زند و به قرون وسطی پناه برد، اجتماع خود را با همه مشخصات و اسرارش و با همه صفات و نیکی و بدی ها که در آن بود، در آثار خویش نشان داد. آنچه را که تا آن روز نویسندگان رومانتیک از آن غافل بودند، یعنی تاثیر و نفوذ پول را در اجتماع آن زمان بیان کرد».<br class='autobr' /> آری، بالزاک، پاریس، عروس بورژوازی را چنین تعریف می کند: «وحشت انگیز ترین مناظر دنیایی گمان دیدار دهشت بار مردم پریده رنگ و زرد روی و افسرده ای پاریس است. پاریس میدان وسیعی است که بر اثر طوفان منافع، شب و روز در جوش و خروش است و در زیر این طوفان خرمنی از مردم در تک و پو است...<br class='autobr' /> از همه منافذ قیافه های پژمرده و پرچین این مردم فراست و هوس و سمومی که مغز شان را انباشته است، بیرون می ریزد؛ نه... این ها را قیافه نمی توان خواند، این قیافه ها را (نقاب) نقاب ضعیف، نقاب قدرت، نقاب فقر و بدبختی، نقاب شادی، نقاب تزویر باید نام داد... در پاریس همه چیز دود می کند، همه چیز می سوزد، همه چیز می درخشد، همه چیز می جوشد، همه چیز شعله می کشد، بخار می شود و خاموش می گردد. زیرا پاریس دوزخی است.<br class='autobr' /> در پاریس عشق هوس است و کینه چیز بیهوده ای، آنجا انسان قوم و خویشی به جز نوت هزار فرنکی و دوستی به جز بانک رهنی ندارد...<br class='autobr' /> وجود همه کس در پاریس مجاز است: حکومت و گیوتن، مذهب و وبا؛ هر کس به این محیط تناسب دارد و فقدان هیچ کس در آن مشهود نیست...<br class='autobr' /> چه چیز بر همه تسلط دارد؟ زر و خوشی.<br class='autobr' /> این دو کلمه را مانند چراغی در دست بگیرید و این قفس گچی، این کندو را که جوی های سیاهی در آن روان است، بپایید.<br class='autobr' /> ... در آغاز کار دنیای مردم محروم را ببینید:<br class='autobr' /> کارگر، رنجبر کسی که پا ها، دست ها، زبان، پشت و یگانه بازوی خود را با پنج انگشت خود برای امرار معاش به کار می اندازد. این کارگر بیشتر از حد کار می کند. زن خود را مانند حیوان به ماشین می بندد و فرزند خود را به کار وا می دارد. نمی دانم کارخانه دار چه رشته ای سحر آمیز به گردن این طبقه انداخته است؟ ... پیش از همه به این پادشاه جنب و جوش پاریس که زمان و مکان را به زیر اطاعت خود درآورده است، سلام کنید!<br class='autobr' /> ...<br class='autobr' /> بالاخره به این مستخدم چند کاره ای ملامت ناپذیر سلام کنید»!<br class='autobr' /> به همین نسبت است که ژرژ التمان ادیب و منتقد معاصر فرانسوی گفته است: «گذشت زمان بالزاک را جوان تر می کند و آثار بالزاک هر چه بیشتر خوانده شود، تازه تر می گردد؛ ناگفته پیداست که ویکتور هوگو صاحب نبوغ است،‌ اما اکنون دیگر سبک هوگو سبکی که چراغ آن در برابر چشم آفریننده اش خاموش شد، خریداری ندارد».<br class='autobr' /> اشخاص علمی مانند انگلیس <i>انگلز؟</i> در باره بالزاک که در طبقه ارستوکرات و در سیاست سلطنت بود، می گوید:<br class='autobr' /> «در عالم تاریخ و حتی اقتصاد چیزی که من از آثار بالزاک فرا گرفته ام، بیشتر از همه چیز های است که از کتاب های تاریخ نویسان و علمای اقتصاد و آمارگران زبر دست جهان آموخته ام – این نویسنده که از سقوط اجتناب ناپذیر ارستوکراسی متاثر است با این همه عاقبت خوبی برای این طبقه پیش بینی نمی کند و این خود یکی از پیروزی های بزرگ ریالیزم و یکی از بزرگ ترین کامیابی های بالزاک است».<br class='autobr' /> بالزاک مکتب ادبی ریالیزم را بنا کرد و بعد از آن دهها مکتب دیگر به وجود آمد،‌ اما این قصر ساده نه تنها همچنان پا برجا ماند، بلکه روز بروز صیقلی شده و درخشان تر می گردد. به گفته ای مولف «مکتب های ادبی»:<br class='autobr' /> «مکتب های متعدد بعدی نتوانسته است از قدر و اعتبار آن بکاهد و بنای رومان نویسی جدید و ادبیات امروز جهان بر روی آن نهاده شده است».<br class='autobr' /> خواهی پرسید، ریالیزم یعنی چه؟<br class='autobr' /> ریالیزم عبارت است از مشاهده دقیق واقعیت های زندگی، تشخیص درست علل و عوامل آنها و بیان و تشریح و تجسم آنها.<br class='autobr' /> البته هیچ وقت نباید مانند نویسنده ای بزرگ امیل زولا کار ریالیزم را به ناتورالیزم کشاند، زیرا ناتورالیزم تشریح بی غرض و دقیق طبیعت است که بحر علم بار آن را باید به منزل برساند،‌ نه نسیم هنر.<br class='autobr' /> نویسنده ریالیست قهرمان داستان خود را از میان مردم و از دور و پیش محیط خود بر می گزیند و پشت اشخاص عجیب و غریب مثل داستان یوسکی، نمی گردد. بلکه برای نویسنده ریالیست چون تولستوی هر پدیده اجتماعی و طبیعی موضوع قرار گرفته و بطور عادی بیان می شود. در نوشته های ریالیستی وحدت مصنوعی وجود ندارد، چیز های تصادفی دیده نمی شود.<br class='autobr' /> اما امروز ریالیزم به مرحله تکاملی دیگری رسیده، چنانچه مولف «ریالیزم و ضد ریالیزم» می گوید:<br class='autobr' /> «مقصود از ریالیزم در نظر نویسندگان معاصر شرح تجربه ای شخصی نویسنده است از زندگی، نه وصف مشاهدات او؛ گر چه نویسنده عناصر کارش را از واقعیت خارجی می گیرد، ولی نه از آن رو است که خود چیزی برای گفتن ندارد، نویسنده ابتکار عمل را به دست امور واقع می سپارد، زیرا زبان واقعیت از زبان خودش گویا تر و رسا تر است، وصف بی طرفانه واقعیت، حقیقت اساسی و مهمی را آشکار می کند:<br class='autobr' /> حقیقتی که نویسنده کشف کرده و در آن زیسته است».<br class='autobr' /> ریالیزم متکامل قرن بیست که به اثر کامیابی جهان بینی های اجتماعی نوین با گورکی بصورت اساسی پی ریزی شده و سرمشق عالی مانند «مادر» دارد، فرزندانی چون «عشق زندگی» و «پاشنه آهنین» جک لندن، «سرنوشت یک انسان» و «دن آرام» شولوخوف، «عصیان» و «آزادی» رومن رولان... بوجود آورده و فامیل انسان دوست و اجتماع پسندی در «برج عاج هنر» تشکیل کرده که آنها نه تنها چون کارکنان «رادیو» آه و فریاد طبقه زیرین اجتماع را که در بردن تخت تمدن زیر گرفته شده اند، به گوش هوش داران می رسانند، بلکه چون کار گردانان «تلویزیون» فجایع ستمگران طبقات ممتاز و صدر نشینان طفیلی اجتماع را بی رحمانه افشا کرده، در نظرگاه بینایان نمایش می دهند.<br class='autobr' /> آثار این مکتب اجتماعی و انسانی برای ساعت تیری و روزگذرانی خسته شدگان و پیران نیست، بلکه کتب درسی جوانان و رهنمای زندگی مردم است؛ این است که هنر دوباره به مردم باز گشته و از ضروریات حیاتی آنها شده است. این مکتب جوان و ناخوشایند طبقات عالی (!) و ثقافت پسندان (!) مرتجع و محافظه کار را «هاریک هارتلی» این طور تعریف می کند:<br class='autobr' /> ریالیزم اجتماعی بر این اصل مبتنی است که «کار» قدرتی خلاق دارد و هنر به منزله بسط و انعکاس خلاقیت «کار» است. این هر دو بطور مستقیم یا غیرمستقیم مناسبات متغیر اجتماعی را منعکس می کند و در آن موثر می افتد».<br class='autobr' /> ببین گورکی پیشوای این مدرسه یک مسئله مهم علمی سوسیولوژی یعنی تضاد های شهر و ده را چطور ادیبانه و هنرمندانه بیان می کند:<br class='autobr' /> «من اندوهگین بودم و احساس تنهایی و غربت در میان این مردم قلب مرا به شدت می فشرد... من نظایر این افراد را دیده بودم و کمی آنها را می شناختم؛ من می دانستم که تقریبا یک بیک آنها از رهگذر یک تحول روحی شکنجه آمیز و اجتناب ناپذیر گذشته اند؛ شهر ها با اسلوب خویش روی جوهر نرم و شکننده ای ارواح آنها که زاده و پرورش یافته ای آرامش روستا هاست، صد ها چکش کوچک کوبیده و پاره ای از آنها را پهن و پاره ای را باریک کرده اند؛ وقتی که این مردم خاموش و بی صدا شروع به خواندان آواز روستا های خود می کردند و افسردگی خاموش و گیجی رنج آمیز ارواح خود را جامه ای کلمات و نوا ها می پوشاندند، عمل ستمگرانه و سنگدلانه ای شهر آشکار تر احساس می شد».<br class='autobr' /> در آخر بعد از دانستن ماهیت ادب امروز باید بگویم که شکل آن شعر و چه و چه... نیست، بلکه عصر ما (قرن رومان و ناول) است، چنانچه ژرژ سمنون ادیب و نویسنده معاصر غرب گفته:<br class='autobr' /> «قرن بیستم را می توان عصر رومان نامید، اکنون اگر چه شهکار های رومان قبلا بوجود آمده، ولی در قرن بیستم می توان ادعا کرد که رومان راه خود را پیدا کرده و بسوی شکل کلاسیک خود نزدیک می شود.<br class='autobr' /> از رومان روسی تا رومان امریکایی... جنبش عظیم و پر قدرت و مشابه ناشناخته احساس می شود... تخمیری که بی شک شرابی مرد افگن بوجود خواهد آورد و این شراب این حباب لرزان... این طلب حق حسیات و اداره زندگی یک جنین ناپیدا همان «رومان» است، اگر بهتر بخواهید نطفه عصر رمان است که بسته می شود».<br class='autobr' /> آقای عظیمی! این است آن راهی که من می توانم به شما نشان دهم؛ یعنی جاده ای دور و دراز «رومان» که اگر چه وسیع و ناپیدا انجام است و همه «جنگ و صلح» و «رستاخیز» «برادران کارامازوف» و «پدران و پسران» بر بالای آن شده و «بی نوایان» و «آزردگان» بسیار دارد، اما باز هم یک «کمیدی انسانی» است که به دنیای ما منتهی می شود، در مقابل «کمیدی الهی» که به آسمان رفته است. «چمدان» را که در آن «هنر داستان نویسی» را گذاشته ام، چون توشه ای راه برایت تقدیم می کنم؛ اما خودت «سگ ولگرد» را به خاطر «سپید دندان» همراه گرفته، با «پاشنه های آهنین» و با «عشق زندگی» پی «آزادی» به آرزوی دیدار «مادر» هنر روان شو؛ این است «سرنوشت یک انسان».<br class='autobr' /> «فرزندانی که در راه عقل و حقیقت راه می روند، به همه چیز مهر می ورزند، آسمانی دیگر می آفرینند، آتش فساد ناپذیری دارند که از روح و از اعماق قلب سرچشمه می گیرد و بدین ترتیب است که در عشق پر شور فرزندان برای همه دنیا، زندگانی نوینی به ما داده می شود؛ چه کسی قادر است که این عشق را خاموش کند؟ چه کسی؟ آیا نیروی بالا تر از این وجود دارد؟<br class='autobr' /> زمین است که آن را بوجود آورده و سراسر زندگانی خواهان پیروزی آن است، سراسر زندگانی»!</p> <p>به آرزوی نویسندگی شما؛<br class='autobr' /> م. طاهر بدخشی</p></div> https://mail.bamyanpress.com/article199628.html https://mail.bamyanpress.com/article199628.html 2014-05-26T20:34:48Z text/html fa داکتر عبدالخالق لعل زاد <p>نویسندگان: گروهی از دانشمندان و پژوهشگران1 برگردان: دکتور لعل زاد لندن، می 2014 <br class='autobr' /> پیشگفتار برگردان <br class='autobr' /> این پژوهش ژنیتکی که توسط گروهی بزرگی از دانشمندان و پژوهشگران موسسات و کشورهای مختلف صورت گرفته و در مارچ 2012 به زبان انگلیسی به نشر رسیده بود، در می 2012 همانطور که جناب رهپو طرزی خود بیان کرده اند، "برای جلوگیری از درازی نوشته، به لُب، چیده و یا شیمۀ این اثر" پرداخته و آنرا در یکتعداد سایت ها به نشر سپرده بودند که قابل تقدیر است2. از آنجائیکه دراین پژوهش نکات با ارزشی در مورد قرابت ژنیتکی (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L149xH150/arton199628-f7898.jpg?1769424361' class='spip_logo spip_logo_right' width='149' height='150' alt="" /> <div class='rss_texte'><p><strong>نویسندگان: گروهی از دانشمندان و پژوهشگران1<br class='autobr' /> برگردان: دکتور لعل زاد<br class='autobr' /> لندن، می 2014</strong></p> <p><strong>پیشگفتار برگردان</strong></p> <p>این پژوهش ژنیتکی که توسط گروهی بزرگی از دانشمندان و پژوهشگران موسسات و کشورهای مختلف صورت گرفته و در مارچ 2012 به زبان انگلیسی به نشر رسیده بود، در می 2012 همانطور که جناب رهپو طرزی خود بیان کرده اند، "برای جلوگیری از درازی نوشته، به لُب، چیده و یا شیمۀ این اثر" پرداخته و آنرا در یکتعداد سایت ها به نشر سپرده بودند که قابل تقدیر است2. از آنجائیکه دراین پژوهش نکات با ارزشی در مورد قرابت ژنیتکی اقوام کشور و ارتباط آنها با تمام همسایگان دیده می شود، بر آن شدم تا به برگردان کامل آن پرداخته و آنرا در معرض مطالعۀ مردم و بخصوص نسل جوان کشور قرار دهم که آنچه امروز بنام اقوام و تبارهای مختلف نامیده می شود، منشای ژنیتکی واحدی دارند که در طول زمان جدا و یا مخلوط شده اند. نتایج این پژوهش نشان میدهد که:</p> <p>* هپلوگروپ های آر1 ای1 ای- ایم 17، سی 3- ایم 217، ژی 2- ایم 172 و ال- ایم 20 در بین گروه های تباری عمدۀ افغانستان (پشتون، تاجیک، هزاره و ازبیک) اضافه از 66 % کروموزوم ها است.</p> <p>* سی 3- ایم 217 عمدتا در ازبیک ها 41.18 % و در هزاره ها 33.33 % است (درحالیکه در تاجیک ها 3.57 % و در پشتون ها 2.04 % میباشد).</p> <p>* آر 1 ای 1 ای- ایم 17 در پشتون ها 51.02 % و در تاجیک ها 30.36 % است (درحالیکه در ازبیک ها 17.65 % و در هزاره ها 6.67 % میباشد).</p> <p>* هپلوگروپ های بومی یا محلی برای هند (ال- ایم 20 و آر 2 ای- ایم 124) در پشتون ها 20.41 % و تاجیک ها 19.64 % است (در حالیکه در ازبیک ها 5.88 % و در هزاره ها 5 % میباشد).</p> <p>* نسب هزاره ها حدود 30 % و از ازبیک ها حدود 40 % به چنگیزخان و ارتش مغول او ربط دارد.</p> <p>* تمام آثار و علایم، نشاندهندۀ یک جمعیت اجداد مشترک در حدود 10 هزار سال پیش (با همسایگان) بوده، جدائی پشتون ها در 4700 سال پیش، تاجیک ها در 3400 سال و هزاره ها و ازبیک ها در 2200 سال پیش صورت گرفته است. با آنهم، در اثر مهاجرت ها و هجوم های متعدد بعدی، آنقدر اختلاط، جذب و انحلال ها صورت گرفته که تبار یا نژاد خالص معنی و مفهوم نداشته و تفاوت یا قرابت در بین افراد و اقوام موجود فقط بر سر مقدار یا "فیصدی" های ژنیتکی و آنهم از منشا های گوناگون است (نه آنچه خود افراد یا اقوام تصور میکنند: چنانچه دریافت نسب هندی در یکتعداد افرادی که خود را عرب تصور می کردند، نسب افریقائی در یک تعداد افرادی که خود را هزاره تصور می کردند و نسب یونانی در یکتعداد افرادی که خود را پشتون تصور می کردند، دراین پژوهش خیلی جالب است)!</p> <div class='spip_document_22656 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L500xH160/1-69a26.png?1769424362' width='500' height='160' alt='' /> </figure> </div> <p><strong>خلاصه</strong><br class='autobr' /> افغانستان از یک موقعیت ستراتژیک در طول تاریخ برخوردار بوده است. این سرزمین از زمان های کهن- سنگی (پالیولیتیک) مسکون بوده و بعدا بحیث یک چهار- راه در مسیر گسترش تمدن ها و امپراتوری ها قرار گرفته است. موقعیت، تاریخ و تنوع گروههای تباری آن فراهم کنندۀ یک فرصت بی مانند (منحصر به فرد) برای کاوشهای است که ملل و گروههای تباری چگونه بوجود آمده و تحولات عمدۀ فرهنگی و رشد تکنولوژی در تاریخ بشری چگونه بالای ساختارهای جمعیتی معاصر اثر نموده است. ما دراین بررسی برای اولین بار چهار گروه عمدۀ تباری افغانستان امروزی یعنی هزاره، پشتون، تاجیک و ازبیک را با کاربرد 52 شاخص دوتائی و 19 تکرارهای کوتاه پیهم بالای قطعۀ غیر باز- ترکیب کروموزوم- وای مورد تحلیل قرار داده ایم. مجموعا نمونه های 204 افغان یکجا با بیش از 8500 نمونه از مردم ماحول و مهم در تاریخ افغانستان (به علت مهاجرت ها و تهاجمات: ایرانیان، یونانیان، هندیان، شرق میانه، اروپائیان شرقی و آسیائیان شرقی) مورد پژوهش قرار گرفته است. نتایج ما نشان میدهد که تمام افغان های موجود تا اندازۀ زیادی در میراثی سهیم اند که از یک اجداد مشترک بدون- ساختار مشتق شده که ممکن است در جریان انقلاب نیولیتیک (نو- سنگی) و شکل گیری اولین جوامع زراعتی بوجود آمده باشد. نتایج ما همچنان نشان دهندۀ اینستکه جدائی بین- الافغانی در جریان عصر برونز آغاز شده و احتمالا با شکل گیری اولین تمدن ها در منطقه رانده شده باشد. تهاجمات و مهاجرت های بعدی به این منطقه در بین گروههای تباری بصورت متفاوت جذب شده، تفاوت های ژنیتکی بین- مردمی را افزایش داده و برای افغان ها یک تنوع ژنیتکی بیمانند در آسیا را فراهم کرده است.</p> <p><strong>پیشگفتار</strong></p> <p>افغانستان یک کشور محاط به خشکه بوده و در تقاطع آسیای مرکزی، آسیای جنوبی و شرق میانه قرار دارد که به آن یک موقعیت ستراتژیک در درازنای تاریخ بخشیده است. این کشور بحیث یک چهار- راه در مسیر های تجارت باستانی و مهاجرت های انسانی قرار داشته؛ مسیرهای عمدۀ تجارتی شرق- غرب که از جلگه های شمالی و جنوبی و کوتل های کوههای آن قبل از ظهور مسیرهای آبی تجارت دربین اروپا و شرق دور عبور میکرد.</p> <p>انسان های پالیولیتیک احتمالا حدود 50 هزارسال قبل در مغاره های افغانستان مسکون بوده اند. درافغانستان شمالی، ابزارهای پوستۀ که در درۀ دادیل، دره چکمک و جاهای دیگر پیدا شده، نشاندهندۀ موجودیت احتمالی صنایع پالیولیتیک میانه می باشد. افغانستان شمالی همچنان در منطقۀ رشد قدیمی ترین جوامع زراعتی قرار دارد که با اهلی سازی مجتمع گندم/جو و گوسفند/بز/گاو علامه گذاری و منجر به انقلاب نیولیتیک (10 – 7 هزار سال پیش) گردیده، بعدا باعث تقویۀ اقتصاد تمدن های قدیمی شهری عصر برونز در آسیای مرکزی (در مجتمع باستان شناسی بکتریا- مارگیانا حدود 4300 – 3700 سال پیش) و در هند (در وادی اندوس حدود 5300 – 3800 سال پیش) شده است. چنین فرض شده که زوال این تمدن های قدیمی همراه با (یا نتیجۀ) گسترش نفوس از جلگه های یوروآسیا بوده که در دوران هراپۀ آخری به شبه قارۀ هند رسیده اند.</p> <p>هزارۀ دوم و اول پیش از میلاد نیز نشان دهندۀ هجوم قبایل ایرانی است که بعدا افغانستان بخشی از امپراتوری هخامنشی ایجاد شده توسط کوروش بزرگ (550 پیش از میلاد) می شود. قدرت نظامی هخامنشیان توسط الکساندر بزرگ از بین رفته و باعث ورود زبان و فرهنگ هیلینیک (یونانی) به منطقه می شود. در جریان چند سدۀ بعدی افغانستان در بین سلوکیان، بکتریان، پارتیان و هندیان سلسلۀ ماوریان مورد منازعه بوده است. در سدۀ اول میلادی تهاجم جدید قبایل ایرانی به رهبری قبایل کوشانی به منطقه صورت می گیرد که باعث پذیرش و گسترش بودیزم میشود. آنها پس ازاینکه بخش اعظم پارس را اشغال میکنند، نیرو های عربی بالای افغانستان هجوم آورده و اسلام را گسترش میدهد. تهاجمات مغول ها و ترک- مغول ها باعث آشفتگی منطقه و یک دورۀ بی ثباتی در مسیر جادۀ ابریشم گردیده و بعدا با ایجاد سیستم های اروپائی تجارت بحری بطور دایم کاهش می یابد.</p> <p>نفوس فعلی افغانستان شامل عناصر متنوع و نتیجۀ تهاجمات و مهاجرت های بزرگی است که فرهنگ و دموگرافی (ترکیب فومی) آنرا متاثر ساخته است. پشتون ها بزرگترین گروه تباری افغانستان است که حدود 42% بوده و تاجیک ها 27%، هزاره ها 9%، ازبیک ها 9%، ایماق ها 4%، ترکمن ها 3%، بلوچ ها 2% و سایرین 4% می باشد3. در مطالعۀ حاضر هشت گروه تباری مورد بررسی قرار گرفته، اما تمرکز بالای چهار گروه بزرگ است: - پشتون ها که بطور سنتی زندگی نیمه کوچی داشته و عمدتا در افغانستان جنوبی، شرقی و پاکستان غربی زندگی دارند. آنها به زبان پشتو صحبت می کنند که از خانوادۀ زبان های ایرانیان شرقی است؛ - تاجیک ها یک گروه تباری پارسیگو بوده و اقارب نزدیک پارسیان ایران اند. آنها بزرگترین نفوس تاجیک در خارج تاجیکستان می باشند؛ - هزاره ها نیز پارسیگو با بعضی واژه های مغولی اند. آنها باور دارند که اولادۀ ارتش چنگیزخان اند که در جریان سدۀ 12 هجوم آورده بودند؛ - ازبیک ها یک گروه ترک زبان اند که مصروف زندگی مقیم زراعتی در افغانستان شمالی اند.</p> <p>در حالیکه نظریات قبلی در بارۀ منشای افغان ها اکثرا بر بنیاد گزارشات شفاهی یا معلومات ناکافی تاریخی استوار است (جدول 1)، مطالعات اندکی ساختار ژنیتکی مردم افغان را مورد مطالعه قرار داده که محدود به فهرست فریکونیسی های اتوزومال تکرارهای کوتاه پیهم (ایس تی آر) و یا تحلیل کروموزوم- وای در یک گروه واحد تباری بوده است. ما دراین بررسی، یک تحلیل گسترده از تغییر کروموزوم- وای در گروه های عمدۀ تباری افغاستان را ارایه می کنیم. ما برای اولین بار معلومات عمیق فیلوژنیتک در بارۀ خانواده های هپلوگروپ افغان را فراهم ساخته و همچنان 19 کروموزوم- وای را تحلیل می کنیم که نشان دهندۀ مقایسۀ بهتر در ماحول و میان مردم است. ما از این معلومات استفاده می کنیم تا نشان دهیم، آیا گروههای تباری در افغانستان بازتاب دهندۀ سیستم های اجتماعی مختلفی اند که در یک مردم مشترک بوجود آمده و یا اینکه تفاوت های فرهنگی در بالای تفاوت های ژنیتکی قبلا موجود ایجاد شده اند. ما همچنان در جستجوی این هستیم تا ترکیب ژنیتک افغان های معاصر را در بستر مردمان ماحول و سایر مردمان منبع بدانیم، با تشخیص آثار جنبش های تاریخی که بالای گروههای مختلف تباری موثر بوده و جستجو کنیم که ایجاد اولین تمدن ها در منطقه بالای تنوع ژنیتکی افغان های معاصر چگونه اثر نموده است.</p> <p>جدول 1. منشای پیشنهادی گروههای عمدۀ تباری در افغانستان<br class='autobr' /> منشای پیشنهادی موقعیت در افغانستان گروه تباری<br class='autobr' /> دریافت ژنیتکی این بررسی تاریخ شفاهی <br class='autobr' /> نزدیکی ژنیتکی با هند شمالی و غربی نشان میدهند. پشتون ها از دیگر افغان ها حدود 4.7 هزار سال پیش در جریان ظهور اولین تمدن های منطقه در وادی اندوس و باکتریانا- مارگیانا جدا شده اند. نسب عمده در پشتون ها دارای قدیمی ترین زمان پیوسته 14 هزار سال در وادی اندوس است. حداقل سه منشای پیشنهادی عمده:<br class='autobr' /> یهودی: قبایل اسرائیلی که توسط امپراتور آشور حدود 2700 سال پیش تبعید شدند.<br class='autobr' /> یونانی: بقایای ارتش الکساندر.<br class='autobr' /> راجپوت: عمدتا در هند شمالی یافت میشوند.</p> <p><strong>جنوب، جنوبغرب و غرب پشتون</strong><br class='autobr' /> تاجیک ها مانند پشتون ها نزدیکی ژنیتک با هند شمالی و غربی نشان میدهند. گونه های هپلوی تاجیک ها شباهت بسیار با ایرانیان و بخصوص اردبیلی ها دارد. اعتقاد براینستکه منشای ایرانی دارند. واژۀ "تاجیک" در ترکی به معنای غیرترک است. شمالشرق، مرکز و غرب <br class='autobr' /> تاجیک<br class='autobr' /> قبلا 30% نسب هزاره ها به چنگیز خان و ارتش مغول او ربط داده شده است. هزاره ها دارای عناصر ژنیتکی جمعیت های نیز میباشند که احتمالا پیش از تهاجم مغول در منطقه مسکون بوده و آنها را بسیار متمایز از خود مغول ها میسازد. اعتقاد براینستکه بقایای سربازان چنگیزخان اند. ارتش مغول در قطعات یکهزار باقی مانده و واژۀ هزاره از هزار پارسی گرفته شده است.</p> <p><strong>مرکز </strong> <strong>هزاره</strong><br class='autobr' /> قبلا 40% نسب ازبیک ها به چنگیز خان و ارتش مغول او ربط داده شده است. اما ازبیک ها مانند هزاره ها، بسیار متمایز از مغول ها اند، احتمالا به علت مخلوط شدن با جمعیت های درون زا (درونی). گله داران کوچی ترک که در جریان تهاجم ترک- مغول به آسیای مرکزی مسکون شدند.</p> <p><strong>شمال </strong> <strong>ازبیک</strong></p> <p><strong>مواد و شیوه ها</strong></p> <p>گفتار اخلاقی. تمام اشتراک کنندگان این بررسی حد اقل دارای سه نسل پدری در کشور زادگاه خود بوده و جزئیات منشای جغرافیائی خود را با توافق نوشتاری برای این بررسی فراهم ساخته اند که توسط آی آر بی دانشگاه امریکائی لبنانی مورد تائید قرار گرفته است.</p> <p>موضوعات و داده های ارقام مقایسوی. افراد منتخب برای این بررسی از مناطقی بوده اند که دارای اهمیت باستانی تاریخی برای افغانستان از نگاه اشغال یا مهاجرت بوده است، به شمول ایرانیان، یونانیان و هندیان برعلاوۀ افرادی دارای تاثیرات نسبتا معاصر مانند گسترش اعراب در سدۀ 7 و تهاجمات آسیائیان شرقی در سده های 13 و 14. ما برعلاوه، افرادی را از جلگه های بحیرۀ کسپین، روسیۀ غربی و اروپای شرقی شامل کردیم که احتمالا شامل مهاجرتهای هندو- اروپائیان بوده و به فلات ایران و هند شمالی رسیده باشند.</p> <p>مجموعا 8706 نمونه در تحلیل 204 نمونۀ ژن- بندی جدید از افغانستان استفاده شده است. نتایج ژن- بندی و ولایت پدری افراد و شهر یا روستای اصلی آنها در جدول 2 داده شده است. داده های استفاده شده شامل افراد شرق میانه (2720 نمونه)، آسیائیان مرکزی/جنوبی (1335 نمونه)، آسیائیان شرقی (1029 نمونه)، قفقازیان (1525 نمونه)، روس های غربی (545 نمونه)، اروپائیان (1123 نمونه) و افریقائیان (222 نمونه) میباشد. جزئیات بیشتر دربارۀ نمونه های تحلیل شده در جدول 3 داده شده است.</p> <p>ژن- بندی. دی ان ای از خون یا مواد دهن با استفاده از پروتوکول معیاری فینول- کلوروفورم استخراج شده است. نمونه ها با استفاده از بایوسیستم تطبیقی زمان- حقیقی سریع (پی سی آر) با سیت 52 (دارای بلندترین درجه اطلاعاتی)، از قطعۀ غیر باز- ترکیب کروموزوم- وای ژن- بندی شده که معرف 32 هپلوگروپ متفاوت است. مجموعا 19 کروموزوم- وای خاص (ایس تی آر) برای هر نمونه در دو مجموعه در یک انالایزر ژنیتک مورد آزمایش گرفته است...</p> <p><strong>تحلیل احصائیوی</strong></p> <p>فریکونسی های هپلوگروپ و تحلیل اجزای اساسی. آزمایش های دقیق فیشر در بالای هپلوگروپ ها به مقابل افراد صورت گرفت تا تشخیص شود که کدام هپلوگروپ ها در گروه های تباری افغانستان بسیار زیاد یا کم می باشد. تحلیل اجزای اساسی (پی سی ای) بالای فریکونسی های نسبی هپلوگروپ های عادی شده در بین افراد و بدون عادی سازی تفاوت اجرا گردید. از آنجائیکه دقت هپلوگروپ در تمام مطالعات یکسان نبود، هپلوگروپ ها به معلوماتی ترین شاخص های اشتقاقی مشترک درتمام مطالعات کاهش داده شد.</p> <p>فواصل ژنیتکی، مقیاس چند بعدی و تحلیل باریر. مقیاس چند بعدی غیرمتری (ایم دی ایس) با استفاده از ابعاد در بین افراد با شیوه های مختلف اجرا گردید. الگاریتم خاصی تطبیق با کاربرد باریر تطبیق شد تا تفسیرهای پروسه های تحولات ریز در یک بستر جغرافیائی را میسر ساخته و موانع ژنیتکی را تشخیص دهد که میتواند در بالای یک نقشه تشخیص گردد.</p> <p>امووا. اهمیت ساختار های جمعیت که توسط باریر ایجاد شد، با کاربرد امووا مورد آزمایش قرار گرفت. ما همچنان آزمایش کردیم که آیا جغرافیه یا ساختار های باریر بصورت بهتری توزیع فعلی تنوع را تشریح می کند. امووا در جستجوی تشخیص تفاوت در بین جمعیت ها به علت بریدگی با مقایسه تفاوت دربین گروههای جمعیت های مشابه از طریق تحلیل شبکوی تفاوت است. اول، جمعیت ها مطابق به موقعیت های جغرافیائی آنها به ترتیب زیر تقسیم شدند: 1. افغانستان: پشتون، تاجیک، ازبیک، هزاره. 2. اروپای شرقی: بیلوروس، روس غربی. 3. قفقاز: اوار، دارگینیان، لیزگی، ابخازیان، سیرکازیان. 4. شرق میانه و اروپا: یونان، ترکیه، لبنان، سوریه. 5. ایران: آذربایجان شرقی، مرکزی، مازندران، قزوین، سیستان و بلوچستان. 6. هند: شمالی، غربی، جنوبی.</p> <p>دوم، جمعیت ها بر حسب موانع مشخص تقسیم شدند؛ 1. پشتون، تاجیک، هند شمالی، هند غربی. 2. هزاره، ازبیک. 3. قفقاز: اوار، دارگینیان، لیزگی. 4. قفقاز: سیرکازیان، ابخازیان، 5. ایران: آذربایجان شرقی، مرکزی، مازندران، قزوین، سیستان و بلوچستان. 6. بیلوروس، روس غربی. 7. شرق میانه و اروپا: یونان، ترکیه، لبنان، سوریه.</p> <p>شبکه های کاهش میانه. میتود (آر ایم) انواع هپلوی ایس تی آر با استفاده از کاهش 1 و بدون وزن ایس تی آر در داخل سی- ایم 130، آر 1 ای 1 ای- ایم 17، ئی 1 بی 1 بی 1- ایم 35 و بی- ایم 60 محاسبه گردید.</p> <p>بتوینگ. ما بتوینگ را برای محاسبه جدائی جمعیت های نامزد در درخت مودل در میان جمعیت های منطقوی در داخل و اطراف افغانستان تطبیق کردیم تا آزمایش کنیم که آیا تشخیص- باریر جدائی جمعیت با جستجوی ترکیب چند جمعیت میتواند جدائی های قدیمی را هم نشان دهد. الگاریتم هستینگز- میتروپولیس میل دارد احتمالات بزرگتری را برای پشتیبانی ژنیتکی پیشتاز انتخاب کند، با فرض اینکه تمام جمعیت ها اصلا از یک جمعیت واحد بدون هیچگونه جریان ژنی بعدی در هر حادثۀ جدا کننده بوجود آمده است. این شیوه یک نمای بسیار خاص برای دریافت رابطۀ ژنیتکی در بین جمعیت های فراهم می کند که می تواند با شیوه های دیگر (مانند ایم دی ایس و باریر) مقایسه و مقابله گردد. ایس تی آر های استفاده شده آنهای بودند که تحت عنوان ایم دی ایس فوقا تشریح گردید.</p> <p>سرعت جهش یا دگرگونی قبلا تطبیق شده دراین محاسبات آنهای بودند که زیو و دیگران بر بنیاد سرعت تخمین ژیوتوسکی و دیگران پیشنهاد کرده بود. تفاوت های دربین سرعت های جهش وجود دارد که قرار معلوم در چند نسل ذخیره میشود (یک "سرعت تحولی") به مقابل آنهائیکه از نسل تا نسل ذخیره می شوند ("سرعت ژینولوژیکی") که هنوز حل نشده است. با آنهم توپولوژی جمعیت پیش بینی های بتوینگ را جدا کرده و دوران های نسبی انزوا متناسبا بدون اثر میماند. لذا درخت های جدائی جمعیت هنوزهم برای مقایسه با شیوه های باریر و دیگران صرفنظر از سرعت جهش خدمت می کند. ابعاد موثر جمعیت برای مقیاس معکوسا با سرعت ها تمایل دارد، با تاثیر کم به علت اندازۀ قبلی موثر جمعیت. کاربرد سرعت های ژیوتوفسکی در نشرات قبلی برای مقایسه با نشرات دیگر اجازه میدهد که عین سرعت ها را تطبیق کند.</p> <p>ارقام در چندین مورد (آزمایش) تجزیه شده است (جدول 6). محاسبۀ مستقلانه چندین درخت با سیت های فرعی مختلف و گروهبندی جمیعت ها باید جدائی های مشابه جمیعت و زمان تقسیمات جمعیت دربین تنظیمات را تولید کند. یک پیش بینی احتیاطی آنستکه شمولیت جمعیت های دیگر شاید بتواند پشتیبانی بیشتری برای درخت های مودل نامزد مختلف فراهم کند. لذا مقایسه دربین چندین آزمایش میتواند یک بررسی منسجم برای تقارب و پایداری فراهم کند: هر آزمایش باید در نقاط توپولوژی مشترک با سایرین مطابقت کند. با توافق بدست آمده در بین آزمایش های بتوینگ، میتواند یک درخت مرکب از این آزمایش ها ساخته شده و از طریق شاخه های مشترک اعمار گردد.</p> <p>ساختارهای مردم هند که در تعادل کندتر بوجود آمده، دربین مردمان دیگر دیده شده است. پس از تعادل، وقتی هند درنظر گرفته شد، مردم هند در بین خود جدائی های قدیم تر نسبت به هندیان درمجموع و مردمان دیگر، نشان دادند. این جدائی قدیمتر شاید قسما نتیجه تفاوت ها در وزن بین درخت های نامزد باشد که نمونه های الگاریتم میتروپولیس- هستینگ بربنیاد نسبت های احتمالی از تنظیمات مردم اشتقاقی که منجر به درخت های مختلف مودل با زمان های مختلف جدائی میشود. متناوبا جدائی های قدیمتر ممکن است نتیجۀ نقض فرضیۀ انزوا پس از جدائی مردم باشد. این پیچیدگی ها منجر به معاملۀ جداگانه آزمایش های بتوینگ هند از آزمایش های مردمان غربی گردید.</p> <p><strong>نتایج</strong></p> <p>ژن بندی ها به تعداد 32 هپلوگروپ موجود در گروههای تباری افغانستان را در بین نمونه های ما آشکار ساخت. وقتی گروههای تباری افغان یکجا درنظر گرفته شد، هپلوگروپ های آر1 ای1 ای- ایم 17، سی 3- ایم 217، ژی 2- ایم 172 و ال- ایم 20 دربین گروههای تباری افغان بسیار زیاد و در مجموع اضافه از 66% کروموزوم ها بود. فریکونسی های مطلق و نسبی هپلوگروپ در جدول 4 داده شده است.</p> <p>فریکونسی های هپلوگروپ به مقابل گروههای عمدۀ تباری تفاوت های بزرگی را آشکار ساخت. بخصوص فریکونسی های هپلوگروپ سی 3- ایم 217 که عمدتا در آسیای شرقی یافت میشود و هپلوگروپ آر 1 ای 1 ای- ایم 17 که در یوروآسیا یافت میشود، بطور فوق العاده در بین گروههای افغان متفاوت بوده است. سی 3- ایم 217 عمدتا در ازبیک ها (41.18%) و هزاره ها (33.33%) نسبت به تاجیک ها (3.57%) و پشتون ها (2.04%) بسیار زیاد بود. از طرف دیگر آر 1 ای 1 ای- ایم 17 در بین پشتون ها (51.02%) و تاجیک ها (30.36%) نسبت به ازبیک ها (17.65%) و هزاره ها (6.67%) بسیار زیاد بود. شبکه های آر ایم سی 3 – ایم 217 و آر 1 ای 1 ای- ایم 17 نشان میدهد که وقتی هپلوگروپ در یک گروه قومی کم باشد، نوع هپلوی آن که در شاخه ها وجود دارد با سایر افغان ها مشترک نبوده و پیشنهاد میکند که هپلوگروپ های کم یا پائین نتیجۀ جریان ژن دربین گروههای تباری نیست، بلکه احتمالا نتیجۀ جذب مستقیم از افراد منبع میباشد.</p> <p>هپلوگروپ های بومی یا محلی برای هند (ال- ایم 20 و آر 2 ای- ایم 124) در پشتون ها (20.41%) و تاجیک ها (19.64%) نسبت به ازبیک ها (5.88%) و هزاره ها (5%) بسیار زیاد یافت شد. ای 1 بی 1 بی 1- ایم 35 یافت شده در هزاره ها (5%) و ازبیک ها (5.88%) در پشتون ها و تاجیک ها یافت نشد. شبکه (ای 1 بی 1 بی 1) نشان میدهد که نسب افغانستان با شرق میانه و ایرانیان مرتبط است. ما همچنان بی- ایم 60 افریقائی را فقط در هزاره ها مشاهده کردیم، با یک سلف نسبتا معاصر مشترک از شرق افریقا که در شبکۀ آر ایم نشان داده شده است.</p> <p>پی سی ای فریکونسی هپلوگروپ ها (شکل ا) نیز نشان دهندۀ تفاوت دربین افغان هاست. با وجودیکه مردم جهان عمدتا برحسب جغرافیه دسته بندی شده است، معلوم میشود که گروههای افغان نزدیکی/قرابت بیشتری به غیرافغان ها نسبت به همدیگرشان نشان میدهند. پشتون ها و هزاره های افغانستان و پاکستان نزدیکی بیشتری به گروههای تباری خویش در دو طرف مرز نشان میدهند. تاجیک های افغانستان عین فاصله (نزدیکی) را با آسیای مرکزی و ایران/قفقاز/روسیه غربی نشان میدهند. هزاره ها و ازبیک های افغانستان و هزاره های پاکستان دربین خوشۀ آسیای شرقی و شرق میانه/اروپا- قفقاز/روسیه غربی قرار دارند.</p> <p>جزئیات بیشتر در بارۀ ساختار مردم افغانستان (شکل 2 بی) نشان میدهد که پشتون ها و تاجیک های افغانستان به هندیان شمالی و غربی قرابت نزدیکتری نسبت به افغان های دیگر (هزاره ها و ازبیکها) دارند. این خوشه در بین اروپائیان شرقی و ایرانیان نیز قرار داشته و بسیار نزدیک به ایرانیان و به خصوص آذربایجان شرقی اند. بعلاوه، باریر در شکل 2 ای نشان میدهد که باریر 4، جمعیت های افغان را تقسیم نموده، هزاره و ازبیک را از جمعیت های پشتون، تاجیک و هندیان جدا ساخته، گروههای جمعیت های ایجاد میکند که تفاوت کمتری در داخل گروه ها و تفاوت بیشتری در بین گروه ها دارند، در مقایسه با جمعیت های گروه بندی شده توسط منطقه یا کشور (جدول 5).</p> <p>برای کاوش عمق زمان که درآن ساختارهای فوق بوجود آمده، ما بتوینگ را برای ایجاد فرضیه های دربارۀ تقسیم تاریخی مردم و حوادث پیوسته تطبیق نمودیم که بازتاب دهندۀ ساختارهای اجدادی ژنیتکی غالب در درخت های مودل بتوینگ است که ازآنها مردم فعلی بوجود آمده اند (جدول 6). نتایج بتوینگ نشان میدهد که اکثریت تقسیم/جدائی منطقوی حدود 10 هزار سال پیش بوقوع پیوسته است (شکل 3). این جدائی با گسترش ال جی ایم بعدی تطابق دارد که منجر به انقلاب زراعتی نیولیتیک شده است. دراین دوران افغانان، ایرانیان، هندیان و اروپائیان شرقی با احتمال زیادی بحیث مردم بدون ساختار متمایز ظهور نموده اند. بتوینگ موج دیگر جدائی را نشان میدهد که بعدا شروع شده و شاید باعث ایجاد ساختارهای بین- مردمی شده باشد. این موج دوم جدائی در افغان ها حدود 4.7 هزار سال پیش شروع شده و نشان دهندۀ آغاز تمدن سازی و تغییر مکان بوده و معلوم میشود که این جدائی ها تا زمان حاضر ادامه داشته است. نتایج بتوینگ بصورت عام تائید کنندۀ جدائی های جغرافیائی تشخیص شده توسط باریر است.<br class='autobr' /> <strong><br class='autobr' /> مناقشه</strong></p> <p>این بررسی برای اولین بار تنوع یا گوناگونی کروموزوم- وای در بین گروهای عمدۀ تباری افغانستان را نشان میدهد. ما ترکیب ژنی افغان های فعلی را بررسی نموده و تنوع ژنی آنها را با حوادث دقیقا تاریخی و جنبش های مردمان همسایه مرتبط ساختیم. ارقام بررسی قویا نشان میدهد که جنبش ها و مهاجرت های دوامدار از طریق آسیای مرکزی، حداقل هلوسین (دورۀ زمین شناسی که از پایان دورۀ پلیستوسن شروع میشود)، ساختار های جمعیت های را ایجاد کرده که امروز با قومیت در افغانستان ارتباط بلند دارد.</p> <p>یک بررسی قبلی در پاکستان که دربرگیرندۀ گروههای تباری موجود در افغانستان (بلوچ، هزاره، پشتون) نیز است، نشان داد که تفاوت کروموزوم- وای توسط جغرافیه ساخته شده، نه توسط نزدیکی تباری. همچنان نشان داده شد که به استثنای هزاره ها، تمام گروههای تباری در پاکستان دارای تنوع مشابه کروموزوم- وای بوده، آنها با آسیائیان جنوبی خوشه بندی شده و نزدیک به مردان شرق میانه اند. یک بررسی کروموزوم- وای در بارۀ مردم ترکمنستان، ازبیکستان، قزاقستان، قرغزستان و تاجیکستان نشان داد که تنوع بزرگ تر در بین جمعیت های وجود دارد که دارای عین گروه تباری اند، نسبت به اینکه دربین گروههای تباری خودشان باشند. این مشاهدات یک فرضیۀ ژنیتکی اجداد مشترک برای این مردم را صرفنظر از قومیت تقویه می کند. ما همچنان تفاوت فوق العاده دربین گروههای مختلف افغانستان یافتیم. با آنهم مقایسۀ بین- قومی دراین بررسی نمی تواند مورد آزمایش قرار گیرد، زیرا معلومات در بارۀ وابستگی قبیلوی و طایفوی وجود نداشت. تنوع ژنیتکی بلند در بین گروههای افغانستان نیز در بین مردمان دیگر آسیای مرکزی مشاهده شده است. ممکن است دلیل آن موقعیت ستراتژیک این منطقه و جغرافیای خشن و بی مانند کوهستان ها، دشت ها و جلگه ها باشد که باعث تسهیل ایجاد سازمانهای اجتماعی در میان جمعیت گسترش یابنده شده و در نگهداری مرزهای ژنیتکی دربین گروههای کمک کرده که در طول زمان به قومیت های متمایز رشد و انکشاف نموده اند.</p> <p>شبکه های آر ایم هپلوگروپ های مشترک عمده نشان میدهد که جریان نسب پدری در بین گروههای تباری مختلف بسیار محدود بوده و با سطح بلند اندوگامی (وصلت با خودی) مروج توسط این گروه ها مطابقت دارد. نتایج مشابه کروموزوم- وای قبلا در بین گروههای تباری آسیای مرکزی گزارش شده، اما با تفکیک ژنیتکی کمتر در نسب مادری که به احتمال زیاد نتیجۀ رواج اندوگامی است که در مقابل جذب و انحلال زنان خارجی انعطاف پذیر میباشد.</p> <p>نسب غالب کروموزوم- وای در پشتون و تاجیک (آر 1 ای 1 ای- ایم 17) دارای بلندترین تنوع دربین مردمان وادی اندوس می باشد. تنوع آر 1 ای 1 ای- ایم 17 در جانب جلگه های بحیرۀ کسپین کم میشود، جائیکه نسب فرعی آر 1 ای 1 ای7- ایم 458 هلوسین- میانه غالب است. آر1 ای 1 ای 7- ایم 458 که در افغانستان وجود ندارد، نشان دهندۀ اینستکه آر 1 ای 1 ای- ایم 17، طوریکه قبلا فکرمیشد، تقویه کنندۀ گسترش از جلگه های بحیرۀ کسپین نیست که آورندۀ زبان های هندو-اروپائی به آسیای مرکزی و هند میباشد.</p> <p>هر دو تحلیل (ایم دی ایس و باریر) یک نزدیکی فوق العاده دربین جمعیت های پشتون، تاجیک، هندیان شمالی و هندیان غربی تشخیص نموده و یک ساختار جمعیت افغان- هندی ایجاد می کند که شامل هزاره ها، ازبیک ها و گویندگان دراویدی هند جنوبی نمی باشد. برعلاوه، جریان ژن از هند به افغانستان توسط نسب های هندی (ال- ایم 20، اچ- ایم 69 و آر 2 ای- ایم 124) نشان داده شده و معلوم میشود که عمدتا دربرگیرندۀ پشتون ها و تاجیک هاست. این نزدیکی ژنیتکی و جریان ژن تعاملاتی را پیشکش می کند که میتواند حد اقل از ایجاد اولین تمدن های منطقه در وادی اندوس و مجتمع باستان شناسی بکتریا- مارگیانا وجود داشته باشد.</p> <p>برعلاوه، نتایج بتوینگ نشان میدهد که مردم افغان از ایرانیان، هندیان و اروپائیان شرقی حدود 10.6 هزار سال پیش جدا شده که نشان دهندۀ آغاز انقلاب نیولیتیک و ایجاد جوامع زراعتی است. افزود برآن، جدائی اول پشتون ها از سایر افغان ها حدود 4.7 هزار سال پیش و یک تاریخی است که نشان دهندۀ ظهور تمدن های عصر برونز منطقه است. این تاریخ ها نشان میدهند که تفکیک سیستم های اجتماعی در افغانستان میتواند با ظهور اولین تمدن های شهری رانده شده باشد. با آنهم تاریخ های پیشنهادی توسط بتوینگ باید با احتیاط معامله شود، زیرا مودل بتوینگ جریان ژن و جذب تفکیکی مهاجرت های ورودی را درنظر نمی گیرد. این حوادث میتواند زمان جدائی را تغییر دهد. با آنهم، قبلا نشان داده شد که توپولوژی ها و زمان های جدائی در درخت مودل بتوینگ به مقابل مهاجرت های ورودی غیرحساس بوده و نتایج زمانی بتوینگ در مقابل مهاجرت ها و تهاجمات (که شاید زمان جدائی را کاهش دهد) را بی تاثیر میگذارد. از طرف دیگر، زمان های جدائی مردم برای درخت های مودل بتوینگ در مقابل مهاجرت های بعدی در بین این مردمان بسیار تاثیرپذیر است. این بدین معنی است که شاید دو موج عمدۀ جدائی قبلا رخ داده باشد، اما ازآنجائیکه شبکه های آر ایم هپلو گروپ های عمده نشان دهندۀ جریان محدود ژن در بین گروههای تباری است و از آنجائیکه ساختار مردمی داده شده توسط ایم دی ایس و باریر جمعیت ها را از اتصال تاریخی عصر برونز مرتبط می سازد مربوط پشتون و تاجیک ها است، جدائی های پیشنهادی بتوینگ برای مردم افغان در 4.7 هزار سال پیش بسیار محتمل است. یک مطالعۀ قبلی توسط هییار و دیگران در آسیای مرکزی نیز تخمین کنندۀ تاریخ های به مراتب قدیم تر برای ظهور گروه های تباری نسبت به آنچیزی است که از نگاه تاریخی میدانیم. این تاریخ های قدیم تر را میتوان با این حقیقت توضیح داد که پیشنهاد می کند، گروههای تباری شاید نتیجۀ یک همجوشی حلقوی/درونی جمعیت های مختلف باشد یا اینکه قومیت های انکشاف یافته از جمعیت های قبلا ساختارشده بوجود آمده باشند.</p> <p>فرضیه های بتوینگ جهش ها و حوادث پیوسته را مودل سازی و ساختارهای اجدادی را بازتاب میدهد که از آن جمعیت های فعلی بوجود آمده اند. گسترش بعدی در منطقه شاید باعث جذب جمعیت اجدادی شده و برای افغان ها ژنیتک متمایزی را از جمعیت های گسترش یابنده داده باشد، با وجودیکه آنها ویژگی های ژنیتکی عمومی مشترکی داشتند. این موضوع در هزاره ها و ازبیک های افغان آشکار است که همیشه با مغول ها و ترک- مغول های گسترش یابنده مرتبط بوده اند. با وجودیکه ما دریافتیم حد اقل یکسوم یا نیم کروموزوم های آنها منشای آسیای شرقی دارند، پی سی ای آنها را در بین خوشه های آسیای شرقی و قفقاز/شرق میانه/اروپا قرار میدهد.</p> <p>قرارمعلوم تهاجمات و گسترش های تاریخی نقش متفاوتی در شکل گیری ساختارهای جمعیت افغانستان داشته است. ما شواهد ژنیتکی محدودی از گسترش های یافتیم که قبلا فکر میشد نقش خاصی در جمعیت های فعلی باقی گذاشته باشند.</p> <p>نسب های ئی 1 بی 1 بی 1- ایم 35 در بعضی پشتون های پاکستانی به یک منشای یونانی قبلا ردیابی شده بود که با تهاجمات الکساندر آورده شده بودند. با آنهم، شبکۀ آر ایم (ئی 1 بی 1 بی 1- ایم 35) دریافت نموده که نسب های افغانستان با شرق میانه و ایرانیان رابطه دارند، اما نه با جمعیت های بالکان.</p> <p>هجوم مسلمانان در سدۀ 7 میلادی با گزارش عربهای مسکون شده در افغانستان و اختلاط با جمعیت محلی اثرات بزرگ فرهنگی بالای منطقه بجا گذاشته است. با آنهم علایم ژنیتکی این گسترش بطور آشکار معلوم نیست: بعضی نسب های شرق میانۀ مانند ئی 1 بی 1 بی 1- ایم 35 در افغانستان وجود دارد، اما بزرگترین نسب غالب در بین عرب ها (ژی 1- ایم 267) فقط در یک فرد افغان یافت شد. برعلاوه، سه افغان که تبار خود را عرب معرفی کردند، نسب های بومی با هند داشتند.</p> <p>ما همچنان دیدیم سه فرد هزاره مربوط هپلوگروپ بی- ایم 60 بودند که در خارج افریقا به ندرت یافت میشود. شبکۀ آر ایم نشان میدهد که این افراد یک جد آخری بنیاد گذار از افریقای شرقی داشتند که ممکن است از طریق تجارت بردگان به افغانستان آورده شده باشد. این نشان میدهد که مرزهای تباری ژنیتک بطور انتخابی قابل نفوذ است، با آنهم تاریخ قوانین جذب/انحلال دراین منطقه در طول زمان هنوزهم بطور آشکار فهمیده نشده است.</p> <p>پذیرش و گسترش زبان در افغانستان نیز معلوم میشود که یک پروسۀ پیچیده بوده است. ساختار ژنیتکی افغان ها میل دارد هزاره و ازبیک را باهم مرتبط سازد که مربوط دو خانوادۀ متفاوت زبانی اند. (زبان) هزاره مانند پشتون و تاجیک مربوط گروه هندو- ایرانی خانوادۀ هندو- آرپائی است در حالیکه زبان ازبیکی در خانوادۀ ترکی قرار دارد. از شکل ترکی گفتاری توسط ازبیک ها معلوم می شود که اولادۀ مستقیم یک زبان منقرض شدۀ ترکی ایست که در سدۀ 15 میلادی رشد کرده است. ازاین معلوم میشود که ژنیتک غالب مشترک در بین ازبیک ها و هزاره ها قبل از یکهزارسال پیش ازاین تاریخ جدا شده است. لذا ممکن است که تفاوت زبانی در افغانستان بازتاب یک تغیر فرهنگی بسیار معاصر باشد.</p> <p>درنتیجه گیری، تنوع کروموزوم- وای در افغانستان نشان دهندۀ تفاوت های عمده در بین گروههای تباری آن است. با آنهم ما دریافتیم که تمام افغان ها وسیعا یک میراث از یک جمعیت اجدادی مشترک دارند که درجریان انقلاب نیولیتیک بوجود آمده و تا 4.7 هزارسال پیش بدون ساختار باقی مانده است. اولین ساختارهای ژنیتکی در بین سیستم های اجتماعی مختلف در جریان عصر برونز شروع شده و با شکل گیری اولین تمدن ها در منطقه همراه بوده یا رانده شده است. تهاجمات و مهاجرت های بعدی به منطقه بطور متفاوتی دربر گیرندۀ جذب/انحلال گروه های تباری بوده، تفاوت های ژنیتک بین- مردمی را افزایش داده و برای افغان ها یک تنوع ژنیتکی بی مانند در آسیای مرکزی را به ارمغان آورده است.</p> <div class='spip_document_22657 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L500xH425/2-dcced.png?1769424362' width='500' height='425' alt='' /> </figure> </div> <p><strong>شکل 1. پی سی ای اشتقاقی از فریکونسی های هپلوگروپ کروموزوم- وای</strong></p> <div class='spip_document_22658 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L500xH425/3-a4704.png?1769424362' width='500' height='425' alt='' /> </figure> </div> <p><strong>شکل 2. ساختارهای ژنیتکی جمعیت به مقابل جغرافیه</strong></p> <div class='spip_document_22659 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L500xH317/4-090b8.png?1769424362' width='500' height='317' alt='' /> </figure> </div> <p><strong>شکل 3. ترکیب بتوینگ تقسیم یا جدائی جمعیت (هزار سال)</strong></p> <hr class="spip" /> <p>1. برای مطالعۀ اصل پژوهش به زبان انگلیسی و مشاهدۀ سایر شکل ها و جدول ها لطفا به لینک زیر مراجعه کنید:<br class='autobr' /> Afghanistan's Ethnic Groups Share a Y-Chromosomal Heritage Structured by Historical Events:<br class='autobr' /> <a href="http://www.plosone.org/article/info:doi/10.1371/journal.pone.0034288#pone-0034288-g003" class="spip_url spip_out auto" rel="nofollow external">http://www.plosone.org/article/info:doi/10.1371/journal.pone.0034288#pone-0034288-g003</a></p> <p>2. صدیق رهپو طرزی. دانش تبارشناسی یا ژنی و جنی: همه گروه های قومی در افغانستان، در کروموزوم وای به هم پیوند دارند:<br class='autobr' /> <a href="http://www.ariaye.com/dari9/ejtemai/rahpo2.html" class="spip_url spip_out auto" rel="nofollow external">http://www.ariaye.com/dari9/ejtemai/rahpo2.html</a></p> <p>3. چون تا کنون احصائیۀ دقیق نفوس در افغانستان وجود ندارد، هرگونه ارقام و فیصدی در مورد تبارها و اقوام نیز بی اعتبار است.</p></div> https://mail.bamyanpress.com/article193236.html https://mail.bamyanpress.com/article193236.html 2014-03-06T20:58:34Z text/html fa داکتر عبدالخالق لعل زاد <p>مقدمه <br class='autobr' /> دربخش اول این مقاله، نکات مهم برنامۀ "اجندای ملی" بصورت مختصر بررسی شده که دربرگیرندۀ اهداف عمده، مراحل پنجگانه و نتیجه گیری آن مبنی بر ایجاد یک دولت وحدت ملی (نخبگان و نیروهای مطرح) و اصلاحات گسترده به خاطر حل بحران سیاسی کشور است. در بخش دوم، مشکلات و موانعی که در مقابل ایجاد"دولت وحدت ملی" قرار دارد، بررسی شده است. در بخش سوم، پیروزی درانتخابات و برقراری یک نظام پارلمانی- صدارتی دموکراتیک (با ساختار و مناسبات آن) بحیث یگانه راه حل بحران سیاسی کشور مطرح شده و درآخر، نتیجه گیری (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L131xH150/arton193236-d864a.jpg?1769424362' class='spip_logo spip_logo_right' width='131' height='150' alt="" /> <div class='rss_texte'><p><strong>مقدمه</strong></p> <p>دربخش اول این مقاله، نکات مهم برنامۀ "اجندای ملی" بصورت مختصر بررسی شده که دربرگیرندۀ اهداف عمده، مراحل پنجگانه و نتیجه گیری آن مبنی بر ایجاد یک دولت وحدت ملی (نخبگان و نیروهای مطرح) و اصلاحات گسترده به خاطر حل بحران سیاسی کشور است. در بخش دوم، مشکلات و موانعی که در مقابل ایجاد"دولت وحدت ملی" قرار دارد، بررسی شده است. در بخش سوم، پیروزی درانتخابات و برقراری یک نظام پارلمانی- صدارتی دموکراتیک (با ساختار و مناسبات آن) بحیث یگانه راه حل بحران سیاسی کشور مطرح شده و درآخر، نتیجه گیری کوتاهی بعمل آمده است.</p> <p><strong>بخش اول – نکات عمدۀ برنامه</strong></p> <p>"اجندای ملی" نام رسالۀ ایست که توسط جناب احمدولی مسعود رئیس بنیاد شهید احمد شاه مسعود تهیه گردیده و با راه اندازی کنفرانس ها و سیمنیار ها، در محضر نظرخواهی و گفتمان صاحب نظران کشور قرار گرفته است.</p> <p>قبل ازهمه، اقدام جناب مسعود درجهت تهیۀ این رساله، برگزاری کنفرانس ها و راه اندازی یک گفتمان آزاد اقدامی است درجهت ایجاد ارتباط و تبادل نظر میان شخصیت ها و گامی است در راستای روشنگری و تولید فکر و اندیشه که قابل تقدیر و ستایش است.</p> <p><strong>اهداف عمده</strong></p> <p>* مراجعه به نخبگان (رهبران سیاسی، علمای دینی، متنفذین، شخصیت های تاثیرگذار، مجموعه های جامعۀ مدنی، روشنفکران و...) برای دریافت یک راه حل برای بحران کشور...</p> <p>* فراهم آوری زمینه برای گفتگو و تفاهم میان نخبگان بخاطر ایجاد یک "تفکر ملی" و اجماع بر محور یک "پروسۀ ملی" که متضمن منافع مردم باشد.</p> <p><strong>مراحل پنجگانه</strong></p> <p>1. راه اندازی دیالوگ بین الافغانی، گفتمان ملی مدنی<br class='autobr' /> 2. توافق روی دیدگاه مشترک ملی و اتخاذ استراتژی واحد<br class='autobr' /> 3. راه اندازی پروسۀ اعتماد سازی<br class='autobr' /> 4. توافق روی پایه های تشکیل دولت وحدت ملی<br class='autobr' /> 5. ریفورم یا اصلاحات گسترده سیاسی - ایجاد صلح پایدار</p> <p>دراین برنامه حقایق زیاد و جملات زیبائی وجود دارد</p> <p>* امتناع رهبران سیاسی از بحث جدی دربارۀ واقعیت ها...<br class='autobr' /> * توسعۀ سیاسی مقدم بر هر توسعۀ دیگری است...<br class='autobr' /> * هرمشکلی در وهلۀ اول ناشی از شرایط داخلی کشور است...<br class='autobr' /> * موجودیت بحران مشروعیت، بحران اعتماد، بحران هویت، بحران مشارکت وغیره در کشور...<br class='autobr' /> * تمرکز قدرت در دست یکنفر و سربازگیری عدۀ از اقوام در محور خود زیر عنوان مشارکت ملی... <br class='autobr' /> * تا زمانیکه مردم ما در روشنی کامل جریانات و مسایل اساسی حیاتی و سرنوشت ساز خویش قرار نگیرند، نمیتوان توقع داشت که آرمان های آنان توسط عناصر و حلقات فرصت طلب به یغما نمیرود...</p> <p>اما، ایشان بدین باوراند که</p> <p>* انتخابات به تنهائی نمیتواند حلال مشکلات افغانستان در وضع کنونی باشد. لذا، <br class='autobr' /> * در فرایند انتخابات 2014 دولت وحدت ملی از نیروهای سیاسی مطرح تشکیل گردد (به اساس میکانیزم تصمیم گیری مشترک در قبال مسایل کلان کشوری).<br class='autobr' /> * اصلاحات قانونی و تغییرات ساختاری صورت گیرد.</p> <p>یعنی راه خروج از مشکلات و حل بحران سیاسی درکشور را، ایجاد یک دولت وحدت ملی و اصلاحات سیاسی ازطریق مراجعه به نخبگان میدانند...</p> <p>شرایط ایجاد دولت وحدت ملی را چنین گفته اند</p> <p>* کشور در حالت اضطرار یا شرایط جنگی قرار داشته باشد... <br class='autobr' /> * کشور با بحران، تهدید و چالش مواجه باشد...</p> <p><strong>بخش دوم – مشکلات و موانع</strong></p> <p>من درحالیکه مراجعه به نخبگان، فراهم آوری زمینه برای گفتگو و ایجاد گفتمان آزاد را تائید می کنم، مفاهیم "دیالوگ بین الافغانی"، "تفکرملی" و "دولت وحدت ملی" را بازتاب واقعیت جامعۀ چند قومی کشور نمیدانم. زیرا: <br class='autobr' /> * درجامعۀ که هنوز ملتی شکل نگرفته، چگونه میتوان از تفکرملی سخن گفت؟</p> <p>* در جامعۀ که نظرات متضادی در مورد مسایل تاریخی، قومی، زبانی، هویت، نظام سیاسی، مرزها وغیره وجود دارد و "تفکری" شکل نگرفته، چگونه میتوان از همبستگی و تفاهم بر محور آن سخن گفت؟</p> <p>* درجامعۀ که نام و هویت یک قوم بر سایر اقوام تحمیل میگردد، چگونه میتوان از وحدت ملی حرف زد؟</p> <p>* درجامعۀ که "نخبگان" و "نیروهای مطرح" آن در مقابل قدرت و ثروت هر روزی جامه بدل می کنند، چگونه میتوان از تشکیل "دولت وحدت ملی" توسط آنها سخن گفت؟</p> <p>* آیا دولت فعلی کرزی محل تجمع همین نخبگان و نیروهای مطرح در ترکیب مشاورین ریاست جمهوری، شورای وزیران، شورای عالی صلح، شورای علما، رهبران جهادی و دهها نهاد بی محتوای دیگر نیست؟</p> <p>* در شرایطی که کدام "فشار جدی/مردمی" بالای حکومت/دولت وجود نداشته باشد، رئیس جمهور چه نیازی دارد که دولت وحدت ملی بسازد (صلاحیت های خود را تقسیم کنید) یا "خار بغلِ" در کنار خود ایجاد نموده و فیصله های آنرا بپذیرد؟</p> <p>* آیا وضع موجود درکشور، محصول عملکرد آگاهانه وعمدی همین دولت مردان و طرفداران آنها به خاطر تامین منافع شخصی، خانوادگی، قومی و قبیلوی خود آنها نیست (تحمیل کرزی در بن، تحمیل نظام ریاستی و مصطلحات جعلی در قانون اساسی، برادرخوانی طالبان، طرح دیورند، فراخوانی جرگه های مشورتی، تشدید مسایل قومی/زبانی وغیره شاهد مدعا نیست)؟</p> <p>* آیا همین بنیاد گذاران نظام ریاستی و طرفداران آنها (خلیل زاد، کرزی، غنی، احدی، جلالی، اتمر و...) این نظام را "بهترین گزینه" برای کشور نمیدانند؟ وجود هرگونه بحرانی درآن را انکار نمیکنند؟ دست آورد های آنرا بی سابقه نمیخوانند؟ علت وجود (بعضی) مشکلات درآنرا مداخلۀ خارجی ها نمیدانند؟ و نظام غیرمتمرکز را باعث تجزبه و فروپاشی کشور نمیدانند؟</p> <p>درآخر، آنچه کمبود اصلی این طرح را تشکیل میدهد، نادیده گرفتن نقش مردم، کم بها دادن به انتخابات و تکیه روی نخبگان/نیروهای مطرح برای ایجاد یک "دولت وحدت ملی" در شرایطی که دولت زیر هیچگونه فشار جدی یا اعتراضات مردمی قرار ندارد و اکثریت این نخبگان/نیروهای مطرح، طرفدار آن اند!</p> <p>لذا، من بدین باورم:</p> <p>درحالیکه این طرح را یک تلاش خیرخواهانه برای جمع آوری نخبگان و یک پیشنهاد انسان دوستانه برای اصلاح جامعه میدانم، فکر نمی شود به علت عدم فشار جدی (مردم) و مخالفت بنیاد گذاران نظام ریاستی و طرفداران آنها، جنبۀ عملی داشته باشد (برنامه های انتخاباتی و تبلیغات نامزد ها و طرفداران آنها برای تداوم نظام موجود، شاهد مدعاست)!</p> <p>فکرمیشود بحران سیاسی جامعۀ ما عمیق تر از آن باشد که بتوان آنرا بدون روشنگری و اشتراک مردم (در انتخابات یا اعتراضات) و فقط با پند و اندرز یا اقدامات خیرخواهانه اصلاح کرد، زیرا</p> <p>* درجامعۀ که فرهنگ پنهان کاری (نبود گفتمان) و عدم تحمل نظرات مخالف (نبود انتقاد) حاکم باشد، فرهنگ بی ارتباطی، بی اعتمادی، بدبینی و دشمن تراشی افزایش می یابد!</p> <p>* درجامعۀ که فرهنگ تاریخ سازی، نماد سازی و اسطوره سازی (و آنهم جعلی!) بر بنیاد یک قوم و حذف سایر اقوام مطرح باشد، فرهنگ خود بزرگ بینی، لاف زنی و دیگرستیزی به اوج خود میرسد!</p> <p>* درجامعۀ که فرهنگ قومی- سازی مسایل و هویتی- سازی مشکلات مطرح باشد، زبان ها بسته میشود و فرهنگ گفتمان و روشنگری میمیرد!</p> <p>* درجامعۀ که درک درستی از تاریخ، ساختار و مناسبات آن وجود نداشته و مشکلات آن ریشه یابی نشده باشد، نمیتوان نسخۀ درستی برای مداوای آن تجویز کرد!</p> <p>نکات فوق شاید شمۀ کوتاهی از حقایق تلخ جامعۀ ما باشد...</p> <p> <strong>درمورد پروسۀ اعتماد سازی</strong></p> <p>به باورمن، اعتماد را نمیتوان با فرمان و دستور یا وعظ و نصیحت بوجود آورد. بی اعتمادی محصول استبداد تاریخی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در جامعۀ ماست... برای ایجاد آن زمینه های مناسب نظری (انتقاد از خود، اعتراف به آنچه رخ داده، پوزش خواهی و...) و برداشتن گام های عملی نیازاست!</p> <p>با آنهم، اگر قرار باشد چیزی بنام "آجندای ملی" و تبدیل آن به "گفتمان روشنگری" پیشکش جامعه گردد، محتوای آن باید مسایل زیر باشد:</p> <p>1. مراجعه به دانشمندان، متخصصین، اتاق های فکر و مراکز علمی- پژوهشی (نظر دهندگان)</p> <p>چو آن کرمی که در پیله نهان است / زمین و آسمان او همان است (نظامی)</p> <p>2. فراهم آوری زمینۀ بحث و گفتگو، دریافت دیدگاه های مشترک، عناوین مهم و گفتمان های حیاتی (نظام سیاسی متمرکز/غیرمتمرکز، هویت ملی/قومی، حقوق قومی/شهروندی، مرز دیورند و...)</p> <p>گر نبودی در جهان امکانِ گفت / کی توانستی گل معنی شگفت (عطار)</p> <p>3. راه اندازی کنفرانس ها و سیمینارها روی عناوین مهم و گفتمان های حیاتی</p> <p>در کف هر یک اگر شمعی بُدی / اختلاف از گفت شان بیرون شدی (مولوی)</p> <p>4. پخش و نشر مواد کنفرانس ها و سیمینارها و جمع آوری نظریات مردم (تصمیم گیرندگان)</p> <p>5. ادامۀ مراحل فوق</p> <p><strong>بخش سوم – راه حل</strong></p> <p>به باورمن، مشکل تاریخی و "حلقۀ اساسی" در زنجیر بحران سیاسی کشور ما، تمرکز قدرت در دست یک فرد/خانواده و انحصار دولت در دست یک قبیله/قوم است. فقط با شکستن این حلقه در نظام ریاستی و ایجاد یک نظام پارلمانی - صدارتی دموکراتیک میتوان به بحران سیاسی در کشور پایان داد. لذا من ایجاد یک نظام پارلمانی- صدارتی برمبنای ساختار و مناسبات دموکراتیک در کشور را راه حل بحران سیاسی کشور میدانم.</p> <p><strong>نظام های سیاسی </strong></p> <p>بصورت عام، تمام نظام های سیاسی از نقطۀ نظرماهیت سه نوع اند:<br class='autobr' /> 1. متمرکز (ریاستی، فرد- محور یا دیکتاتوری)<br class='autobr' /> * اختیارات گسترده، <br class='autobr' /> * غیرپاسخگوئی، <br class='autobr' /> * اصل شایستگی میتواند رعایت نشود؛</p> <p>2. غیرمتمرکز (پارلمانی، مردم- محور یا دموکراتیک)<br class='autobr' /> * اختیارات محدود، <br class='autobr' /> * پاسخگوئی،<br class='autobr' /> * اصل شایستگی اکثرا رعایت میشود؛</p> <p>3. مخلوط (نیمه متمرکز، نیمه ریاستی یا ترکیبی)<br class='autobr' /> * با درنظرداشت وزنۀ متمرکز یا غیرمتمرکز بطرف یکی از آنها تقرب میکند.</p> <p>مسیر حرکت جامعه و ماهیت نظام سیاسی، وابسته به ساختار جامعه (نیروهای محرکه) و چگونگی مناسبات (عملکرد) آنهاست.</p> <p>ساختار جامعه (نیروهای محرکۀ آن)</p> <p>نیروهای محرکه ونقش آن در جوامع امروزی:<br class='autobr' /> * حکومت (راننده)، <br class='autobr' /> * پارلمان (مغز)، <br class='autobr' /> * دادگاه (قلب)، <br class='autobr' /> * مردم (هستۀ اصلی)، <br class='autobr' /> * احزاب سیاسی (دست ها)، <br class='autobr' /> * سازمان های مدنی (پاها)، <br class='autobr' /> * رسانه ها (چشم و گوش).</p> <p><strong>شاخص های دموکراسی </strong></p> <p>بیشترین سرمایه گذاری درجهان کنونی بر سر استعداد ها و سیستم هاست. لذا تلاش همگانی براین است تا نظام های سیاسی از فرد محوری به سوی مردم محوری (مناسبات دموکراتیک) و از آدم محوری به سوی نهاد محوری (ساختاردموکراتیک) حرکت کند. تفاوت عمده دربین کشورها کمیت و کیفیت همین مناسبات و ساختار(نهاد) های آنهاست:</p> <p> الف - ساختار دموکراتیک (سخت افزار)</p> <p> * نهاد- محوری (نفی تمرکز/انحصار قدرت در دست یک فرد/نهاد و نبود فرد یا نهاد غیرپاسخگو): <br class='autobr' /> * کیفیت نهاد ها: تفکیک و تعادل قوای سه گانه (چیک و بیلانس)، <br class='autobr' /> * کمیت نهاد ها: تعدد نهاد های نظارتی/کنترولی (حقوق بشر، جوانان، زنان، اطفال و...).</p> <p> ب - مناسبات دموکراتیک (نرم افزار)</p> <p> * <strong>مردم- محوری:</strong><br class='autobr' /> * انتخابی بودن ارگان ها (نقش مردم)،<br class='autobr' /> * استخدامی بودن کارمند ها (به اساس رقابت/شایستگی)، <br class='autobr' /> * پاسخگو بودن مقام ها (نظارت/عزل آسان)،<br class='autobr' /> * شفاف بودن پروسه ها (علنیت)؛<br class='autobr' /> <strong><br class='autobr' /> * حقوق- محوری:</strong><br class='autobr' /> * آگاهسازی/تبلیغ حقوق شهروندی (حقوق و آزادی های فردی، گروهی، مذهبی، سیاسی و...)؛<br class='autobr' /> * تسجیل این حقوق در قوانین؛<br class='autobr' /> <strong><br class='autobr' /> * قانون- محوری:</strong><br class='autobr' /> * وضع قانون در تمام عرصه ها (کمیت)،<br class='autobr' /> * عادلانه بودن قوانین (کیفیت)،<br class='autobr' /> * حاکمیت قانون (قانون پذیری/تطبیق قانون).</p> <p>شیوه های تغییر نظام و اصلاحات دموکراتیک</p> <p>الف – اشتراک مردم در انتخابات</p> <p> * پیروزی نامزدی که دارای برنامۀ تغییرنظام است،</p> <p> * برگزاری انتخابات شورای ولسوالی ها (بخاطر تکمیل اعضای لویه جرگه)،</p> <p> * تعین کمیتۀ تجدید نظر بر قانون اساسی (ساختار و مناسبات دموکراتیک: تفکیک قوا، گسترش صلاحیت ارگان های ولایتی/ولسوالی، انتخابی سازی والیان/ولسوالان و...)،</p> <p> * تدویر لویه جرگه و تصویب قانون اساسی جدید،</p> <p> * تجدید نظر بر قانون انتخابات و سایر قوانین موجود درمطابقت با قانون اساسی جدید،</p> <p> * اصلاحات در عرصه های مختلف - دوامدار.</p> <p>ب – اشتراک مردم در اعتراضات بالای حکومت/دولت مبنی برایجاد دولت وحدت ملی (موقت) و تغییرنظام</p> <p>باید بخاطر داشت که دموکراسی نه یک پدیدۀ طبیعی، خودکار و پایان پذیر، بلکه یک پروسۀ اجتماعی و محصول مبارزات دومدار و پایان ناپذیر جانبداران و مخالفان آن (دستگاه های تحمیق مردم: تفکر سنتی، قومی، مذهبی و...) برای تغیر/ارتقای مناسبات و ساختارهای موجود/واقعی (بی عدالتی، نقض حقوق و... آنچه هست) به مناسبات و ساختارهای آرمانی (عادلانه، رعایت حقوق و... آنچه باید باشد) یا تلاش برای برداشتن فاصله میان حکومت کنندگان و حکومت شوندگان است.</p> <p>دموکراسی مشروعیت خود را از مردم میگیرد، اما توفیق آن درتحقق عدالت و فراهم آوری فرصتهای برابر میان شهروندان است. لذا برای استقرار و نهادینه سازی دموکراسی دریک جامعه به مردم (شهروندان) آگاه، احزاب سیاسی فراگیر، رسانه های قوی و نهاد های مدنی فعال نیاز است تا همیشه ناظر و مراقب باشند.</p> <p>زیرا، رشد و انکشاف مستقلانۀ نیروهای محرکۀ جامعه و بهترسازی مناسبات آنها (با اصلاح قوانین) یگانه تضمینی است برای سلامتی جامعه و استقرار جامعۀ دموکراتیک. هرگاه یکی از نیرو های محرکۀ جامعه، درست کار نکند یا هریک از مناسبات دموکراتیک درآن برقرار نباشد، آن نظام غیرسالم بوده و احتمال لغزش آن بسوی دیکتاتوری وجود دارد. با آسیب شناسی هریک از این متحول ها در هر جامعه (بطورنسبی) میتوان قضاوت کرد که آن جامعه در کجا قرار دارد و ماهیت آن چگونه است!</p> <p><strong>نتیجه گیری</strong></p> <p>* اقدام جناب احمد ولی مسعود در راستای برگزاری کنفرانس ها و سیمنارها و تولید فکر و اندیشه قابل قدر و ستایش است.</p> <p>* فکرنمیشود پیشنهاد ایجاد "دولت وحدت ملی" مشتکل ازنخبگان و نیروهای مطرح درچوکات نظام موجود به علت نبود "فشار جدی/مردمی" و مخالفت مهندسان و طرفداران این نظام جنبۀ عملی داشته باشد.</p> <p>* حلقه اساسی بحران سیاسی در کشور، تمرکز قدرت در دست یک فرد (رئیس جمهور) است که در مقابل هیچ مرجعی پاسخگو نیست. تا وقتی چنین نظامِ (فرد- محور) برقرارباشد، بحران سیاسی هم ادامه می یابد!</p> <p>* یگانه راه حل مطمئین بحران سیاسی درکشور، انتخابات (نقش مردم) و پیروزی کاندیدی است که تغییرنظام موجود و برقراری یک نظام پارلمانی- صدارتی دموکراتیک، شامل برنامۀ او باشد.</p> <p>* مراجعه به دانشمندان، متخصصین و مراکز علمی- پژوهشی، راه اندازی کنفرانس ها و سیمینارها و پخش و نشر آن گام ارزشمندی در راستای روشنگری و تولید فکر و اندیشه محسوب میشود.</p> <p>منابع:</p> <p>1. احمد ولی مسعود. آجندای ملی، ریفورم سیاسی و ایجاد صلح پایدار درافغانستان. بنیاد شهید مسعود. چاپ سوم. 1392.<br class='autobr' /> <a href="http://www.mandegardaily.com/%D8%A2%D8%AC%D9%86%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C/" class="spip_url spip_out auto" rel="nofollow external">http://www.mandegardaily.com/%D8%A2%D8%AC%D9%86%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C/</a></p> <p>2. لعل زاد. نظام غیرمتمرکز یا وثیقۀ کاهش بحرانات داخلی و مداخلات خارجی. اکتوبر 2012.<br class='autobr' /> <a href="http://www.khorasanzameen.net/php/pdf/alalzad09.pdf" class="spip_url spip_out auto" rel="nofollow external">http://www.khorasanzameen.net/php/pdf/alalzad09.pdf</a></p> <p>3. لعل زاد. انتخابات دموکراتیک و نظام غیرمتمرکز، شاه کلید حل مشکلات کشور. اگست 2013.<br class='autobr' /> <a href="http://www.khorasanzameen.net/php/pdf/alalzad10.pdf" class="spip_url spip_out auto" rel="nofollow external">http://www.khorasanzameen.net/php/pdf/alalzad10.pdf</a></p> <p>4. لعل زاد. به مناسبت افتتاح مجلۀ فانوس در لندن. جنوری 2104<br class='autobr' /> <a href="http://lalzadabdul.blogfa.com/" class="spip_url spip_out auto" rel="nofollow external">http://lalzadabdul.blogfa.com/</a></p> <p>5. لعل زاد. کرزی یا عبدالله، ادامۀ وضع موجود یا تغییر و امید. اگست 2009.<br class='autobr' /> <a href="http://lalzadabdul.blogfa.com/post-21.aspx" class="spip_url spip_out auto" rel="nofollow external">http://lalzadabdul.blogfa.com/post-21.aspx</a></p> <p>6. سپنتا. سیاستمداران دیروزین و سیاست های امروزین، کشاکش برخاسته از ساختارها. روزنامۀ 8 صبح. عقرب 1392.<br class='autobr' /> <a href="http://8am.af/1392/08/29/policy-afghanistan-sepanta/" class="spip_url spip_out auto" rel="nofollow external">http://8am.af/1392/08/29/policy-afghanistan-sepanta/</a></p> <p>7. احمد عمران. برداشت های ناقص از طرح اجندای ملی. روزنامۀ ماندگار. دلو 1392:<br class='autobr' /> "...آقای مسعود باور دارد که حل مشکل افغانستان، از طریق ایجاد دولت وحدت ملی و نهاد ریاست‌جمهوری ممکن است. اما حالا بخشی از این طرح، از زبانِ یکی از نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری کشور بیرون شده است. اشرف‌غنی احمدزی با برداشت ناقص از طرحِ ایجاد نهاد ریاست‌جمهوری، آن را بخشی از پیکار های انتخاباتیِ خود کرده است و بدون آن‌که امانت‌داری را در این رابطه رعایت کند و دست‌کم بگوید که طراحِ این بحث در کشور کی بوده، آن را به نام خود سکه زده است..."</p> <p><a href="http://www.mandegardaily.com/%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%82%D8%B5-%D8%A7%D8%B2-%D8%B7%D8%B1%D8%AD%D9%90-%D8%A7%D8%AC%D9%86%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C/" class="spip_url spip_out auto" rel="nofollow external">http://www.mandegardaily.com/%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%82%D8%B5-%D8%A7%D8%B2-%D8%B7%D8%B1%D8%AD%D9%90-%D8%A7%D8%AC%D9%86%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C/</a></p></div> https://mail.bamyanpress.com/article185240.html https://mail.bamyanpress.com/article185240.html 2013-12-23T22:59:48Z text/html fa داکتر عبدالخالق لعل زاد <p>قابل توجه علاقمندان تاریخ کشور: <br class='autobr' /> دوستان ارجمندی خواهان تهیۀ فهرست آثار مهم تاریخی از اوایل سدۀ هجدهم (به قدرت رسیدن قبایل "افغان" در خراسان: 1700 م) تا اواخر سدۀ نزدهم (ایجاد دولت حایل "افغانستان" توسط انگلیس و روس: 1900 م) شده اند. <br class='autobr' /> تهیۀ فهرست این آثار و مطالعۀ آن برای پژوهشگران تاریخ کشور زمینۀ آن را مساعد می سازد تا: <br class='autobr' /> 1. چگونگی نام گذاری "افغانستان" از یک منطقۀ کوچک، تطبیق تدریجی آن به مناطق بزرگتر (درمنابع انگلیسی) و سرانجام برای کشوری را درک کنند که جغرافیای آن در زمان عبدالرحمن خان (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L131xH150/arton185240-377a7.jpg?1769424362' class='spip_logo spip_logo_right' width='131' height='150' alt="" /> <div class='rss_texte'><p><strong> قابل توجه علاقمندان تاریخ کشور:</strong></p> <p>دوستان ارجمندی خواهان تهیۀ فهرست آثار مهم تاریخی از اوایل سدۀ هجدهم (به قدرت رسیدن قبایل "افغان" در خراسان: 1700 م) تا اواخر سدۀ نزدهم (ایجاد دولت حایل "افغانستان" توسط انگلیس و روس: 1900 م) شده اند.</p> <p>تهیۀ فهرست این آثار و مطالعۀ آن برای پژوهشگران تاریخ کشور زمینۀ آن را مساعد می سازد تا:</p> <p><strong>1.</strong> چگونگی نام گذاری "افغانستان" از یک منطقۀ کوچک، تطبیق تدریجی آن به مناطق بزرگتر (درمنابع انگلیسی) و سرانجام برای کشوری را درک کنند که جغرافیای آن در زمان عبدالرحمن خان شکل میگیرد و استقلال آن در زمان امان الله خان حاصل میشود،</p> <p><strong>2.</strong> با چگونگی کاربُرد نام خراسان برای این حوزۀ بزرگ در منابع اصیل زبان فارسی آشنا گردند.</p> <p>تهیۀ چنین فهرستی در نیمۀ اول سدۀ بیستم (از 1901 تا 1964 م) نیز نشان میدهد که چگونه ناسیونالیزم افغانی (با مقالات طرزی در سراج الاخبار) و تاریخ سازی جعلی (با مقالات غبار در مجلۀ کابل) بنیاد گزاری شده و توسط کهزاد و حبیبی به پایۀ اکمال میرسد.</p> <p>فهرست یکتعداد آثار مهم (بصورت کرونولوژیک) در زیر درج گردیده است. از دوستان و علاقمندان مسایل تاریخی کشور صمیمانه آرزو دارم آثار مهمی را که در این لیست ذکر نشده است، با نام کتاب، نویسنده و سال چاپ آن تحریر نمایند تا فهرست کامل این آثار تهیه و ترتیب گردد:</p> <p><strong>الف: آثار مهم فارسی:</strong></p> <hr class="spip" /> <p>1. تاریخ احمد شاهی (حسینی)، 1773</p> <p>2. واقعات شاه شجاع (شاه شجاع)، 1834</p> <p>3. تاریخ احمد (عبدالکریم منشی)، 1850</p> <p>4. نوای معارک (عطامحمد)، 1855</p> <p>5. تاریخ وقایع افغانستان (علیقلی میرزا)، 1857</p> <p>6. ضمیمۀ واقعات شاه شجاع (افسوس ناظرین حسین هروی)، 1862</p> <p>7. تاریخ سلطانی (سلطان محمد درانی)، 1864</p> <p>8. حیات افغانی (حیات خان)، 1865 (صرف ترجمۀ انگلیسی آن وجود دارد)</p> <p>9. گلشن امارت (نورمحمد نوری)، 1870</p> <p>10. تاج التواریخ (عبدالرحمن خان)، 1904</p> <p>11. سراج التواریخ (کاتب)، 1913</p> <p>12. سراج الاخبار (مقالات طرزی)،</p> <p>13. مجلۀ کابل (مقالات غبار)،</p> <p><strong>آثار مهم انگلیسی:</strong></p> <p>1. زندگینامۀ میرویس، 1724</p> <p>2. خاطرات کروزینسکی، 1733 (ترجمه نشده)</p> <p>3. سفرنامۀ فاستر، 1798</p> <p>4. گزارش سلطنت کابل الفنستون، 1815</p> <p>5. سفرنامۀ موکرافت، 1824</p> <p>6. سفرنامۀ میسن، 1832 (ترجمه نشده)</p> <p>7. سفرنامۀ برنز، 1832</p> <p>8. سفرنامۀ برنز، 1836 (ترجمه نشده)</p> <p>9. آریانای ویلسن، 1841 (ترجمه نشده)</p> <p>10. تاریخ فیریر، 1858</p> <p>11. نژاد های افغانستان بیلیو، 1880</p> <p>12. یادداشت های راورتی، 1888 (ترجمه نشده)</p> <p>13. تبارشناسی افغانستان بیلیو، 1891</p> <p><strong><br class='autobr' /> با بررسی آثار فوق به این نتیجه گیری ها خواهیم رسید:</strong></p> <p>1. تمام باشندگان این سرزمین ها خود را خراسانی و سرزمین خود را خراسان می گفتند؛</p> <p>2. افتخار ایجاد کشور افغانستان و نام گذاری آن نصیب انگلیس ها می شود؛</p> <p>3. اگر قرار باشد لقب "<strong>پدر نشنلیزم افغانی</strong>" به جناب طرزی اعطا گردد، افتخار لقب "پدر <strong>جعل کاران تاریخ </strong> افغانستان" نصیب جناب غبار می گردد.</p> <p>مگر اینکه دوستان بتوانند اسناد و شواهد دیگری ارایه دارند.</p></div> https://mail.bamyanpress.com/article178965.html https://mail.bamyanpress.com/article178965.html 2013-10-28T00:14:00Z text/html fa داکتر عبدالخالق لعل زاد <p>نویسنده: دکتور محمد نظیف شهرانی1 برگردان: دکتور لعل زاد لندن، سپتمبر 2013 <br class='autobr' /> اسلام و دولت در افغانستان <br class='autobr' /> اسلام یکی از گفتمان های مرکزی قدرت و مدیریت از روابط اجتماعی و سیاسی در تمام سطوح جامعه در افغانستان معاصر بوده است. اما استقرار و اثربخشی منابع نمادین و خاص اسلام – یعنی مفاهیم، ارزش ها، اصول، اندیشه ها و عملکرد های نهادی – توسط حاکمان و نخبگان قدرت مذهبی نظر به زمان تغیر خورده است. طوریکه لیلا احمد خاطر نشان ساخته است: "گفتمان ها در لحظات خاص و در جوامع خاص شکل گرفته و می گیرد". در این (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L150xH141/arton178965-ddd5e.jpg?1769424362' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='141' alt="" /> <div class='rss_texte'><p>نویسنده: دکتور محمد نظیف شهرانی1<br class='autobr' /> برگردان: دکتور لعل زاد<br class='autobr' /> لندن، سپتمبر 2013</p> <p>اسلام و دولت در افغانستان</p> <p>اسلام یکی از گفتمان های مرکزی قدرت و مدیریت از روابط اجتماعی و سیاسی در تمام سطوح جامعه در افغانستان معاصر بوده است. اما استقرار و اثربخشی منابع نمادین و خاص اسلام – یعنی مفاهیم، ارزش ها، اصول، اندیشه ها و عملکرد های نهادی – توسط حاکمان و نخبگان قدرت مذهبی نظر به زمان تغیر خورده است. طوریکه لیلا احمد خاطر نشان ساخته است: "گفتمان ها در لحظات خاص و در جوامع خاص شکل گرفته و می گیرد". در این مقاله، بالای آن لحظات کلیدی تمرکز میشود که بازیگران قدرت (بشمول بازیگران دولت افغانستان و بازیگران بین المللی)، گفتمان های اسلام و قدرت در افغانستان معاصر را شکل داده اند و اثرات که این گفتمان ها در شکل دهی حوداث بعدی داشته اند.</p> <p><strong>از جهاد در زمان های پیشا- استعماری و استعماری تا مقدس سازی دولت (پیشا- 1919)</strong></p> <p>پس از استقرار اسلام بحیث دین قدرت توسط ارتش های مسلمان عرب در خراسان و ماورالنهر، حفاظت، حراست، نگهداری، توسعۀ قلمرو و گسترش اسلام با تمام وسایل (بشمول جهاد)، قوی ترین نیروی انگیزشی امپراتوری های مسلمان از این منطقه بوده است. در دهه های پایانی سدۀ دهم و با ظهور امپراتوری غزنویان (975 - 1187) در جنوب کابل، مسیر جهادِ گسترش امپراتوری اسلامی بطرف شبه قاره هند در جنوب بوده، منطقۀ که سرشار از غنایم و گرویدگان (تازه کیشان) است. پروسۀ طولانی امپراتوری سازی توسط مردان جاه طلب یا بلند همت آسیای میانه (در درجۀ اول ترک- مغول) که لشکرهای (غیرمنظم/ملیشه) قبیلوی را بخاطر هجوم بر هند هندوها گرد میآوردند، با ظهور قدرت استعماری برتانیه در هند و مرگ آخرین سلطۀ امپراتوری اسلامی یا کنفدراسیون قبیلوی به سرکردگی شاهان پشتون درانی (1747 - 1826)، منجر به توقف ناگهانی میشود.</p> <p>تهدیدات روز افزون به مقابل سرزمین های مسلمان آسیای میانه و جنوبغربی از طرف هند برتانوی در جنوب و روسیه تزاری از طرف شمال، یک اهمیت جدید افزاری و اثربخش به نهاد جهاد اعطا میکند. جهاد بعوض کاربُرد عرفی یا سنتی آن بحیث یک روش انگیزشی مورد استعمال توسط حاکمان مشتاق برای قانع ساختن پیروان جهت اشغال سرزمین های جدید، در جریان سده نزدهم توسط حاکمان درگیر سلطنت کابل (که در سال های 1880 بنام سلطنت افغانستان تغییر نام میکند)، بطور فزایندۀ بحیث اندیشۀ برگزیده جهت بسیج توده ها برای دفاع از اسلام، مورد استفاده قرار میگیرد.</p> <p>اثربخشی جهاد برای دفاع بر ضد قدرت های استعماری عیسوی اروپائی، بار اول در نابود سازی نیروهای هند برتانوی در زمستان 1841، در جریان جنگ اول افغان- انگلیس (1839 - 1842) موفقانه مورد آزمایش قرار میگیرد. از آن ببعد، جهاد به یک وسیلۀ عمدۀ گفتمان ضد استعماری در سطح محلی و منطقوی تبدیل گردیده، سرانجام باعث ایجاد نامیمون افغانستان بحیث یک کشور- دولت حایل در1880 میشود تا دو امپراتوری استعماری اروپائی رقیب در منطقه را از هم جدا نگه دارد2. لذا داستان تولد دولت- ملت پسا- استعماری افغانستان با گفتمان جهاد بر ضد جنگ صلیبی کفار انگریز و روس سدۀ نزدهم و اوایل سدۀ بیستم آمیخته و بافته میشود3. حاکم دست نشاندۀ انگلیس (امیر عبدالرحمن خان، 1880 - 1901) با چسبیدن به قدرت بسیج کنندۀ جهاد، آنرا بطور ماهرانه در جهت تحکیم قدرت خویش در دولت- ملت حایل جدیدا ایجاد شده توسط برتانیه (یعنی افغانستان) بکار میگمارد. امیرعبدالرحمن با وجود اینکه توسط هند برتانوی به قدرت رسیده، بدین باور بود که افغانستان باید بحیث یک کشور اسلامی باقی مانده و توسط یک حاکم مسلمان (مثل خودش) رهبری شود، تا در مقابل تهدید های استعمارگران به وسیلۀ جهاد/غزا دفاع گردد. آستا ولسین نشان میدهد، امیر با تمرکز بر جهاد، "افغانستان را دولت خط مقدم دانسته" و با "مقدس سازی ساختار کامل حقوقی- اقتصادی دولت، آنرا بخشی از مشیت الهی میسازد که نظم آن نمیتواند مورد چالش قرار گیرد". او بعدا با پول و سلاح داده شده توسط حامیان هند برتانوی خود در جهت تحکیم تمرکز قدرت دولت خود می برآید، در حالیکه وظیفۀ محولۀ اعمار یک سلطنت حایل متحد و قوی را برآورده میسازد. او بنیاد قبیلوی و سنتی قدرت و مشروعیت دولت را با ایجاد یک ارتش مسلکی دایمی و وفادار به خود و یک ادارۀ متشکل از مقامات تعین شده و پرداخت شده توسط خودش بر می چیند.</p> <p>آنچه بسیار مهم است، امیر به کاربُرد افزاری اسلام برای بالابردن مشروعیت خویش و همچنان مقدس سازی برنامۀ دولت- سازی "معاصر" آغاز میکند. او تا اندازۀ زیادی مانند بعضی امپراتورهای مغول ادعا میکند که برگزیدۀ خدا بحیث "حاکم الهی" و ناجی مسلمانان افغانستان است. امیر عبدالرحمن بخاطر اثر گذاری رسالت الهی خویش در بالای رعیت کاملا وحشت زده خود، به اسلامی کردن بیرحمانۀ دولت از طریق ایجاد محاکم شرعی، تقرر قاضی های اسلامی و تدوین کتاب های تعلیمی اسلامی ستندرد بشمول خطبه های جمعه آغاز میکند. او با بدگمانی به روحانیون و پیرهای صوفی4، اوقاف (دارائی مذهبی، بنیاد اقتصادی علما) را ملی ساخته، تادیۀ دولتی به مرشید های خانقا (رهبران مکان های صوفیان) را منع نموده، مدرسه های شاهی برای تربیه ملاهای وفادار را تاسیس کرده، امتحان های برای تقرر قاضیان و امامان معرفی کرده و محتسب های (ناظران اسلامی در بازارها و محلات عامه) برای نظارت دانش مذهبی و رفتار اخلاقی رعیت مسلمان خود مقرر میکند. این تدابیر دو مقصد امیر را برآورده میسازد: تصدیق توقعات سنتی و محافظه کارانۀ رعیت خویش مبنی بر زندگی در پرتو قوانین شرع و نایل شدن به کنترول بیشتر بالای رعیت خویش، بخصوص روحانیون و روسای قبیله. برنامه های دولت- سازی امیر عبدالرحمن، اسلام را کاملا به یک وسیلۀ قدرت دولتی تبدیل میکند.</p> <p>امیر"آهنین" درفش جهاد بر ضد مردم کافرستان (سرزمین غیرمسلمان) در داخل سلطنت جدید خویش را بلند کرده و آنها را با زور، مسلمانان سنی حنفی می سازد. او وقتی با مقاومت جدی روسای قدرتمند قبایل پشتون غلزی در شرق مواجه میشود، اعلام جهاد کرده و آنها را سرکوب میکند. او بخاطر زیر انقیاد آوردن گروه های سرسخت اقوام غیرپشتون در شمال و بخصوص میرها و خان های قدرتمند هزارۀ شیعه در کوهستان های مناطق مرکزی، از روحانیون سنی فتوا حاصل نموده، آنها را کافر اعلام کرده، قبایل پشتون خویش را با اعلان جهاد برای تابع سازی آنها بسیج نموده و قسمت اعظم چراگاه های آنها را برای استفادۀ پشتون های کوچی اختصاص میدهد.</p> <p>پس از مرگ امیرعبدالرحمن، پسر او امیرحبیب الله (1901 - 1919) بطور مسالمت آمیز بر تخت می نشیند، حادثه ایکه بار دیگر در تاریخ معاصر افغانستان تکرار نمی گردد. کاربُرد افزاری اسلام توسط پدرش در مقدس سازی دولت و تابع سازی روحانیون از طریق همکاری با دستگاه یک دولت متحد و متمرکر، موثر ثابت میگردد. با آنهم، حبیب الله بصورت محتاطانه از اتکای سنگین دولت بالای گفتمان جهاد دوری میکند.</p> <p>از نگاه داخلی، امیرحببیب الله به سیاست های جاه طلبانۀ متمرکزسازی پدر خود، بدون هرگونه چالش جدی ادامه میدهد. او لقب سراج الملت والدین را اختیار و مانند پدرش ادعا میکند که برگزیدۀ خدا برای حاکمیت بالای مردم افغانستان است. حبیب الله با احساس امنیت در بالای تخت خویش، به تسهیل بعضی از عناصر سختگیرانۀ سیاست های پدر خود آغاز میکند. او کاربُرد شکنجه را محدود ساخته و اجازه میدهد که یکتعداد خانواده های تبعید سیاسی از هند برتانوی و امپراتوری عثمانی به وطن برگردند5. امیرحبیب الله در مقابل بزرگان مذهبی نیز موقف آشتی جویانه تری اتخاد میکند. درحقیقت، سیاست های او بعوض خصومت علنی در مقابل علما و پیرها، بر بنیاد اتحاد با آنها بخاطر تضمین ثبات قلمرو او استوار است. اما وقتی یکتعداد روحانیون با سفر او به هند برتانوی، به دعوت ویسرای برتانیه در 1906، مخالفت میکنند، با شتاب اعدام میشوند. تعداد دیگری نیز در سال 1909 که در یک توطیۀ نامنهاد برضد امیر سهم داشتند، اعدام میشوند. او با کمک و الهام از ترکهای عثمانی، اولین مکتب عصری (سیکولر) را در سال 1911 باز نموده و به چاپ روزنامه سراج الاخبار اجازه میدهد که توسط محمود طرزی (یک روشنفکر بین المللی جدیدا برگشته از دمشق) ویرایش و نشر میگردد.</p> <p>با آغاز سدۀ بیستم، گفتمان اسلام و جهاد در افغانستان با افزایش مقاومت جهاد ضد استعماری در سراسر آسیا و افریقا متاثر و مستحکم گردیده و باعث ظهور جنبش های قوی اصلاح طلب پان- اسلامی میشود. اندیشه های جمال الدین افغانی و شاگردان او برای رهائی مسلمانان از "جهالت و درماندگی" از طریق آموزش، اصلاحات و فرا گیری دانش معاصر و بالاتر از همه وحدت امت اسلامی برای مقاومت بر ضد تجاوز و اشغال غربی ها، "گریبانگیر تصورات مسلمانان این دوران میشود". این جنبش ها با آغاز جنگ جهانی اول (که امپراتوری مریض عثمانی را غرق و نابود می سازد) آبدیده تر گردیده و به امیدواری پایان دادن به انقیاد تحقیرآمیز مسلمانان تحت نفوذ امپراتوری های استعماری اروپائیان می افزاید.</p> <p>دعوت برای اصلاحات معارف اسلامی و بیداری ملی گرایان مسلمان در افغانستان توسط روزنامۀ سراج الاخبار و مدیر مسئول آن (محمود طرزی) برای روشنفکران نوپا در حلقات دربار شاهی صورت میگیرد. سراج الاخبار به حلقۀ روز افزون خوانندگان خود در بارۀ اندیشه های سیاسی اصلاح طلبان مسلمان سرزمین های عثمانی و اندیشه های انقلابی روحانیون دیوبندی در شبه قارۀ هند معلومات میدهد که باعث ظهور جنبش خلافت و جهاد ضد استعماری گردیده و سرحدات پشتون هند برتانوی را شعله ور میسازد. در جریان جنگ جهانی اول یکتعداد علما و ملی گرایان از دعوت خلیفۀ عثمانی برای جهاد پشتیبانی میکنند. اما امیر حبیب الله که بالای کمک های مالی برتانوی ها اتکا دارد، توسط برتانوی ها توصیه میگردد که سیاست بیطرفی اتخاد کند. درعین زمان تعدادی از درباریان متنفذ او بشمول برادرش (ولیعهد نصرالله)، بطور مخفیانه جهاد مشتعل بر ضد برتانوی ها توسط ملای هده و آخند زادۀ سوات را تشویق میکنند.</p> <p>پایان جنگ جهانی اول سهم شایانی در رشد اندیشۀ آزادی ملی و مقاومت ضد استعماری در بین حلقه های کوچک نخبگان اصلاح طلب در افغانستان دارد. کمی پس از پایان این جنگ بزرگ، امیرحبیب الله در جریان یک سفر شکاری در شرق افغانستان کشته شده و پسر سومش (امان الله) که حاکم کابل و اصلاح طلب پیشرو است، بر تخت سلطنت در پایتخت می نشیند.</p> <p><strong>ملی سازی اسلام (دین و دوله) و اصلاحات ناکام سالهای دهۀ 1920</strong></p> <p>امان الله پس از مبارزات اولیۀ قدرت با کاکایش (ولیعهد سردار نصرالله) بسرعت پشتیبانی نظامی و سیاسی در کابل را تامین کرده و قدرت را به حیث شاه (1919 - 1929) بدست میگیرد. او توسط یک دستۀ کوچک، اما روزافزون روشنفکران شهری و مقامات درباری اش که بعضا بنام جوانان افغان یا مشروطه خواهان یاد میشدند، به خاطر نظرات شدید ملیگرائی، پان- اسلامی و نوگرائی اش مورد تحسین میباشد. آنچه که توقع میرفت، جسورانه ترین اقدام او پس از نشستن بر تخت سلطنت، اعلان جهاد بر ضد برتانیه بخاطر استقلال کامل افغانستان بود. این اقدام بزرگ او مورد تقدیر خاص ملاهای جنگجوی پشتون شرق و پیرهای صوفی در امتداد سرحدات قرار گرفته و مشتاقانه به جهاد برعلیه هند برتانوی می پیوندند. شاه امان الله با صعود به قله های جدید شهرت و اتحاد با علمای که با اعطای زمین و القاب روحانی مورد تقدیر گرفته بودند، خواستار تشویق و پشتیبانی از جنبش خلافت در هند و جنگجویان ضد بلشویکی باسمچی در آسیای میانه میشود که در ترکستان افغانی در شمال کشور پناه گرفته بودند. اما او در زیر فشار هند برتانوی و اتحاد شوروی، از وعده های اولیۀ خود پشیمان شده و بتدریج شروع به تخریب بنیادهای مذهبی دولت میکند که به میراث گرفته و پیامدهای آن برای حاکمیت خودش، مسلمانان هند و بخصوص مسلمانان بخارا، فاجعه بار است.</p> <p>پیروزی امان الله در جنگ سوم افغان - انگلیس (1919) که بنام جنگ استقلال نیز یاد میشود، هزینۀ بزرگی دارد. شناخت خط دیورند بحیث مرز بین افغانستان مستقل و هند برتانوی، پشتون ها را در بین دو دولت تقسیم کرده و منتج به سرخوردگی در بین قبایل پشتون میشود. پس از ایجاد پاکستان، مناقشه بر سر خط دیورند، به منبع چرکین بی ثباتی سیاسی در مناسبات افغانستان- پاکستان و تمام منطقه میگردد. آنچه فوق العاده مهم است، حکومت امان الله تمام کمک های بزرگ مالی، تخنیکی و نظامی برتانیه را از دست میدهد که زمینه را برای ادامۀ برنامه های جاه طلبانۀ عصری سازی او فوق العاده مشکل میسازد. اصلاحات بیمار حقوقی، قانون اساسی، آموزشی و فرهنگی شاه امان الله پس از کناره گیری او از تخت در سال 1929، اثرات طولانی و ماندگاری بالای گفتمان اسلام در قدرت وارد میکند.</p> <p>اصلاحات اسلامی امان الله که قسما از جوانان ترک و بعدا از کمال اتاترک و رضاشاه ایران الهام گرفته است، به ایتاتیزیشن اسلامی، یعنی ادغام کامل دین و دولت و کنترول آن توسط شاه، منجر میشود. شاه امان الله و مشاور ارشد سیاسی او محمود طرزی، اصرار میکنند که میهن دوستی (عشق شاه و وطن) و عصری سازی (نوگرائی) را بخشی از وظایف مذهبی رعیت مسلمان و وفادار سازند. تلقین این ارزش های "اسلامی" نوگرایان از طریق آموزش عصری و رسانه ها مسئولیت دولت عصری پنداشته میشود. طرزی بحیث مدیر مسئول، مولف پیشگام و ناشر سراج الاخبار، غفلت از ترویج و تطبیق موثر بزرگترین هدیۀ خداوندی برای انسان، یعنی عقل را به مثابه زیانی به اسلام و انسانیت میداند. لذا از نظر او، تطبیق عقل در اسلام تمایز بین روشنفکران (متفکران مسلمان آموزش دیده) از روحانیون (ملاهای مذهبی سنتگرا: علما و پیرهای طریقت) بوده و باور دارد که اینها (روحانیون) باعث عقب نگه داشتن مسلمانان از رسیدن به شکوه تمدنی آنها شده است.</p> <p>طرزی منحیث یک روشنفکر (1290 ق/ 1911 م) در مقالۀ در سراج الاخبار مینویسد، "اگر ما وطن را یک جسم زنده و ملت را بحیث گوشت، پوست، استخوان، رگها، تارو پود و سایر حصص آن موجود فرض کنیم، باید پادشاه را جان آن موجود بدانیم". او نتیجه گیری میکند: "وطن، ملت و پادشاه چنان مفاهیم مقدس و مبارک اند که هیچ چیزی و هیچ قدرتی نمیتواند آنها را ازهم جدا کند. (لذا) اگر ما وطن خود را دوست داریم، بدین معنی است که ما خود را دوست داریم، اگر ما پادشاه را دوست داریم، بدین معنی است که ما جان های خود را دوست داریم".</p> <p>امان الله بخاطر تسهیل اصلاحات و تغیرات اجتماعی مطلوب خود، به شرع به مثابه "احکام الهی" نگریسته و حدود 76 نظامنامه صادر میکند. مهمترین آنها اولین قانون اساسی عصری کشور (نظامنامه اساسی دولت عالیه افغانستان) در سال 1923 است. او این اسناد قانونی را مکمل شرع میداند، اما از رهبران مذهبی آموزش دیده درخواست میکند تا در تطبیق آنها با روشنفکران و نخبگان حاکم همکاری کنند. شاه امان الله بخاطر ترویج میهن دوستی اسلامی و برنامۀ اصلاحگرایان و تامین پشتیبانی علما و پیرهای مشکوک، نماز های جمعه را در مسجد های بزرگ کابل بجا آورده، خطبه ها داده و لقب پدر ملت را کمائی میکند.</p> <p>قانون اساسی 1923 بردگی را لغو میکند (ماده 10)، با منع کار اجباری یکمقدار حقوق مدنی را برای رعیت خود اعاده میکند (ماده 22)؛ خواستار احضار یک دادگاه مستقل میشود (مواد 50 و 51)؛ قدرت شاه را در رابطه به قوانین موجود، یکجا با مسئولیت های او در جهت دفاع از اسلام و ملت بر میشمارد؛ و آنچه بسیار مهم است، درک حاکمیت مردمی (ارادۀ مردم افغانستان در باید یا رضائیت آنها ارایه میشود) بحیث پایۀ دیگر مشروعیت او شناخته میشود. اصلاحات شاه امان الله شامل غیرقانونی ساختن مناسبات پیر و مرید در ارتش؛ سپردن کنترول آموزش به مکتب های عصری جدید (برای بچه ها و دخترها)، بشمول یک مکتب جدید برای تربیۀ قاضی ها؛ کنترول مقرری های دادگاه ها؛ و تدوین قانون جزا بخاطر محدود سازی اختیارات قاضی ها در تعین مجازات است. وقتی قانون اساسی و شرع در تصادم قرار میگیرند، به قانون اساسی تقدم داده میشود (ماده 69 و 72). شاه امان الله با پیش بینی اعتراضات، فتوای یکتعداد علما را بدست میآورد مبنی بر اینکه قانون اساسی خلاف شرع نیست.</p> <p>با آنهم، قانون اساسی مسایل زیادی را در بر دارد که برای پیران و روحانیون فوق العاده محافظه کار و یکتعداد بزرگان قبایل قابل اعتراض است، مانند بازگشائی مکاتب دختران، مداخله در ازدواج های محلی و مراسم عروسی، منع چند همسری و ازدواج اطفال، جمع آوری مالیۀ فقط نقدی و تحمیل مالیات جدید بر زمین و مواشی. این تدابیر آخری بر بارهای رعیت روستائی علاوه میشود، در حالیکه فرصت های بیشتری را برای مقامات فاسد میسر میسازد، به اینترتیب زمینه های ظهور اولین مخالفت های نظامی به مقابل حاکمیت امان الله در سال 1924 فراهم میگردد. این اغتشاش که به ابتکار قبایل پشتون آغاز میشود، تحت رهبری ملا های ولایت جنوبی و مناطق مجاور هند برتانوی میباشد. تمرکز قدرت گسترده در دست شاه، بدون هرگونه کنترول و توازن، در قانون اساسی 1923 نیز باعث قهر و خشم عناصری از نخبگان حکومتی در داخل پایتخت میشود که خواستار یک سلطنت مشروطۀ نسبتا با معنی بودند.</p> <p>امان الله اغتشاش طولانی 14 ماهه را سرکوب و رهبران آنرا اعدام میکند. اما در حالیکه جنگ بر ضد شورشیان در حال پیشرفت بود، شاه امان الله لویه جرگۀ دیگری را فرا میخواند تا تمام احکام تعرضی (خلاف اسلامی) در نظامنامه ها و قانون اساسی را بررسی، تجدید نظر و اصلاح کنند. پس از بحث های داغ در مورد جایگاه زن در جامعه و قیودات وضع شده بالای ازدواج و عروسی ها، پنج مادۀ قانون اساسی اصلاح میشود: سه ماده ارزش بیشتری بر حقوق سنی حنفی بر سایرین میدهد، در حالیکه دو مادۀ دیگر رعیت غیر مسلمان را از داشتن حقوق مساوی محروم میسازد. سنزل نوید، یکی از مورخین این دوران می نویسد که در پایان لویه جرگۀ 1925، امان الله به تمام تقاضا های ملاها تسلیم شده و برای تشکیل یک شورای هفت نفری علما موافقه میکند تا تمام قوانین آینده را بازبینی و تائید کنند.</p> <p>شاه امان الله تا نیمۀ سال های دهۀ 1920 قسمت اعظم شهرت اولیۀ داخلی و اعتبار بین المللی خود را بصورت موثر از دست داده؛ ادارۀ او از فساد رنج برده و درهم و برهم میشود6. شاه مایوس و تلخکام، "ملاهای جاهل" را مسئول مشکلات خود دانسته و ملامت میکند. سفر طولانی شاه از طریق اروپا، اتحاد شوروی، هند، ترکیه و ایران در 1928 باعث عمق بیشتر شکاف در بین امان الله و نهاد های مذهبی میگردد. امان الله بهنگام بازگشت، از تحریف مذهب و بهره برداری توده ها توسط ملاها و خان های قبایل شکایت میکند. او یک حزب سیاسی جدید بنام فرقۀ استقلال و تجدد میسازد تا مانع "باورهای خرافاتی و بدعت گذاری شود که با اسلام تطابق ندارند، اما یک بخش باورهای عام مردم از طریق عادات و رسوم شده اند". بعدا امان الله فرمان های صادر میکند که مانع پوشیندن کلاه و لنگی سنتی مردان شده و در عوض مجبور اند از کالاهای سبک غربی در کابل استفاده کنند. او همچنان مناسبات پیر- مرید را ممنوع و فعالیت های علمای تربیه شدۀ دیوبندی در کشور را مقید میسازد. تمام کارمندان مذهبی مجبور میشوند که امتحان داده و سند بدست آورند، تا در مقامات حکومتی و یا بحیث امام در مساجد کار کنند. این تدابیر، بطور قابل پیش بینی تعداد زیادی را به شمول یکتعداد پشتیبانان اولیه و وفادارش از او دور میسازد. یکتعداد ملاهای شرق کشور، شاه را کافر اعلام داشته و خواستار برکناری او از تخت میشوند. در نومبر 1928، اغتشاش مسلح در ناحیۀ شنوار در جوار مرز هند برتانوی آغاز میگردد. اما ملاهای جنگجوی قبایل پشتون شرقی یگانه گروه اغتشاشی در مقابل شاه نمی باشند. شورشیان تاجیک های کوهستان و کوهدامن در شمال کابل نیز با شعار جهاد بر ضد "شاه کافر" به شاه حمله ور میشوند.</p> <p><strong>جهاد در مقابل "شاه کافر" و جنگ داخلی 1929</strong></p> <p>رهبر شورشی تاجیک پس از تسخیر کابل و کناره گیری اجباری شاه امان الله، لقب امیرحبیب الله را کمائی میکند. شخصیت های دربار پیشین، او را تاجگذاری نموده و برایش لقب خادم دین رسول الله را اعطا میکنند. مطابق گفتۀ فیض محمد کاتب (یک مورخ طرفدار شاه مخلوع)، امیرحبیب الله دوم (کلکانی) و گروه "دزدان و یاغیان" تاجیک او به احتمال زیاد در مقابل ظلم و ستم فراگیر اجتماعی و اقتصادی توسط مقامات حکومتی در محلات ایشان به مقاومت برخاستند. کاتب میگوید، توجیه مذهبی برای اغتشاش شاید به یکتعداد روحانیون فرصت طلب کابل بچسبد، کسانیکه حبیب الله کلکانی را تحریک کرده باشند تا خود را از شر امان الله نجات دهند.</p> <p>حاکم جدید تاجیک به پشتیبانی گزینۀ عامیانۀ شرع می پردازد که به سهولت قابل فهم برای دهقانان است، یعنی کسانیکه عمیقا متعهد به زندگی در پناه آن قوانین اسلامی بودند که بواسطۀ ملاهای محلی کم سواد آنها تبلیغ و تطبیق شده بودند. با آنهم اعتبار این ادعا ها که انگیزۀ شورشیان، مخالفت با اصلاحات متناقض با باورها و عملکردهای اسلامی بوده، قابل سوال است، زیرا اکثریت وسیع مردم که در بخش های شمال، غرب، مرکز و جنوبغرب کشور زندگی میکردند، بصورت فعالانه با شورشیان مخالف شاه امان الله نه پیوستند.</p> <p>مدعی تاجیک تخت امان الله، با وجود پشتیبانی اولیۀ اکثریت مردم غیرپشتون، نمی تواند قدرت خود را در قدم اول بخاطر حکومت غیرموثر، خود سرانه، مستبدانه و فاسد خویش مستحکم سازد. مهمتر از همه، حکومت او در جهت بدست آوردن شناخت دولت های خارجی ناکام مانده و نمیتواند عوایدی جمع آوری کند که منجر به پریشانی جدی اقتصاد شهری میشود. او باسمچیان (جنگجویان مسلمان آسیای میانۀ ضد بلشویکها) را تشویق میکند که جهاد خویش در شمال را به مقابل اتحاد شوروی از سر گیرند و به اینترتیب مخالفت شوروی به مقابل حکومت خویش را فرا میخواند. حکومت بی نظم 9 ماهۀ امیرحبیب الله کلکانی و جنگ های داخلی وابسته به آن با پیروزی نادر خان (یکی از جنرالان ناراض شاه امان الله)، یک سیاستمدار هشیار و یکی از اقارب پدری نزدیک امان الله و سفیر او در فرانسه در نیمۀ سال های دهۀ 1920، به پایان میرسد. او با کمک های فوق العادۀ مالی و نظامی هند برتانوی، تطمیع و جلب همکاری حضرت شوربازار میتواند یک لشکر قبیلوی (ملیشه) از پشتون های سرحد در هر دو جانب مرز فراهم کرده، کابل را تسخیر نموده و آخرین سلطۀ پشتونی مصاحبان را مستقر سازد که از 1929 تا 1978 بر کشور حکومت میکنند.</p> <p><strong>تلاش مقدس سازی دوباره دولت و قطب بندی قومی در زمان مصاحبان (1929 - 1978)</strong></p> <p>پس از تسخیر کابل، یک لویه جرگه (متشکل از بزرگان قبیلوی پشتون و شخصیت های مذهبی) نادرخان را بحیث شاه افغانستان اعلان میکند. نادرشاه (1929 - 1933) در جریان حکومت کوتاه خود بنیاد سلطنت مصاحبان را گذاشته، سیاست ها و عملکرد های اتخاد میکند که مسیر تاریخ افغانستان را برای چهار دهۀ آینده شکل میدهد. خانوادۀ مصاحبان به علت سیاست ها و عملکردهای ماهرانه و دوگانۀ مذهبی در داخل و هم دوگانگی در ارایۀ مناسبات با هند برتانوی (حامی عمدۀ خارجی آنها) به رعیت خویش، با چالش های کمی حکومت میکنند.</p> <p>سیاست نادرشاه با عوامل زیر شکل میگیرد: جهتگیری ملیگرائی- نوگرائی معتدل خود او، میراث سیاست های اصلاحی امان الله، پیامد های ناگوار جنگ داخلی 1929 و فتنه های ابرقدرت های استعماری اروپائی همسایه.</p> <p>نادرشاه بخاطر ماندن در قدرت بالای لشکر قبیلوی پشتون و نخبگان مذهبی سنتی اتکا میکند. اما تحکیم قدرت او تا اندازۀ زیادی نتیجۀ کمک ها و پشتیبانی تخنیکی برتانوی ها، فرانسوی ها و جرمن ها است که برایش امکان تنظیم یک ارتش، پولیس و ژاندرمری و ایجاد یک ادارۀ متمرکز و موثر را فراهم میکند. او در محضر عام پیروزی خود را به "استعانت استثنائی خداوند متعال" و "قربانی های مردم افغانستان" اختصاص داده و با صراحت از اخذ هرگونه کمک از قدرتهای خارجی انکار میکند7. او برای مشروع سازی سلطۀ خود و نهادینه سازی امتیازات داده شده برای قبایل مرزی پشتون و نهاد های مذهبی سنتی (علما، روحانیون، پیرها، فقیرها وغیره) که او را کمک کردند، بالای یکی از مهم ترین میراث های عصر امان الله یعنی حکومت مشروطه اتکا میکند.</p> <p>نادرشاه برخلاف امان الله که تلاش میکند حکومت مشروطه را بحیث افزاری برای دگرگونی اجتماعی بکار گیرد، یک قانون اساسی جدید (1931) تصویب میکند تا وضع موجود را حفظ، زمینه را برای اصلاحات تدریجی و نوآوری فراهم و پشتیبانان شهری امان الله را راضی سازد. ماده 9 قانون اساسی حقوق مساوی تمام رعیت را اعلام و مواد 27 - 70 شیوۀ را برای تشکیل یک پارلمان دو حجرۀ بوجود میآورد که گفته میشود بر بنیاد اصول اسلامی شورا استوار است8. مواد 1 - 4 قانون اساسی او دین رسمی افغانستان و شاه او را اسلام سنی حنفی اعلام میدارد. اسلام یکبار دیگر در دست حاکم به وسیلۀ برای تشویق متمرکز سازی دولت و کنترول بیشتر آن تبدیل میشود. او برای دلجوئی علمای سنتی و بخصوص روحانیون و مرید های آنها، جمعیت العلما را میسازد که گفته میشود وظیفۀ آنها تطبیق تمام لوایح، قوانین و مقررات با شرع است. نادرشاه برای اولین بار چاپ قرآن در کابل را فرمان داده و تمام قیودات وضع شده توسط رژیم امان الله بالای ملاها و مولوی ها در آموزش یا استخدام حکومت را باطل میسازد. قانون اساسی امتیاز دیگری برای ملاها و پیرهای مرزی داده، تفوق فقه حنفی سنی را بحیث منبع کامل قوانین شرعی اعلام داشته، عدم تساوی مرد و زن و فرقه های سنی و شیعه را تائید و بصورت شدیدی حقوق اقلیت های غیر مسلمان در کشور را محدود میسازد. نادرشاه همچنان تمام مکاتب دختران را مسدود و خانوادۀ حضرت شوربازار (مجددی ها) را در کابینه و سایر مقامات عالی حکومتی مقرر میکند، کسیکه برای او پشتیبانی قبایل غلزی پشتون را فراهم و اکثریت اصلاحات شاه امان الله را باطل میسازد (بشمول لغو بیش از 60 نظامنامۀ او). موقف خاص قبایل پشتون سرحدات از طریق معافیت از مالیات و خدمات عسکری تضمین میگردد. تعداد زیاد خان های روستائی و شخصیت ها برای مُهر و تاپه کردن در پارلمان دو حجرۀ "انتخاب" یا انتساب می شوند تا رضائیت ایشان از تقسیم قدرت را حاصل کند، در حالیکه آنها برای مدت حد اقل هفت ماه در سال، زیر نظارت پولیس در کابل نگه داشته میشوند.</p> <p>خانوادۀ مصاحبان میتواند با این وسایل قانونی و اداری، نخبگان سنتی قبیلوی و مذهبی را در یک ساختار الیگارشی (وابسته به دولت) قفس نماید که هم ارتش و هم بوروکراسی (دیوان سالاری) را می چرخانند. با آنهم تحکیم قدرت مصاحبان بدون چالش نمی باشد. نادرشاه با مخالفت های فعال نیروهای طرفدار امان الله مواجه میگردد، کسانیکه بخصوص با سیاست های کُند اصلاحی و نو آوری او اعتراض داشتند و هم ملی گرایان پشتون به سرخورده که با سیاست دوگانۀ دوستی او با هند برتانوی اعتراض داشتند (در مقابل سیاست تعرضی برتانیه به مقابل پشتون های مرزی). آنچه خاصتا هویدا است، قهر بالای عدم پشتیبانی از جنبش ضد استعماری اسلامی مسالمت آمیز خدائی خدمتگار که توسط خان عبدالغفار خان رهبری شده و بنام گاندی سرحد یاد میشود. مصاحبان همچنان با مقاومت های مسلحانه از پشتیبانان حبیب الله کلکانی شمال کابل، مردم ترکستان در افغانستان شمالی و مناطق مرزی جنوبی مواجه میگردد. اکثریت حوادث و تصادمات (قتل، اغتشاش و سبوتاژ) بصورت درست یا نادرست به نیروهای طرفدار امان الله نسبت داده میشود، بخصوص خانوادۀ چرخی و طایفۀ یوسفزی قبیلۀ پشتون غلزی که پشتیبانان آنها قتل های زیادی را به مقابل خانوادۀ مصاحبان انجام میدهند، بشمول قتل نادرشاه در 1933.</p> <p>ظاهرشاه یگانه پسر نادرشاه به سن 19 سالگی بر تخت پدر می نشیند (1933 - 1973)، اما دو کاکای او (هاشم خان، 1933 - 1946 و شاه محمود، 1946 - 1953) و پسر کاکای بزرگ دیگر او (محمد داود، 1953 - 1963) قبل از اینکه ظاهرشاه بحیث شاه قدرت موثر را در 1963 بدست گیرد، کشور را بحیث صدراعظمان می چرخانند. قتل نادرشاه در 1933 با یک دورۀ کشتار خونین بخصوص توسط هاشم خان به مقابل دشمنان فرضی رژیم همراه است. با تحکیم و عادی شدن قدرت مصاحبان، امنیت فزیکی مردم بهبود مییابد، اما یک صحنۀ کشندۀ جدید ابهام، سوئ ظن و بی اعتمادی حکومت بخصوص در جوامع اقوام غیرپشتون در مناطق مرکزی، شمالی و غربی کشور برقرار میگردد. آموزش پیشرفتۀ اسلامی به علت از بین رفتن مراکز شمالی آموزش اسلامی در بخارا و سمرقند توسط بلشویک های روسیه، به مدرسه های هند برتانوی محدود میگردد. تلاش های مصاحبان برای ایجاد مدرسه ها در بعضی شهرهای مهم با پیروزی های بسیار محدودی همراه است، چون شاگردان به آموزش خود در حوزه های علمیۀ دیوبندی در هند مسلمان و شیعه ها در مشهد و قم ایران ادامه میدهند. آموزش عصری اولا برای بچه ها، با متقاعد ساختن سنت گرایان برای تطابق اسلام با سیاست سلطۀ مصاحبان در بارۀ "نوآوری رهنمودی محدود" و کمک در تضمین وفاداری به پادشاه از طریق ایجاد و انکشاف یک احساس نشنلیزم افغانی (پشتونی) در بین جوانان آموزش دیده، احیا میشود.</p> <p>در نیمۀ سالهای دهۀ 1930 تلاش ها برای اعمار یک اندیشۀ ملی افغانی با محور ترویج پشتو بحیث زبان رسمی افغانستان بوجود میآید، همانطور که هاشم خان میگفت، یعنی "کنار گذاشتن پارسی". پشتو تولنه ایجاد میشود تا زبان پشتو و فرهنگ پشتون را منحیث چشمۀ اندیشۀ ملی "افغان" ترویج کند. تاکید بالای منشای آریائی (رایج در میان نازی های اروپا) اکثریت مردم افغانستان (پشتون، بلوچ، تاجیک، نورستانی و پامیری ها) و زبان و فرهنگ پشتون وسایلی بودند بخاطر توجیه وحدت پشتون های اطراف خط دیورند و بنیادی برای ظهور نشنلیزم (ملیگرائی) افغانی.</p> <p>حاکمان مصاحبان در بارۀ نقش اسلام در سیاست های ملی با وجودیکه دمدمی باقی میمانند، آنرا پایۀ وحدت ملی و حفظ استقلال ملی میدانند. همین دمدمی بودن مصاحبان در بارۀ نقش اسلام در کنار ترس از واکنش های عناصر محافظه کار مسلمان در مقابل "ایزم" های غربی (مانند کمونیزم و کاپیتالیزم)، باعث خالی ماندن سیستم معارف رو به رشد افغانستان از اصول و ارزش های مشترک اسلامی یا جهت گیری اندیشوی، بغیر از نشنلیزم عظمت طلبانه و تنگنظرانۀ پشتون- محور، میشود.</p> <p>سرانجام سیاست آموزشی مصاحبان (عمدی یا غیرعمدی) برای آماده سازی افغان های مکتبی در پاسخ موثر به نفوذ چالش های اندیشوی (بخصوص مارکسیزم و مائویزم) ناکام میشود. با آنهم سیاست های آنها در ایجاد اتحاد در بین شخصیت های شاهی و روستائی سنتی محافظه کار (مذهبی و دنیوی) جهت نگهداری یک قیافۀ صلح و نظم روستائی تا سال های دهۀ 1970 پیروز بوده است. این توازن نسبی مرکز- اطراف با کمک های هنگفت اقتصادی ابرقدرت ها تحکیم بیشتر یافته و حکومت را بخاطر ضرورت جمع آوری عواید مستقیم از رعیت خود مستقل و حکومت را قادر میسازد تا بعضی خدمات اجتماعی برای آنها را تامین کند. کمک های خارجی در بخش نظامی نیز، برای اولین بار در تاریخ، یک بنیاد قدرت نظامی نسبتا مطمئین برای حکومت را فراهم میکند.</p> <p>درحقیقت، صدراعظم داود (1953 - 1963) با احساس امنیت نظامی، یک برنامۀ ملی ادغام و نوآوری را با اتخاذ یکتعداد برنامه های پنجسالۀ انکشافی براه میاندازد. با وجودیکه اهداف اقتصادی و سیاسی این برنامه ها درک نشده بود، زیرساختار ارتباطات به مناطق بسیار دور کشور گسترش یافته و آموزش برای جوانان روستائی میسر میشود. فرمان او در باره آزادی زنان (برداشت حجاب) در سال 1959 با اغتشاش در شهر کندهار (شهر مذهبی جنبش طالبان در آینده) مواجه میشود، اما داود آنها را با نیروهای مسلح میکانیزۀ خویش بصورت خشنی سرکوب میکند. در زمان حکومت او سیکولریزم تقویه گردیده و بخش اسلامی نصاب درسی مکاتب بطور قابل توجهی کاهش مییابد. جاده های پیشرفته که باعث نفوذ اجناس تولیدی ارزان به اطراف (ولایات) میشود، منجر به تحریک نیازهای جدید و فقر روستائی بی سابقه میگردد9. عزیمت برتانوی ها از هند و ایجاد دولت جدید پاکستان، این فرصت را برای داود میسر میسازد تا اعتبار خط دیورند بحیث یک مرز ملی را مورد مشاجره قرار دهد. او با جذب احساسات پشتون های ملیگرا در هر دو جانب مرز، یک مشاجرۀ ماندگار بین المللی با پاکستان را بنام مسئلۀ پشتونستان بوجود میآورد که منجر به مسدود شدن پُر هزینۀ مرز (1961 - 1963)، تصادمات نظامی و سرانجام استعفای او از مقام صدارت در سال 1963 می شود.</p> <p>با دورشدن موقتی سردار محمد داود از عرصۀ سیاسی، ظاهرشاه از زیر سایۀ اقارب ارشد خود برآمده و با دودلی دموکراسی نو (1963- 1973) را با یک قانون اساسی لیبرال در 1964 به تجربه میگیرد. قانون اساسی 1964 ظاهرا واکنشی به مقابل ورود جوانان آموزش دیدۀ افغان در صحنۀ سیاسی بوده است. اما این جنبش دموکراسی نو مصادف با کمرنگ شدن جنگ سرد و کاهش هنگفت در کمک های خارجی (یک ستون اساسی اقتصاد سیاسی افغانستان) بوده است.</p> <p>پس از تصویب قانون اساسی جدید و قوانین مطبوعاتی آزاد تر، یکتعداد جنبش های سیاسی دارای اندیشه های متفاوت بشمول یکتعداد گروه های کمونیست (مانند کمونیست های خلق- پرچم طرفدار شوروی)، به نشرات و تحریکات ضد حکومتی در داخل دانشگاه ها و مکاتب، بخصوص در کابل و شهر های عمده، آغاز می کنند. جنبش اسلامی جوانان مسلمان با الهام از چند پروفیسور شرعیات در دانشگاه کابل که در دانشگاه الازهر تحصیل کرده و با اخوان المسلمین مصر آشنا بودند10، در مخالفت با گروههای کمونیست به ظهور میرسند. در تصادمات خونین در بین این دو اردوگاه اندیشوی رقیب که قویا مخالف حکومت مصاحبان بودند، حکومت تصمیم میگیرد که جنبش جوانان مسلمان را بطرز وحشیانۀ سرکوب کند. جوانان مسلمان مبلغ دستیابی به دگرگونی انقلابی جامعه، فرهنگ، سیاست و اقتصاد پس از گرفتن قدرت دولتی میباشند. در اوایل سال های دهۀ 1970 این مبارزات اندیشوی، نسلی و روستائی- شهری تمام نهاد های حکومتی را مصروف میسازد: نظامی، مکاتب، کارخانه ها و حتی کابینه. شاگردان مارکسیست و مسلمان بصورت یکسان، جنگ خود را به کوچه ها کشانیده و ظاهرشاه صدراعظم های خود را به سرعت تبدیل میکند تا آنها را آرام سازد، اما بیفایده است. نارضائیتی سیاسی بتدریج از کنترول خارج گردیده و شرایط اقتصادی به علت خشک سالی های شدید 1970 - 1971 در منطقه، بد تر میشود. لذا در 17 جولای 1973 سردار محمد داود، صدراعظم اسبق و عضو خانوادۀ شاهی به کمک بخش پرچم حزب کمونیست، یک کودتای غیرخونین درباری به مقابل ظاهرشاه را به راه انداخته، سلطنت را ساقط ساخته و خود را رئیس جمهور جمهوری افغانستان اعلان میکند.</p> <p>داود بحیث رهبر انقلاب در اولین بیانیه رادیوئی خود پس از کودتا، تاکید میکند که سیستم جدید جمهوری بیشتر "مناسب روحیۀ حقیقی اسلام" بوده، اصلاحات اساسی و یک "دموکراسی حقیقی" برای خدمت به نیاز های اکثریت را وعده میدهد. برگشت داود به قدرت در اوایل مورد استقبال قرار میگیرد، به استثنای جنبش جوانان مسلمان و افراد مسلمان مشربی که از اتحاد او با پرچمی های کمونیست مضطرب بودند. داود و ملتزمین او در جریان حکومت 5 ساله، سیاست مداران مشهور و ملیگرا را از بین برده و حملۀ شریرانۀ را در سال 1975 بر ضد جوانان مسلمان شورشی و سایر افراد و گرههای اسلامی به راه میاندازد. مخالفت با رژیم داود تنها در بین جوانان مسلمان باقی نمی ماند. انتظارات متناقض در بارۀ خصلت رژیم جمهوری جدید بزودی در بین افسران جوان نظامی چپ که کودتای را به راه می اندازند و محرم اسبق رهبر بودند، رونما می شود. گزارش داده میشود که داود در جریان آخرین بازدید رسمی خود در مسکو، میزبان خود یعنی منشی عمومی (لیونید بریژنیف) را در جریان یک گفتگوی داغ، قهر میسازد. کمی پس از آن، در 27 اپریل 1978 کمونیست های متحد قبلی او با کمک و رهنمائی اتحاد شوروی سابق یک کودتای خونین نظامی را به راه انداخته، داود و تعداد زیاد خانوادۀ او را به قتل رسانیده و به اینترتیب به حاکمیت تقریبا 5 دهۀ مصاحبان نقطۀ پایان میگذارند. کودتای خونین نظامی توسط کمونیست های خلق- پرچم (حزب دموکراتیک خلق افغانستان) به راه انداخته شده و کشور را در مغاک جنگ های نیابتی برای دهه های دیگر غرق میسازد که باعث ظهور طالبان و تروریست های القاعده و مداخلۀ نظامی امریکا- ایساف به تعقیب حمله بر ضد امریکا در 11 سپتمبر 2001 میگردد.</p> <p><strong>انقلاب مارکسیستی، مداخله شوروی، واکنش اسلام گرایان و جهانی شدن جهاد</strong></p> <p>سرنگونی سلطنت نفرت انگیز مصاحبان توسط حزب دموکراتیک توانست یک مقدار مشروعیتی برای آنها فراهم سازد. اما فعالیت های قبلی و لفاظی های ایشان در مورد "انقلاب کبیر اکتوبر 1917 روسیه" و دوستی با اتحاد شوروی بزودی باعث ظهور روز افزون مخالفین مسلح در یکتعداد مناطق شهری و روستائی کشور میشود. حملات مسلحانۀ غیرهمآهنگ و اولیه بر ضد رژیم حزب دموکراتیک مشابه جهاد های قبلی ضد حکومتی بود. بصورت قابل پیش بینی، رژیم حزب دموکراتیک نیز "دفاع از دستآوردهای انقلاب" را جهاد به مقابل دشمنان خویش یا "نوکران امپریالیست" و مرتجعین می نامید.</p> <p>در طول چند ماه پس از گرفتن قدرت، هردو جناح حزب دموکراتیک (خلق و پرچم) که با فشار مسکو مجبور به همکاری در اجرای کودتا شده بودند، درگیر یک مبارزۀ کشندۀ قدرت با همدیگر میشوند. جنایات رژیم افزایش یافته و مخالفت در سراسر کشور گسترش مییابد. با ترس از زوال رژیم حزب دموکراتیک، ارتش سرخ شوروی در دسمبر 1979 به پشتیبانی از جناح پرچم وارد افغانستان میشود. اما مداخلۀ مستقیم نظامی شوروی، این جنگ داخلی را به زودی به جهاد جهانی به مقابل کمونیست های افغان و شوروی سابق تغییر داده و افغانستان به عرصۀ جدید "جنگ نیابتی کوچک" در جنگ سرد مبدل میگردد.</p> <p>تسخیر قدرت دولتی توسط حزب دموکراتیک باعث گسست بی سابقۀ در بین قدرت دولت و اسلام در افغانستان میشود. برای اولین بار در خاطرۀ تاریخ، حکومت جدید "انقلابی" در افغانستان، حفاظت از اسلام (شرع) یا دفاع از دین را وظیفۀ اولی یا بنیاد مشروعیت خود، اعلان نمی کند. برخلاف، حزب دموکراتیک توسط اکثریت افغان ها بحیث یکی از اقمار شوروی (یک قدرت استعماری بیدین روسی- مشرب که دولت های اسلامی در بخارا، خیوه و قوقند را از بین برده و آنها را داخل شوروی میسازد) و دشمن اسلام و افغانستان شناخته میشود. لذا جهاد مسلح مردمی به مقابل رژیم حزب دموکراتیک، حامیان شوروی آن و در مخالفت با سیاست های ضد اسلامی آنها برانگیخته میشود. اندازه، مقیاس و رهبری جهاد مسلحانه نیز بازتاب دینامیک (پویائی) متغیر سیاسی و ظهور مناسبات جدید ساختاری در بین مرکز و اطراف در افغانستان و ماورای آن میشود.</p> <p>رژیم حزب دموکراتیک پس از گرفتن قدرت، بصورت فوری به دستگیری هزاران عضو مظنون جوانان مسلمان (مخالف دراز مدت آنها در دانشگاه ها و تظاهرات خیابانی در جریان سال های دهۀ 1960 و 1970) و اعضای مشهور و محترم خانواده های روحانی و افراد وارسته در سراسر کشور، زندانی نمودن و شکنجۀ آنها بحیث دشمنان بالقوۀ انقلاب آغاز میکند. جوانان تعلیم یافته اسلامی مشرب دراین فضای ترس و بی امنیتی مقام های حکومتی را ترک کرده و به خانه بر میگردند تا روستاها و وادی های خود را با گرفتن سلاح به مقابل رژیم کمونیست تنظیم و دفاع کنند. با بد تر شدن امنیت، کتله های بزرگ خانواده های شهری و روستائی با ترس از زندگی خویش با پای پیاده فرار کرده و در کشورهای همسایۀ پاکستان و ایران پناهنده میشوند. در این زمان یکتعداد رهبران جنبش جوانان مسلمان مانند برهان الدین ربانی، گلب الدین حکمتیار و احمد شاه مسعود که در دورۀ داود (1973 - 1978) از کشور رانده شده بودند، در تبعید در پشاور پاکستان زندگی می کردند. احمد شاه مسعود به خانۀ خود در وادی پنجشیر بر میگردد تا مقاومت را تنظیم کند، سایرین نیز در پشاور و کویته پاکستان یا مشهد ایران در پشتیبانی مقاومت، به تنظیم مهاجرین (جنگجویان پناهنده) میپردازند.</p> <p>مداخلۀ نظامی شوروی برای نجات رژیم کمونیست افغان، باعث انکشاف عمده در جنبش های مقاومت افغانستان میشود. این موضوع برای جنبش بسیار ضعیف جوانان مسلمان در شهرها که از پشتیبانی ناچیز یا صفر دهقانان برخوردار بودند، نیروی جدیدی برای زندگی سیاسی آنها می بخشد. آنها در عدم موجودیت رهبری فکر بومی، به اندیشه های وارداتی اسلامی از اخوان المسلمین و جماعت اسلامی مودودی در پاکستان تکیه میکنند. این گردانندگان اندیشه های اسلامی غالبا در اختلاف قرار داشته و درزهای آشکاری به امتداد خطوط قومی، زبانی و قبیلوی در بین ایشان وجود دارد. لذا تنظیم جوانان مسلمان نیز مانند حزب دموکراتیک کمونیست، متلاشی گردیده و بار دیگر در مرزهای پاکستان و ایران در قالب جمعیت اسلامی (تحت رهبری برهان الدین ربانی، یک تاجیک از ولایت شمالشرقی بدخشان) و حزب اسلامی (تحت رهبری گلب الدین حکمتیار، یک ناقل پشتون از ولایت کندز در شمال) تنظیم میشوند11. برعلاوه، روسای بعضی خانواده های روحانی، گروه های مقاومت جداگانۀ خود را تنظیم میکنند. درمجموع، هفت تنظیم جهادی توسط جنرال ضیاالحق و استخبارات پاکستان (آی ایس آی) به رسمیت شناخته شده و اجازه مییابند که در خارج پشاور کار کنند. تمام آنها سنی بوده و به استثنای جمعیت اسلامی، توسط پشتون ها یا روحانیون (پیرهای میراثی) آنها رهبری میشوند. درعین زمان بیش از یک درجن گروه شیعه در ایران و افغانستان مرکزی شروع به عملیات میکنند. این گروههای جهادی به دو جناح تقسیم میشوند: از یکطرف انقلابیون اسلامی یا "بنیاد گرایان" که خواهان گرفتن قدرت دولتی وایجاد یک حکومت اسلامی مبهم بودند؛ از طرف دیگر گروههای سنتی/معتدل طرفدار غرب که برای دفاع اسلام، آزادی افغانستان و اعادۀ سلطنت (پادشاه) می جنگیدند. چنین صف بندی ها نشان دهندۀ شکاف های عمیق سیاسی، جناحی، قبیلوی، منطقوی و قومی- زبانی بوده که در زمان پادشاه تشدید شده و حالا توسط حامیان متعدد دور و نزدیک، مسلمان و غیرمسلمان خارجی تشویق میشود.</p> <p>افزود برآن، هجوم شوروی بر افغانستان فرصت جدیدی برای امریکائی ها و اروپائی ها میسر میسازد تا با همکاری دولت های مسلمان اقمار خویش در خلیج (امارات متحده و عربستان سعودی) و مصر، کمک های پوشیدۀ هنگفت نظامی و اقتصادی را به مجاهدین افغان سرازیر کنند تا با دشمن مشترک آنها یعنی اتحاد شوروی، بجنگند. جریان پول و اسلحۀ سی آی ای (قرار گزارش، هر دالر آن با دالر سعودی جبران میشود) توسط آی ایس آی پاکستان مدیریت میگردد. با رسیدن پشتیبانی بزرگ مالی و تخنیکی، مجاهدین به زودی کنترول جهاد خویش را برای حامیان خارجی خود واگذار میکنند. پاکستان و ایران که میزبان بیش از 5 ملیون مهاجر میشوند، به تحمیل قیودات و کنترول بالای گروههای جهادی مقاومت افغانستان شروع میکنند. حکومت های خارجی و بخصوص جنرال ضیا پاکستان، به سخنگوئی مجاهدین تبدیل شده12 و آی ایس آی تصمیم میگیرد که کدام تنظیم جهادی چقدر پول و سلاح اخذ کند و اجازۀ عملیات در داخل افغانستان یابد. در نتیجه، چیزیکه بنام جهاد مردم محلی و خالصا بومی افغانستان آغاز شده بود، بتدریج به جنگ نیابتی تغیر شکل میدهد که توسط پاکستان و دستیابی به اهداف پاکستان مدیریت میگردد. گفتمان عمیقا افغانی جهاد، مانند حاکمیت دورۀ عبدالرحمن در یکصد سال پیش، یکبار دیگر در اختیار بازیگران دولتی (این بار، حکومت های خارجی) قرار می گیرد.</p> <p>مبارزۀ اسلامی و ملی مردم افغانستان به مقابل رژیم حزب دموکراتیک کمونیست و حامیان شوروی آن به جهاد فراملی و جهانی تغیر شکل میدهد. در حالیکه مقصد اولیۀ جهاد، جنگ به مقابل کمونیزم در افغانستان است، بزودی برضد تمام بی دینان (کافران) گسترش مییابد. گفتمان جهاد بنام مقاومت ضد- شوروی در داخل افغانستان و در بین کمپ های مهاجرین در پاکستان و ایران مستولی میگردد. نشرات زیاد احزاب جهادی در مورد فضایل جهاد مسلح و مسئولیت مسلمانان جهان در پشتیبانی مجاهدین، مورد تمجید قرار می گیرد. مجاهدین به گشایش مکاتب در کمپ های مهاجرین در پاکستان و در بعضی مناطق آزاد شده در داخل افغانستان اقدام میکنند. تعداد زیاد مدرسه های دارای کارکنان غیرکافی برای اطفال مهاجرین افغان در ولایت شمالغرب صوبه سرحد (که دراین اواخر بنام خیبر پشتونخواه نامیده شده) پاکستان گشایش مییابد که توسط افراد یا گروه های از عربستان سعودی و سایر دولت های خلیج پشتیبانی مالی میگردد. این مدرسه ها به مراکز تربیوی برای مقاومت افغانستان و ماشین چوچه کشی برای تولید طالبان در نیمۀ سال های دهۀ 1990 تبدیل میگردد. تعداد زیاد موسسات کمک های امریکائی برای انکشاف بین المللی به نوشتن و چاپ کتاب های جدید درسی و تمجید فضایل جهاد حتی در کتاب های ریاضی، برای مکاتب افغانی (هم در داخل کشور و هم در کمپ های مهاجرین) می پردازند.</p> <p>امریکا تحت زعامت ریگن، افغانستان را با موشک های ضد هواپیما تامین کرده و مجاهدین در رسانه های بین المللی بحیث "جنگجویان مقدس" و "رزمندگان آزادی" توصیف میگردند. افراد مسلمان و سازمان های اسلامی در سراسر جهان تشویق و دعوت میشوند تا در جنگ به مقابل شوروی در افغانستان بپیوندند. عبدالله عزام واعظ و رهبر مقاومت مشهور اردنی- فلسطینی به این دعوت لبیک گفته و "مکتب خدمات" برای استخدام جوانان مسلمان از شرق میانه، امریکا و اروپا برای جهاد در افغانستان را تاسیس میکند. اسامه بن لادن، فعال ثروتمند سعودی، به ایجاد بیت الانصار (خانه کمک کنندگان) در پشاور میپردازد که هدف آن کمک به جهادی های فراملی است. بعدا عزام و بن لادن داخل افغانستان میشوند تا بجنگند. عزام بعلاوه، مقالات الهام بخش و تحریک انگیزی به نشر رسانیده و از سایرین دعوت میکند تا دفاتر دیگری برای پشتیبانی رزمندگان عرب در داخل افغانستان، در پشاور ایجاد کنند13.</p> <p>ازنگاه اندیشه، دهۀ جهاد در سالهای دهۀ 1980 یکبار دیگر تعهد محافظه کارانۀ فراگیر به اسلام را در بین ملیون ها مهاجر افغان و توده های روستائی، بخصوص در کمربند پشتونی جنوب به امتداد مرزهای پاکستان تصدیق میکند. این موضوع، همچنان ملیگرائی اسلامی در مخالفت با یک دشمن اثبات شده و نفرت انگیز رژیم حزب دموکراتیک و حامیان شوروی آنها را زنده و مستحکم میسازد. آنچه بسیار مهم است، مقاومت اعلان شده بنام جهاد باعث میشود تا یکتعداد رهبران مذهبی قدرت و شهرت از دست دادۀ خود را دوباره بدست آورند. مذهب در اتحاد های شکننده در بین سنتگرایان و اسلام گرایان میتواند سرش عمومی و زبان گفتمان برای این مردم و گروههای سیاسی ناجور را فراهم سازد. مبارزۀ آنها بصورت دستجمعی به جنگ برضد بی خدائی و کافری نگریسته میشود.</p> <p>گروههای مقاومت محلی دارای ساختار افقی که بربنیاد اتحاد های اجتماعی استوار بوده و بصورت سست با مراکز متعدد قدرت و ثروت جهادی پشاور- محور وصل بودند، از خود مختاری قابل ملاحظۀ در محیط یک دولت ناکام برخوردار میباشند. این ساختارهای فرماندهی محلی سرانجام به بزرگترین قوت جنبش جهادی افغانی پیروزمند بر ضد شوروی تبدیل میگردند. تنظیم های محلی شدیدا شخصی، مشارکتی و وابسته بودند. روحانیون محلی مورد اعتماد در همکاری با فرماندهان جهادی، مناقشات محلی را بربنیاد تفاهم محلی و تطبیق شرع و عادت حل و فصل میکردند. آنها همچنان امنیت را تامین و خدمات حداقل عامه (صحت، آموزش، زراعت وغیره) را غالبا به کمک سازمانهای غیرحکومتی بین المللی اسلامی و غیر اسلامی فراهم میکردند، درحالیکه مناطق خود را در مقابل رژیم و احزاب جهادی رقیب محافظت می نمودند.</p> <p>این سلول های محلی جهاد در سطوح منطقوی و ملی بطور عمودی با شبکه های سست، مجرد، اندیشوی و نسبتا سلسله مراتبی و غیرشخصی با تراکم اجتماعی بسیارکم وصل بودند. در محیط غیرمتجانس قومی- زبانی و سیاسی افغانستان سال های دهۀ 1980، این ساختار ها موثریت نسبی خود در جریان مقاومت را به اثبات رسانیدند، اما این ساختارهای عمودی شکننده و رهبران متمرد آنها پس از شکست دشمن مشترک، سرانجام فاجعه بار ثابت شدند.</p> <p>لفاظی های احزاب اسلامی و انقلابی مجاهدین نیز با درنظرداشت منافع حامیان خارجی آنها و گفتمان های متغییر جهاد فراملی و جهانی متاثر میگردد. مهمترین آنها ظهور "بنیاد گرائی جدید" جنگجویان جهادی سلفی- وهابی عرب در افغانستان با خصوصیات احساس ضد شیعه و مخالفت با صوفی ایزم و ستایش زیارتگاه ها همراه بوده و جهاد بر ضد تمام اشکال کفر (نه تنها کمونیزم) را دفاع و طرفداری میکند. دورنمای پیروزی مطمئین نظامی با خروج کامل سربازان شوروی در 1989 باعث افزایش تصور ایجاد یک حکومت اسلامی بر بنیاد عدالت و مساوات در افغانستان پسا- کمونیزم در بین مردم افغانستان میشود. توقعات مسلمانان سراسر جهان که جهاد افغانستان را پشتیبانی کرده بودند، نیز افزایش مییابد. پس ازاینکه ارتش سرخ شوروی شکست خورده و خوار میگردد، اتحاد شوروی نیز کمی پس از آن فرو پاشیده و باعث سقوط رژیم دست نشاندۀ آنها در کابل میشود.</p> <p><strong>بازی های "کارت اسلامی" پسا- جهادی: از "جنگ مقدس" تا وحشت طالبان و القاعده</strong></p> <p>جهادی های افغان با پیروزی بر ارتش سرخ متیقین به پیروزی در مقابل تمام قدرت های نظامی غیرقابل باور میشوند. اما این پیروزی نظامی شادی انگیز به زودی به یک ناکامی سیاسی غم انگیز با پیامد های جدی برای افغانستان، منطقه و جهان تبدیل میگردد. دلایل این ناکامی، پیچیده و متعدد است. در اینجا بالای مسایل کلیدی زیر تماس میگیرم: چرا و چگونه مجاهدین افغان کشش خود در بین کتله های افغان را بزودی پس از پیروزی خویش از دست میدهند؟ چطور و چرا مجاهدین افغان و اندیشۀ اسلامی آنها برای بازی توسط حامیان رقیب منطقوی و دور در یک "بازی بزرگ" جدید بسادگی به یک "کارت اسلامی"تبدیل میگردد؟ سرانجام، پیامد های این "بازی های" خطرناک توسط "دوستان" مجاهدین، برای اسلام در قدرت و مردم افغانستان، منطقه و جهان چه بوده و میباشد؟ من استدلال میکنم این بازی های کارت اسلامی بی پروا و جنجالزای پسا- جهادی توسط حامیان قبلی جهاد ضد- شوروی در افغانستان در جریان سال های دهۀ 1980، با تولید و رها کردن طالبان وحشی و تروریست های القاعده، نه تنها نقش سازندۀ اسلام در قدرت در افغانستان را خدشه دار میسازد، بلکه فاجعۀ عظیمی را برای مردم جنگ زدۀ افغانستان، جامعۀ بین المللی و بخصوص اروپا و امریکا نیز به میان میآورد.</p> <p> کمی پس از سقوط رژیم کمونیست دکتور نجیب الله در اپریل 1992 به دست احمد شاه مسعود (فرمانده مشهور جهادی تاجیک)، یک حکومت جدید انتقالی مجاهدین بنام "جمهوری اسلامی افغانستان" در راولپندی پاکستان ساخته میشود. اما در جریان چند هفته، اوضاع کابل به کمک قدرت های خارجی (پاکستان، عربستان سعودی و امریکا از یکجانب و ایران، هند، روسیه و چین از جانب دیگر) به جنگ های تلخ بین القومی و جناحی تبدیل میشود. منافع این دو اردوگاه رقیب و نیابتی های افغان آنها (که ترکیب آنها در جریان سالهای دهۀ 1990 بسرعت تغیر میکند)، باعث کنار گذاشتن و یا فراموشی کامل منافع مسلمانان عادی افغانستان میگردد.</p> <p>پاکستان اولا با استفاده از یکتعداد اسلامگرایانی که در پاکستان پناهگزین بودند، "کارت اسلامی" را به مقابل رژیم جمهوری داود (1973 - 1978) و به گونۀ بسیار پُرهیاهو به مقابل حکومت حزب دموکراتیک بازی میکند تا از نشنلیزم پشتون در مدیریت جهاد افغان در جریان سال های دهۀ 1980 بکاهد. هیئت مدیرۀ آی ایس آی پاکستان نیز گروه های اسلامگرای پشتون سنی و بخصوص حزب اسلامی گلب الدین حکمتیار را ترجیح میدهد. درواقعیت، پاکستان حکمتیار و حزب او را آراسته میسازد تا پس از سقوط کمونیست ها برتخت قدرت کابل بنشیند. پشتیبانی پاکستان از پشتون ها پنج دلیل دارد: 1. راضی نگه داشتن مردم پشتون خود که حضور گسترده در ارتش و نیروهای امنیتی پاکستان و همنوائی با پشتون های افغانستان دارند؛ 2. غلبه بر مناقشۀ خط دیورند با تکیه بر آرمان های اخوت اسلامی و شعار تکراری اسلام گرایان که "اسلام مرز نمی شناسد"14؛ 3. به عهده گرفتن نقش "برادر بزرگ" برای حکومت پشتون- رهبر در کابل و ماموریت اصلی باز سازی و انکشاف افغانستانِ پس از جنگ که پاکستان توقع داشت جامعۀ بین المللی هزینۀ آنرا سودمندانه می پردازد؛ 4. دسترسی آزاد و سهل برای تجارت و سرمایه گذاری به جمهوری های جدید و مستقل آسیای میانه؛ 5. دستیابی به "عمق استرتژیک" در صورت یک جنگ هستوی با هند.</p> <p>سعودی ها از سیاست پاکستانی ها پشتیبانی میکنند، زیرا چنین می پندارند که گروههای سنی پشتون توان آنرا دارند که قدرت شیعه های هزاره و نفوذ ایرانیان در کشور را محدود سازند. پشتیبانی امریکا به این مقصد بود تا از تبدیل ایران به یک مسیر متناوب برای انتقال نفت و گاز بحیرۀ کسپین و آسیای میانه جلوگیری شود. لذا قدرتمند سازی پشتون ها در افغانستان نشان دهندۀ تقارب نزدیک منافع پاکستان، عربستان سعودی و امریکا است. آی ایس آی بخاطر تسریع تحقق اهداف جمعی و ستراتژیک خویش در افغانستان پسا- کمونیست، خواهان پیروزی نظامی بیدرنگ حزب اسلامی پس از خروج ارتش شوروی بالای رژیم نجیب الله بود. اما با وجود تلاش های همآهنگ آی ایس آی و حزب اسلامی حکمتیار در جریان چهار سال (1988 - 1992) پس از خروج ارتش سرخ، چنین پیروزی قاطع نظامی میسر نمی شود.</p> <p>احمد شاه مسعود فرماندۀ جمعیت اسلامی و تاجیک در اتحاد با رشید دوستم، رهبر ملیشۀ ازبیک از افغانستان شمالی، به گمان اغلب در اثر تشویق و پشتیبانی ایران و هند در اپریل 1992 میتوانند از این تصمیم پاکستانی ها، سعودی ها و امریکائی ها جلوگیری کنند. ایران نیز در اتحاد احزاب جهادی هزاره بنام حزب وحدت زیر رهبری علی مزاری نقش عمده داشته و این انکشاف باعث تشویش پاکستانی ها و سعودیها میگردد. آنها با ترسیدن از نفوذ شیعیان ایران بالای رژیم کابل از شمولیت احزاب شیعه در حکومت انتقالی مجاهدین ممانعت میکنند که قدرت کابل را به دست میگیرد. با وجود پیروزی در دور نگه داشتن هزاره های شیعه از حکومت انتقالی مجاهدین، هر سه قدرت خارجی از اینکه حکمتیار بعوض رئیس دولت، بحیث صدراعظم تعین شده، ناخوش میباشند. حکمتیار با تشویق متحدین خارجی خویش، کابل را از قرارگاه خود در دامنه های جنوبی شهر برای دو سال (1992 - 1994) موشک باران میکند. او با آغاز جنگ های نیابتی کشنده و بیرحم و اتحاد های کاملا غیرقابل باور جناحی در بین پشتون ها و غیرپشتون ها (تاجیک ها، ازبیک ها و هزاره ها) و سنی ها و شیعه ها (امامی ها و اسماعیلی ها) قسمت اعظم شهر کابل را به ویرانه مبدل می سازد.</p> <p>در نبود یک قدرت مرکزی در کابل، کشور به واحد های منطقوی خود مختار بر بنیاد درزهای قومی- جناحی و قبیلوی تقسیم شده و توسط افراد یا شورا های قدرتمند15 اداره میشود. تمام احزاب بر سر کابل می جنگند. کندهار و ولایات جنوبغربی پشتون نشین درانی در هرج و مرج و بی قانونی کامل قرار دارد.</p> <p>لذا ظهور طالبان در کندهار یک پدیدۀ شگفت انگیز نیست. توانائی ملا عمر و پیروانش در ایجاد نظم در منطقه مورد پسند و خوشحالی مردم میشود. پاکستان با نا خشنودی از پشتیبانی حکمتیار از صدام حسین در جریان جنگ خلیج و کارآئی ضعیف او در میدان جنگ کابل، به جنبش ملاعمر و طالبان او می چسبد. حکومت انتقالی مجاهدین مصروف جنگ نیابتی بر سر کنترول کابل بوده و نمیتواند هیچیک از وعده های اسلامگرائی خویش برای مردم متوقع را ارایه کند. جنگ های داخلی و رفتار تخریبی متقابل، مردم را مجبور میسازد که یکبار دیگر بالای جوامع محلی وفادار و مورد اعتماد خود بخاطر دفاع در مقابل خشونت روز افزون حکومت یا کسانیکه خواهان کنترول دولت بودند، اتکا کنند. مسافرت و تجارت در امتداد جاده ها نا امن گردیده و تاجران بطور مدوام مواجه به باجدهی توسط تفنگداران مالیه گیر می شوند.</p> <p>ملاعمر و طالبان جاده ها در مناطق زیر کنترول خود را پاک کرده و وعده میدهند که قانون و نظم را با تطبیق شرع تامین می کنند. آنها تعهد می کنند که درک سنتی اسلام را یکجا با عناصری از ارزش های افتخاری پشتون ها (پشتونوالی) عملی می نمایند. با درنظرداشت شهرت اولیۀ ملاعمر در بین پشتون های محلی، جنبش طالبان او بسرعت توسط بینظیر بوتوی پاکستان تائید و توسط عربستان سعودی مورد حرمت قرار میگیرد. پالایش اندیشوی طالبان و استخدام آنها به جمعیت العلمای پاکستان زیر رهبری مولانا سمیع الحق سپرده میشود که منزلت پدر معنوی جنبش طالبان را کمائی میکند. جنگجویان طالبان از حوزه های علمیۀ پاکستانی استخدام میشوند که توسط جمعیت العلما اداره میشوند. این حوزه های علمیه در امتداد مرزها قرار داشته و یکی از مراکز عمدۀ تربیوی برای جهاد به مقابل شوروی در سالهای دهۀ 1980 بوده که شاگردان آنها مهاجرین (پشتون) افغان بودند. در صف آنها بعلاوه، واحد های عرب- افغان های قرار داشتند که به اسامه بن لادن و ایمان الظواهری و سازمان تروریستی جدید التاسیس القاعده پیوسته بودند. افزود برآن، برای یکتعداد جهادی های منطقوی و بین المللی از کشمیر، جمهوری های آسیای میانه و سایر سرزمین های اسلامی، پناگاه مطمئین و مراکز تربیوی در ساحات زیر کنترول تروریست های طالبان در داخل افغانستان فراهم میشود.</p> <p>مطابق یک گزارش بی بی سی در مصاحبه با بینظیر بوتو در 14 اکتوبر 1996، سعودی ها تادیه کنندۀ پول و امریکا و برتانیه تامین کنندۀ سلاح های است که طالبان به کمک آن در سپتمبر همان سال بالای کابل هجوم برده و حکومت ربانی- مسعود را به شمال کشور میرانند. یک سال پس در 1997، طالبان به کمک آی ایس آی و در اتحاد با عبدالملک، یکی از جنرال های عبدالرشید دوستم مزارشریف را تسخیر کرده و دوستم را تبعید می کنند. این اتحاد طالبان با عبدالملک پس از پیروزی آنها بزودی از هم گسیخته و نیروهای عبدالملک در همکاری با هزاره ها، جنگجویان طالب را بهنگام عقب نشینی از مزارشریف سلاخی میکنند.</p> <p>پیروزی اولیۀ طالبان در تسخیر مزارشریف، مهم ترین مرکز شهری در شمال، باعث شناخت رسمی حکومت طالبان توسط پاکستان، عربستان سعودی و امارات متحدۀ عربی میشود. آنها بخاطر اتحاد دوبارۀ افغانستان در زیر زعامت پشتون ها، پیام شادمانی تبریکی از ظاهرشاه (شاه قبلی تبعیدی) دریافت میکنند. از این زمان ببعد، جنگ انتقام جویانۀ طالبان به مقابل غیرپشتون ها در شمال و مرکز افغانستان (بخصوص بمقابل ازبیک ها و هزاره ها) تا پایان حاکمیت آنها در 2001 سخت ناگوار و کشنده بوده است. طالبان در تلاش های وحشیانۀ خویش بخاطر اشغال مناطق شمالی و مرکزی افغانستان به مقاومت سختی در محلات مواجه میشوند. ایران، هند و جمهوری های آسیای میانه و هم روسیه و چین از طالبانی گردیدن منطقه ترسیده و به شدت به تهیۀ سلاح و مهمات به اتحاد جدید التشکیل شمال تاجیک ها، ازبیک ها و هزاره ها برای دفاع از مناطق ایشان اقدام میکنند. جوامع زیاد پشتونی در مناطق مختلف افغانستان شمالی پشتیبان طالبان قبایل جنوبی خویش گردیده و بحیث پناگاه امن و قرارگاه طالبان در جنگ آنها برای مطیع سازی باشندگان محلی غیرپشتون خدمت میکنند. این جنگ خونین منجر به بزرگترین قتل عام هزاره ها توسط طالبان در افغانستان مرکزی میشود. نابودی و تبعید ازبیک ها از شمال یاد آور عصر امیر آهنین (عبدالرحمن خان) در سدۀ نزدهم است.</p> <p>مقاومت غیرپشون ها اساسا بواسطۀ عدم تمایل برای بازگشت به سلطۀ پشتون ها تغذیه میشود، سلطۀ که این بار با تحمیل اندیشۀ نفرت انگیز و خشن طالبانیزم توجیه می گردد، همانطور که عبدالرحمن یک سده قبل، حاکمیت خود را با استفاده از "دفاع اسلام" توجیه میکند. عناصر مهم این عقیده، تفسیر سختگیرانۀ شرع، تحمیل مجازات حدود، قیودات شدید آموزش زنان و حقوق آنها برای کار، محدودیت آزادی های مدنی، نظارت اخلاقیات عامه و منع موسیقی، تلویزیون، ویدیوتیپ و بازی ها میباشد. با تقرر ملامحمد عمر بحیث امیرالمومنین توسط یک مجمع بزرگ ملاهای پشتون در کندهار، عمر به یک قدرت عالی تبدیل شده و سخن او در تمام موارد، حرف آخری است. با حلول دوبارۀ سیاست های مقدس سازی دولت امیرعبدالرحمن خان یک سده قبل، افغانستان به یک حلقۀ کامل در کاربُرد افزاری اسلام توسط قدرت دولتی تبدیل میگردد. این عناصر طالبانیزم بحیث بنیادگرائی جدید با افزایش اعمال ضد- شیعه و ضد- صوفی مردم محل و هم مخالفت با غرب و نوگرائی تکمیل میشود، طوریکه توسط اتحاد های جهادی های جدید بین المللی آنها و سازمان تروریستی القاعده به رهبری بن لادن، دفاع و طرفداری میشود. اثرات تقویۀ عقیدۀ طالبان توسط پولیس ظالم آنها (امر به معروف و نهی از منکر) همه روزه، بخصوص در کابل و اکثریت مناطق شمال زیر کنترول آنها، احساس میشود. طالبانیزم جزیۀ خود از میراث تاریخی افغانستان را هم اخذ میکند: بخش هنگفت داشته های موزیم کابل به یغما رفته و تعداد زیاد آثار تاریخی از بین برده میشود، بخصوص مجسمه های مشهور بودای بامیان در افغانستان مرکزی. حاکمیت طالبان در بیرون ساحات پشتون جنوب به سلطۀ ترور و وحشت تبدیل می گردد.</p> <p>با افزایش کنترول طالبان در افغانستان، آنها برای استقرار موثر اسلام در مدیریت قدرت از مردم افغانستان سوئ استفاده کرده و اجازه میدهند القاعده جنگ تروریستی خود بر ضد منافع امریکا را در عربستان سعودی، یمن و افریقای شرقی و هم در اروپا و امریکا با معافیت زیاد گسترش دهند. امریکا و غرب با وجود هشدارها و تقاضاهای مکرر برای کمک در مورد وضع مردمان غیرپشتون در زیر سلطه ترور طالبان و القاعده از سال 1996، بی اعتنا میمانند. سرانجام حوادث غم انگیز 11 سپتمبر 2001 است که توجه جهانیان را به پیامد های هولناک بازیهای کارت اسلامی توسط قدرت های منطقوی و بین المللی در افغانستان از سال 1992 جلب میکند. امریکا با راه اندازی عملیات نظامی در 7 اکتوبر 2001 بخاطر دورنمودن طالبان از قدرت پاسخ داده و به اصطلاح جنگ بر ضد ترور را آغاز میکند.</p> <p><strong>مداخله امریکا و ناتو، بازگشت طالبان و آیندۀ بازیهای کارت اسلامی</strong></p> <p>رئیس جمهور جوج بوش تصمیم میگیرد در پاسخ به حملات 9/11 به مقابل امریکا، یک حملۀ نظامی به راه اندازد. امریکا با تصویب ملل متحد و پشتیبانی نیروهای ائتلافی ایساف و پاکستان در پی دورنمودن طالبان از قدرت میشود. طالبان در جریان مداخلۀ نظامی شکست میخورند، اما از بین نمی روند.اکثریت آنها پراگنده شده و به روستا های خویش میروند، درحالیکه رهبران آنها یکجا با رهبران القاعده توسط حامیان آی ایس آی آنها در پاکستان پناه داده میشوند. پیروزی نظامی دیگری در افغانستان میسر میگردد، اما آیندۀ سیاسی کشور و نقش اسلام در آن نامعلوم است.</p> <p>رئیس جمهور پس از شکست طالبان به تعهد امریکا برای ملت سازی و ترویج دموکراسی در افغانستان سخن رانده، امیدواری ها و توقعات افغان های عادی را بلند میبرد. او همچنان بالای این واقعیت تاکید میکند که جنگ او بر ضد ترور، یک جنگ صلیبی بر ضد اسلام نبوده و هدف او افراط گرایان تروریست است. تلاش برای اعمار مجدد یک حکومت پسا- طالبانی در دسمبر 2001 در کنفرانس بن و تحت نظارت ملل متحد آغاز میشود. با وجودیکه نمایندگان گروههای مختلف قومی در جلسه اشتراک داشتند، شکایت های در مورد انتخاب قبلی حکومت موقت افغانستان تحت رهبری حامد کرزی توسط قدرت های بین المللی بلند می شود. حکومت موقت بوجود آمده در کنفرانس بن وظیفه دارد تا توافقات بن را تحت نظارت نمایندۀ خاص ملل متحد برای افغانستان تطبیق کند. آنها وظیفه داشتند: لویه جرگه را دائر نموده، رئیس دولت انتقالی را انتخاب و کمیسیونی را برای طرح و تصویب قانون اساسی تا 2004 ایجاد کنند؛ انتخابات ریاست جمهوری، پارلمانی و محلی را برگزار کنند؛ نیروهای امنیتی افغان را ایجاد و پروسۀ خلع سلاح و ادغام دوبارۀ نیروهای جهادی در ارتش ملی و پولیس ملی را اجرا کنند. با سرازیر شدن پول های هنگفت بازسازی و انکشافی در کشور، فرماندهان سابق جهادی و تعداد زیاد مهاجرین افغان برگشته از پاکستان و ایران و تکنوکرات های انگلیسی دان از غرب، به دریافت وسایل ابتکاری رسمی یا غیررسمی، مشروع یا غیرمشروع برای بهره برداری از این ثروت باد آورده شروع میکنند. بهبود امنیت پس از سقوط طالبان نیز این امکان را برای فرماندهان و رهبران مجاهدین میسر میسازد تا ثروت هنگفت شخصی و عامۀ را که در سالیان اخیر بدست آورده بودند، به نمایش و حتی سرمایه گذاری بگذارند. فساد روز افزون و عدم توجه به نیازهای اولیۀ مردم روستائی کشور، زمینه را برای بازگشت دوبارۀ طالبان در بین پشتون های جوار مرزهای پاکستان آماده میسازد.</p> <p>تا سال 2006 طالبان و القاعده با وسایل قوی و پیشرفتۀ انفجاری و حملات انتحاری به مقابل حکومت افغان، مردمان ملکی و نیروهای ائتلاف دوباره پیدا میشوند. بازگشت طالبان از پناگاههای مطمئین و مراکز تربیوی در پاکستان، بتدریج به ساحات بزرگ کمربند پشتون در جنوب و شرق افغانستان و امتداد مرزهای پاکستان گسترش مییابد. پشتیبانی طالبان فقط به مناطق پشتون نشین در افغانستان و پاکستان محدود مانده و یک پیام الهامی دارد: اسلام باید در مقابل تهدید نیروهای اشغالگر امریکائی دفاع گردد که یک حکومت غیرمشروع، فاسد و غیراسلامی را در کشور تحمیل کرده اند. هجوم نظامی امریکا در جریان ادارۀ اوباما مانند حاکمیت سلف او و تمرکز بالای حل نظامی بوده است. قرار معلوم امریکا و متحدین ائتلافی آن یا توانائی نداشتند یا نمی خواستند به مرض اصلی سیاسی و اخلاقی حکومت داری غیرمناسبی تماس گیرند که خود شان در افغانستان ایجاد کرده و به پشتیبانی آن ادامه میدهند. این ناکامی باعث شده که پیروزی نظامی 2001 بر ضد طالبان، به ناکامی سیاسی دیگری برای مردم افغانستان، منطقه و جهان تبدیل شود.</p> <p><strong>نتیجه گیری</strong></p> <p>نقش اسلام بحیث عنصر اصلی فرهنگ سیاسی افغانستان از سال های دهۀ 1880 بدینسو، به مداخلات افزاری توسط دولت و قدرت های بین المللی محدود بوده است. نهاد جهاد غالبا توسط افغان های حاکم و محکوم برای بسیج موثر توده ها بر ضد اشغال یا مداخلۀ خارجی بکار گرفته شده است. جهاد یک شیوۀ بسیج مطلوب حاکمان برای سرکوب مخالفان داخلی (حقیقی یا تصوری) آنها نیز بوده است. آنهائیکه بر ضد قدرت شاهان مستبد مبارزه میکردند نیز جهاد را بحیث یک اسلحۀ استدلالی (برهانی) بکار برده اند. شخصیت های اسلامی بشمول علمای سنتی، مشایخ یا روحانیون (عارفان صوفی) یا آموزش دیدگان الازهر یا اسلام گرایان آموزش دیدۀ سیکولر، توسط حاکمان افغان و قدرت های خارجی استخدام شده اند تا از منافع آنها در مقابل مردم خویش دفاع کنند. نیرومندی نهاد و لفاظی جهاد و شهادت، طوریکه در جنگ فعلی طالبان به مقابل نیروهای امریکا و ائتلاف دیده میشود، هنوز هم دست نخورده است. قدرت موثر جهاد به گمان اغلب تا زمانی باقی خواهد ماند که حکومت ها بدون اعتنا به ارزش های بنیادی اسلامی مانند عدالت، درستی و صداقت کار کنند. جهادیزم نیز تا زمانی باقی خواهد ماند که قدرت های خارجی دور و نزدیک، مسلمان یا غیرمسلمان با نصب رهبرانی که حقوق خود گردانی اداری را انکار میکنند، ارادۀ خود را بالای مردم افغانستان تحمیل می نمایند.</p> <p>ادعاهای اجرای شرع یکی دیگر از گفتمان های بسیار مروج توسط حاکمان افغانستان بوده است. درواقعیت، اجرای شرع بحیث یک وسیلۀ مطلوب برای دوام تمرکز اداری از طریق دادگاههای حقوقی و سیستم آموزشی خدمت نموده است. به عین ترتیب، معرفی اصلاحات اسلامی توسط دولت غالبا به مقصد مقدس سازی دولت و ملی سازی اسلام بوده تا مشروعیت حکومت را بالا ببرد. چنین تلاش ها (حتی اگر مانند دوران امان الله، با نیت خوب هم باشد)، منجر به نتایج غم انگیز برای حکومت و مردم عادی افغانستان شده است. نتیجۀ وعدۀ ایجاد یک حکومت اسلامی و تیله کردن جامعه به طرف نوگرائی و پیشرفت در خارج از چوکات ارزش های انسانی اسلام، خالی و بی مایه بوده است. درحقیقت، در مخالفت با احکام اسلامی (سورۀ انفال، 1 - 19 دیده شود) که جنگجویان جهادی هیچگونه حق تقدمی در غنایم جنگی (صرفنظر از تاراج دشمن یا در مورد افغانستان، پول های داده شده به نام جهاد توسط پشتیبانان خارجی) ندارند، تمام رهبران جهادی افغان، تمام این منابع را مانند اموال شخصی خود تلقی کرده اند. این مسئله واقعیتی بوده است در برابر اینکه، اکثریت قربانی های جهاد بر دوش اعضای عادی جوامع محلی بوده است.</p> <p>با وصف سوئ استفادۀ افزاری تکراری اسلام در دست های حاکمان و نخبگان قدرت افغانستان، مردم روستائی و شهری کشور با امیدها و آرزوهای خویش برای شرایط بهتر زندگی و رستگاری در زیر چتر اسلام ادامه میدهند. پیام بسیار قوی ارزش های انسانی اسلامی مانند عدالت اجتماعی، سخاوت، تواضع، عطوفت و مساوات در پیشگاه خدا (با جود هزاران مایوسی)، در بین توده ها ادامه دارد. زمانی میتوان مانع پیروزی طالبان و القاعده گردید که امریکا و شرکای ائتلافی او، رژیم کرزی را با یک سیستم مناسب حکومت داری در افغانستان تعویض کنند: یک سیستم سیاسی اعمار شده بر بنیاد تحقق اصول جهانی دموکراسی و ارزش های انسانی؛ نه بر بنیاد خیالات یک فرد، قبیله، قوم یا حزب سیاسی.</p> <hr class="spip" /> <p>1. اصل مقاله قرار است بحیث فصل 30 در کتاب ارزشمند زیر در ماه نومبر سال جاری به نشر برسد:<br class='autobr' /> The Oxford Handbook of ISLAM AND POLITICS. Oxford University Press.<br class='autobr' /> منابع هنگفت آن در چاپ انگلیسی داده شده است. دوستانی که مایل اند نظرات، پیشنهادات یا معلوماتی در مورد مقاله/کتاب داشته باشند، میتوانند توسط ایمیل های زیر با جناب شهرانی و یا اینجانب در تماس شوند:<br class='autobr' /> shahrani@indiana.edu lalzadabdul@hotmail.com</p> <p>2. بر بنیاد گزارش های اولیۀ سده نزدهم، باشندگان مسلمان این ساحه دینداران محافظه کار، اما تحمل کنندۀ عیسویان اروپائی بودند که از بین آنها می گذشتند. با آنهم کاربُرد جهاد بحیث یک آلۀ محرک و انگیزشی بر ضد قدرت های استعماری عیسوی اروپائی در بین مردم این منطقه وجود داشته که آنها را کافران، دشمنان اسلام و تهدیدی برای آزادی مسلمانان میدانستند. جنگ برای دفاع اسلام و قلمروی مسلمین فرض پنداشته می شود؛ کسانیکه می جنگند و پیروز میشوند، غازیان اند و کسانیکه در این راه کشته میشوند، شهیدان اند. این درک بتدریج قوت و شهرت بیشتری، بخصوص در بین قبایل پتان/پشتون در صوبه سرحد برتانیه پیدا میکند. این نظرات عامیانه در مقابل مهاجمین خارجی غیرمسلمان، بخصوص در مناطق روستائی کشور ادامه داشته، بار دیگر در جریان جهاد ضد- شوروی/کمونیست ها در سال های دهۀ 1980 خشن تر شده و در جنگ فعلی تروریست های طالب و القاعده به مقابل امریکا و ناتو در افغانستان، به اوج خود رسیده است.</p> <p>3. مهم است ذکر کرد که ادامۀ تهدیدات استعماری برتانیه در مرزهای جنوبی و شرقی با ایجاد خط دیورند (1893)، باعث قیام های دوامداری گردیده، توسط شاهان افغان تشویق شده (مخفی یا علنی) و توسط جهادی های صوفی "روحانی- مشرب" پشتون رهبری شده که برتانویها آنها را بنام "ملای دیوانه/فقیر" و "آتشپاره های سرحد" نامیده اند. این پیرها یا فقیرها و مخلص های قبیلوی پتان آنها چهره های مهم پختون/پتان های هر دو جانب مرز در دهه های آینده بودند. در مناطق غربی و شمالی افغانستان، جائیکه تهدیدات فوری استعماری کمتر فرا گیر بود، نهاد های طریقت شرع- محور به رهبری علمای آموزش دیده مانند مرشید/خلیفه ها و مرید های آنها بدون پروسۀ مشابه نظامی سازی یا سیاسی سازی تقوا ادامه مییابد.</p> <p>4. یکتعداد علمای شرع و پیرهای طریقت با تعین او بحیث امیر توسط برتانیه مخالفت کرده و به پشتیبانی پسر کاکای او، سردار یعقوب خان بر می خیزند. امیرعبدالرحمن خان پس از غصب قدرت، فرمان اعدام یکتعداد و پیگرد سایرین را صادر میکند. او آنها را بنام "رهبران دروغین دین" و علت زوال ملت اسلام متهم میکند.</p> <p>5. مهم ترین آنها نادرخان رئیس خانوادۀ مصاحبان است که بعدا کشور را از 1929 تا 1978 اداره میکنند و خانوادۀ محمود طرزی که نقش قاطعی در شکل دهی سیاست های دولت در جریان سا لهای دهۀ 1910 و 1920 بازی میکند.</p> <p>6. عدم توافق بالای سیاست های او باعث نفاق در بین مقامات عالیرتبه و منجر به عزیمت جنرال نادرخان (وزیر جنگ او) بحیث سفیر در فرانسه میشود؛ نادرخان پس از کناره گیری امان الله و جنگ داخلی متعاقب آن در سال 1929، بحیث "ناجی وطن" برمیگردد.</p> <p>7. مطابق یک تلگرام از ویسرا به سکرتر دولت در لندن بتاریخ 15 می 1935، کمک مالی اولیه در سال 1929 برای نادرشاه مبلغ 4 ملیون (40 لک) روپیۀ هندی و "یکتعداد تفنگ های هندی" است. با آنهم نادرشاه بصورت رسمی از اخذ هر گونه کمک از هند برتانوی انکار و یک موقف فریبنده در مورد معاملات خود با هند برتانوی و پشتون های سرحد در امتداد مرزها اتخاد میکند. پشتیبانی برتانیه برای او دو منظور دارد: کمک بخاطر تامین صلح در بین قبایل پشتون سرحدی که پیروز میگردد و ممانعت نفوذ اندیشوی و سیاسی شوروی به طرف جنوب که سرانجام دستاوردهای ناچیزی دارد.</p> <p>8. لوئیس دوپری میگوید، "قانون اساسی 1931 نادرشاه دربرگیرنده یکتعداد عناصر درهم و برهم و غیرکارا بود که از قوانین اساسی ترکیه، ایران و فرانسه و قانون اساسی 1923 امان الله به اضافۀ یکمقدار چیزهای از شرع حنفی سنی و عادات محلی استخراج شده و یکتعداد زیاد آنها در تناقض با شرع بود". او خاطر نشان میسازد که زنها با وجود ادعای تساوی در ماده 7 "قطعا موقف پائین تری در جامعه افغانی داشت".</p> <p>9. برای ارایۀ اتنوگرافی از تاثیر پیشرفت های زیرساختاری بالای تولید فقر روستائی، به شهرانی 1979، بخصوص درمیان دهقانان وخی، مراجعه کنید.</p> <p>10. در بین آنها برهان الدین ربانی است که بعدا رهبر جمعیت اسلامی میشود، حزب او جهاد ضد شوروی سالهای دهۀ 1980 را رهبری میکند. او بعدا رئیس جمهور افغانستان (1992 - 1996/2001) گردیده و در 23 سپتمبر 2011 در خانۀ خویش در کابل بهنگام پذیرائی فرستادۀ نام نهاد طالبان به قتل میرسد که بمی را در دستار خود پنهان کرده بود.</p> <p>11. حزب اسلامی متلاشی میشود، اما عین نام حزب اسلامی مولوی خالص را نگه میدارد. عبدالرب رسول سیاف استاد دیگر دانشگاه کابل و دوست ربانی، سازمان رقیب دیگری بنام اتحاد اسلامی برای آزادی افغانستان تاسیس میکند. این چهار حزب خود را اسلامیون انقلابی نامیده و با سه حزب دیگر سنتی بنیاد گرای جور شده در پشاور پاکستان مخالف بودند.</p> <p>12. سرانجام در جریان توافقنامه 1988 ژنیو سربازان شوروی از افغانستان خارج گردیده و پاکستان و امریکا نمایندگی مجاهدین افغان را به عهده داشتند.</p> <p>13. در زمان خروج سربازان شوروی در بهار 1989 حدود 30 هزار جوان عرب و شمار زیادی از آسیا، افریقا و اروپا بشمول بنیاد گذاران آینده و رهبران القاعده در جهاد افغانستان سهم بودند.</p> <p>14. این هدف دور از تحقق بود، طوریکه گزارش های تصادمات مسلحانۀ جدید بر سر خط دیورند باعث می شود، کرزی بالای طالبان صدا کند که باید در کنار سربازان جوان افغان ایستاده شده و از خاک خود دفاع کنند.</p> <p>15. اسماعیل خان مناطق غرب و قبل از همه ولایات پارسیگوی اطراف هرات را کنترول میکند؛ شمال و در درجه اول ولایات ازبیک نشین در اطراف مزار توسط رشید دوستم اداره میشود؛ ولایات هزاره نشین مرکزی توسط حزب وحدت و رهبر آن علی مزاری کنترول میگردد؛ ولایات شمالشرقی، وادی پنجشیر و جلگۀ شمالی در شمال کابل توسط جمعیت اسلامی ربانی و مسعود کنترول میشود؛ ولایات شرقی که اکثرا مسکونۀ قبایل پشتون غلزی اند، توسط شورای مشرقی اداره گردیده و لوگر، میدان و ولایات جنوبغربی پشتون زیر کنترول حکمتیار و حزب اسلامی قرار داشتند.</p></div> https://mail.bamyanpress.com/article178177.html https://mail.bamyanpress.com/article178177.html 2013-10-20T14:38:34Z text/html fa داکتر عبدالخالق لعل زاد <p>ایجاد سلطۀ استعماری از طریق "لویه جرگه" در افغانستان2 <br class='autobr' /> نویسنده: دکتور جمیل حنیفی1 برگردان: دکتور لعل زاد لندن، اکتوبر 2013 ویرایش گذشته: پیشگفتار برگردان: امیدوارم این پژوهش مستدل و مستند دانشمند شهیر پشتون (جناب حنیفی)، مشت محکم و میخ مستحکمی باشد بر تابوت جعلیات تاریخ سازان درباری و سرکاری کشور که در طول یک سدۀ گذشته، اذهان سه نسل کشور ما را با زرق مواد مخدری چون "غیرت اوغانی"، "تاریخ پنج هزار ساله"، "سرزمین لویه جرگه ها"، "گورستان امپراتوری ها" وغیره شستشوی مغزی داده و مست و مدهوش کرده (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L148xH150/arton178177-3194d.jpg?1769424362' class='spip_logo spip_logo_right' width='148' height='150' alt="" /> <div class='rss_texte'><p><strong>ایجاد سلطۀ استعماری از طریق "لویه جرگه" در افغانستان</strong>2</p> <p>نویسنده: دکتور جمیل حنیفی1<br class='autobr' /> برگردان: دکتور لعل زاد<br class='autobr' /> لندن، اکتوبر 2013<br class='autobr' /> ویرایش گذشته:<br class='autobr' /> <strong>پیشگفتار برگردان: امیدوارم این پژوهش مستدل و مستند دانشمند شهیر پشتون (جناب حنیفی)، مشت محکم و میخ مستحکمی باشد بر تابوت جعلیات تاریخ سازان درباری و سرکاری کشور که در طول یک سدۀ گذشته، اذهان سه نسل کشور ما را با زرق مواد مخدری چون "غیرت اوغانی"، "تاریخ پنج هزار ساله"، "سرزمین لویه جرگه ها"، "گورستان امپراتوری ها" وغیره شستشوی مغزی داده و مست و مدهوش کرده اند.</p> <div class='spip_document_20313 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L500xH327/667889-1f401.jpg?1769357719' width='500' height='327' alt='' /> </figure> </div> <p>آیا پس از مطالعۀ این اثر گران سنگ و نهایت ارزشمند، به فکرعمیقی فرو نه خواهیم رفت و نه خواهیم گفت، ای وای برما! تا کنون هر آنچه بنام "تاریخ افغانستان" خوانده ایم، جز "دروغ محض" و "افتخارات جعلی"، چیز دیگری نبوده است؟ </strong> <br class='autobr' /> + + +<br class='autobr' /> حکومت مرکزی افغانستان در اپریل سال 1992 متلاشی گردیده، دستگاه دولت افغانستان فروپاشیده و سرانجام باعث اشغال کشور توسط نیروهای مسلح ایالات متحده در خزان 2001 میشود. حامد کرزی یک افغان خارجی در روزهای اولیۀ اشغال، در پرده های تلویزیون های غربی به عنوان مردی در محاصرۀ سربازان امریکائی ظاهر گردید که رئیس منصوب امریکائی حکومت آیندۀ افغانستان خواهد بود. کمی پس از آن، رسانه ها تصویری از آقای کرزی دستار پوش به نمایش گذاشتند که محمد ظاهر (شاه اسبق افغانستان که در ایتالیا بسر میبرد) یک جلد قرآن مقدس را برایش هدیه میدهد. این تصویر نمادین نشانۀ تائید شاه پیر سابق از انتصاب پیش بینی شدۀ کرزی جوان بحیث رئیس حکومت افغانستان بود.</p> <p>در 5 دسمبر 2001 کنفرانسی به اشتراک حدود 30 افغان خارجی دستچین (که اکثرا اولاد یا اعضای بورژوا های افغانستان پیشا- 1978 بودند)، در بن جرمنی برگزار گردید. این نشست توسط ایالات متحده تمویل و کنترول می گردید، اما چنین پنداشته میشد که توسط ملل متحد همآهنگ شده است. کنفرانس بن سندی را زیر عنوان "موافقت نامۀ ترتیبات موقت در افغانستان تا استقرار مجدد نهاد های دایمی حکومت" به نشر سپرد. این "موافقتنامۀ بن" یک "ادارۀ موقت" را بحیث حکومت افغانستان و در ضمیمۀ چهارم آن حامد کرزی را بحیث "رئیس" این اداره نامیده بود. موافقت نامه، برگزاری یک "لویه جرگۀ اضطراری" را در جریان شش ماه پس از 22 دسمبر قید کرده بود که یک "ادارۀ انتقالی برای رهبری افغانستان را بوجود آورد تا افغانستان را الی ایجاد یک حکومت کاملا منتخب رهبری کند که از طریق انتخابات آزاد و عادلانه در مدت نه بیشتر از دو سال از تاریخ برگزاری لویه جرگۀ اضطراری، بوجود آید... لویه جرگۀ قانون اساسی باید در مدت 18 ماه پس از ایجاد ادارۀ انتقالی برگزار شود تا یک قانون اساسی برای افغانستان تصویب کند. لویه جرکۀ اضطراری توسط اعلیحضرت محمد ظاهر، شاه سابق افغانستان افتتاح خواهد شد".</p> <p>رسانه های عمومی جهانی در جریان اشغال افغانستان توسط ایالات متحده به پخش مقدار بی سابقۀ اخبار و اطلاعات در بارۀ افغانستان، لویه جرگه ها، حکومت کابل و حامد کرزی پرداختند. لویه جرگه در غرب به مثابه یک تمرین پیروزمند برای دموکراسی و نمایندگی حکومت مورد ستایش قرار میگیرد؛ تا حدی که برخی رهبران حکومت ایالات متحده و مطبوعات بین المللی کاربُرد آنرا در بازسازی قانون اساسی دولت عراق توصیه میکنند. لخدر براهیمی نمایندۀ ملل متحد که دو لویه جرگه را در افغانستان برگزار و عملی کرده بود (2002 و 2003-2004)، موظف میشود تا یک حکومت انتقالی برای عراق بوجود آورد. چنین معلوم میشد که این میکانیزم عجیب و غریب افغانی برای تولید سلطۀ بورژوازی، به یک ابزار دلخواه رضائیت کشی (راضی سازی) استعمار نو امریکا در شرق میانه و آسیای مرکزی تبدیل شده است.</p> <p>دانشمندان اروپائی و امریکائی، سیاست مداران و روشنفکران محلی، لویه جرگه را به عنوان عالیترین منبع مشروعیت برای حکومت افغانستان، سیاست ها و تصامیم آن می پندارند. درحالیکه بغیر از یک مطالعۀ توصیفی لویه جرگه های 1941، 1955 و 1964، هیچگونه تحلیل و بررسی اصولی از این ویژگی دولت افغانستان در جریان سدۀ گذشته صورت نگرفته است. لویه جرگه از نگاه انتقادی، مهم ترین دستگاه رضائیت کشی و سلطۀ پادشاهان و سران حکومت های پسا- 1919 در افغانستان بوده است. اصطلاح انتونیو گرامشی "سلطه" در اینجا عموما به معنای تمرین طبقۀ مسلط (بشمول پروسه های که از طریق آنها رهبری اخلاقی و فکری در جامعۀ مدنی بافته شده اند)، برای کشیدن رضائیت از کسانیکه زیر سلطه قرار دارند، استعمال شده است. لویه جرگه دراینجا به عنوان یک عنصر در "دستگاه سلطۀ" دولت افغانستان شناخته میشود. دستگاه سلطه عبارت از "مجموعۀ پیچیدۀ از نهاد ها، اندیشه ها، تمرین و اجنت ها (نمایندگان) بشمول روشنفکران" می باشد. اجزای دیگر دستگاه سلطۀ افغانستان (بعلاوۀ لویه جرگه)، تا جائیکه تاکنون بازتاب دهندۀ منافع طبقۀ مسلط در جامعۀ مدنی بوده شامل مکاتب و دانشگاه ها، موزیم ها، کتابخانه ها، جشن عمومی استقلال و رویداد های مذهبی، نشرات حکومتی (روزنامه ها، محلات و کتاب ها)، رادیو، مجلس های "نمایندگان" در کابل و مراکز ولایات و صوفی ها و سایر شبکه های مذهبی میباشد. اندیشه (ایدیولوژی) در مرکز مفکورۀ دستگاه سلطه قرار دارد که گرامشی آنرا به عنوان "یک مفهوم جهانی که بطور ضمنی در هنر، قانون، فعالیت های اقتصادی و تمام مظاهر زندگی فردی و اجتماعی تبارز میکند"، میداند. دیدگاه غربی ها در بارۀ لویه جرگه به عنوان یک ابزار مشروعیت ساز، عمدتا از اندیشۀ ترویج منافع بورژوازی حکومت افغانستان و روشنفکران حامی آن اشتقاق شده است.</p> <p>برای درک انتقادی منشا و دینامیک لویه جرگه لازم است اولا به این موضوع تماس گرفته شود که چطور نویسندگان اروپائی و نخبگان فکری افغانستان و سلطنت در جریان دو سدۀ گذشته، دولت افغانستان و بنیانگذار آنرا در یک رویداد تاریخی 1747 قرار داده اند. چون همین رویداد بطور گسترده به عنوان یک مودل (نمونه) برای ساختار و رفتار لویه جرگه در اختیار حکومت افغانستان در زمان های بحران های بزرگ قرار گرفته است. لویه جرگه اساسا چارچوبی است که درآن دولت افغانستان به تحریف اندیشه های غربی نمایندگی عمومی (مردم) در حکومت پرداخته و برآن برچسب های پشتو وصل نموده است. لویه جرگه طوری عمل نموده که مشروعیت حاکم، حکومت او، سیاست ها و اقدامات آنها را تائید کرده است. در واقعیت، لویه جرگه در بارۀ اینکه سلطنت افغانستان قبیلوی یا پشتونی بوده، مکثی داشته، اما در بارۀ اینکه واقعا نمایندگی از مردم افغانستان کرده و یا به گفتگوی آزاد، علنی و مهارنشده در بارۀ مسایل پیش روی دولت پرداخته باشد، هیچ چیزی نداشته است. از 1922 بدینسو 11 لویه جرگه در افغانستان برگزار شده و تمام 9 قانون اساسی کشور در این دوران توسط این مجالس بوجود آمده است. فقط مجلس 1924 یک سند نشرشده و نسبتا کامل جریانات آنرا برای ما به ارمغان گذاشته است. در این مقاله یک ارزیابی انتقادی از این سند صورت گرفته و بعدا یک بازنگری اینکه چگونه دولت افغانستان در نبود نهاد های پارلمانی منتخب و دموکراتیک به تحکیم، ترویج و دستکاری این دستگاه سلطه در طول 85 سال ادامه داده است. اما اجازه دهید اولا بطور مختصر به معنای اتنوگرافیک (قوم نگارانه) و جایگاه جرگه و شیوه های محلی پشتون ها برای حل و فصل منازعات بپردازم که مفهوم لویه جرگه از آن اقتباس شده است.</p> <p><strong>جایگاه اتنوگرافیک جرگه و لویه جرگه</strong></p> <p>جرگه در بین پشتون های مسکون و کوچی آسیای مرکزی یک شیوۀ سیاسی برای حل و فصل مناقشات یا درگیری های محلی است. وظیفۀ آن به عنوان یک وسیله وقتی به پایان میرسد که نیاز به آن از بین میرود. جرگه نمادی از خود مختاری قبیلوی بوده و در محیط سنتی خود در حاشیه های حکومت عمل میکند. واژۀ جرگه در پشتو به معنای مجلس، شورا یا نشست (گردهمآئی) است. جرگه گاهی با واژۀ معادل آن یعنی مرکه استفاد میشود که به معنای مذاکره یا گفتگو است. ابتکار دعوت یا برگزاری جرگه از جانب افراد یا گروههای محلی است، نه از جانب نماینده های بیرونی مانند دولت. حتی در مواردی که یکتعداد جرگه ها در یک مجلس ملاقات کنند، برچسب یک مجلس برآن زده میشود. حد اقل یک نمونۀ شناخته شده وجود دارد که درآن حکومت استعماری برتانیه میخواهد قبیلۀ پشتون مسعود را در مجموع شامل سازد؛ عبارت "جرگۀ بزرگ" توسط برتانوی ها بکار برده میشود، اما این رویداد به یک "ازدحام بی نظم" مبدل میشود. قدیم ترین ماخذ نوشتاری برای جرگه در جریان دورۀ استعماری مربوط به مونستوارت الفنستون (یک نمایندۀ حکومت هند برتانوی به دربار حاکم کابل در پایتخت زمستانی او در پشاور) است. قدیم ترین ماخذ قاموسی برای جرگه مربوط به هنری جورج راورتی، هنری والتر بیلیو و ژی. جی لوریمر است که همگی افسران استعماری حکومت هند برتانوی بودند. سایر ماخذ قدیمی برای جرگه مربوط به متن های رسمی استعمار برتانیه در مورد پشتون ها میباشد.</p> <p>ازنگاه تیوری، تمام مردان بالغ جامعه میتوانند بربنیاد مساوی در جرگه اشتراک نموده و هر مرد بالغ میتواند برگزاری آنرا درخواست کند. اما در عمل، بزرگان و سایر مردان با نفوذ، مجلس را برگزار می کنند. بطور رسمی هیچکسی مسئول پیشبرد (ریاست یا مدیرت) جرگه نبوده و هر شرکت کنندۀ مرد حق سخن گفتن یا اظهار نظر دارد. یک جرگۀ محلی بندرت میتواند بیش از 25 عضو داشته باشد. تصامیم جرگه بر بنیاد اجماع (اتفاق آرا) است؛ مخالفان قویا دلسرد ساخته شده و بندرت اجازه داده میشوند. جرگه در جوامع کوچک و منزوی، در جوار یک گورستان یا در یک مسجد محلی برگزار میشود که سهولت دسترسی به آن موجود باشد. فضای باز نسبت به زیر سقف ترجیح داده میشود. تصامیم جرگه نهائی بوده و کسیکه مطابق آن عمل نکند، خطر اخراج از جامعه و یا سوختاندن ملکیت مسکونی او وجود دارد. افرادیکه مسئول تطبیق فیصله های جرگه میشوند بصورت جمعی و نمادین بنام سلویشتی (یک قطعۀ چهلی) یاد میشوند، اما با درنظرداشت ابعاد جامعه و پیچیدگی وظیفۀ مورد نظر، تعداد آن میتواند کمتر یا بیشتر باشد. یک جرگۀ محلی میتواند با جرگۀ همتای خود در جای دیگری در مسایل مربوط به تناقضات بین الجامعوی مذاکره کند. در زیر تسلط استعمار و در جریان دوره های پسا- استعماری در افغانستان، یک جرگۀ محلی به تنهائی یا یکجا با جرگه های دیگر، با نماینده های حکومت مذاکره کرده اند. در محدودۀ این چارچوب، در گزارشات اتنوگرافیک موجود، به موارد خاصی از جرگه ها اشاره شده که با پروسه های سیاسی در جوامع پشتون سروکار داشته اند.</p> <p>با وجودیکه واژۀ جرگه برای غیرپشتون های افغانستان و مناطق اطراف آن آشنا است، برچسب مطلوب آنها برای مجالس یا شوراهای محلی جهت حل و فصل مناقشات، نمی باشد. اصطلاح عمومی در مناطق غیرپشتون افغانستان برای مجلس محلی (یک کتلۀ مشورتی یا شورائی)، شورای محلی (درجریان 1919 - 1929) یا مجلس مشوره (متصل به حکومت های ولایتی) است. در زمان سلطنت امیرحبیب الله (1901 - 1919) و امیرامان الله (1919 - 1929) حکومت یک نهاد جددید بنام شورای دولت بوجود می آورد که متشکل از اعضای عالیرتبه حکومت مرکزی و حلقۀ داخلی شاه بوده است. اما این اقدام پس از سقوط امیرامان الله در 1929 از بین میرود. با آغاز 1930 مجلس شورا معرفی میشود. صفت ملی بصورت اتفاقی به آن پسوند گردیده و مجلس شورای ملی بدست میآید. در 1933 نهاد دیگری بنام مجلس اعیان ایجاد میگردد. در جریان سال های 1964 - 1978 مجلس شورا و مجلس اعیان به نام های (پشتو) ولسی جرگه و د مشرانو جرگه تغییر نام میدهند. در ایران، واژۀ جرگه به مفهوم یک حلقه، گروه، قشر یا دسته بوده و کاربرد این برچسب یا میکانیزم های قبیلوی یا محلی دیگری برای حل و فصل مناقشات در آن کشور ناشناخته است. در بین بلوچ های مری، اصطلاح جرگه به یک آرایش نسبتا ساختارمندی گفته میشود که درآن "سلسله مراتب رهبران قبیلوی، ارگان های ادارۀ بیرونی و چارچوب بخش ها ملاقات نموده و به شیوۀ تفصیل میدهند که برای هریک وظیفۀ قاطع است".</p> <p>اسناد موجود اتنوگرافیک و تاریخی پیشا- 1922 در مورد تعامل با قبایل و دولت ها در افغانستان و مناطق اطراف آن هیچگونه ماخذ مشخصی در رابطه به مفهوم یا دستگاه لویه جرگه ندارد. با آنهم، نویسندگان نشنلیست افغانستان مانند میرغلام محمد غبار و محمد علم فیض زاد اصرار دارند که لویه جرگه به عنوان یک ویژگی حکومت مرکزی در افغانستان به زمان های پیشا- اسلامی میرسد. یک روشنفکر مهاجر افغان در امریکای شمالی ادعا میکند که یک "لویه جرگۀ بزرگ افغان توسط امپراتور کنیشکا حدود چیزی کم از دوهزار سال قبل برگزار شده بود". در حالیکه هیچگونه سند تاریخی یا باستان شناسی برای اثبات این ادعا ها وجود ندارد. هیچگونه سندی از مجالس یا شورا ها یا سایر نهاد های نمایندگان خاص وجود ندارد که پیش از 1922 حکومت برگزار کرده یا حاکمان افغانستان با آن مشوره کرده باشند. غبار برجسته ترین مورخ سدۀ بیستم افغانستان مینویسد که امیرشیرعلی (1863 - 1866 و 1868 - 1879) یک "لویه جرگه" را در سال 1866 برگزار کرده بود. اما به منبعی که او اشاره میکند، ذکری از یک "مجلس" دارد، نه جرگه و نه لویه جرگه. حسن کاون کاکر، یک مورخ افغان تعلیم یافته انگلیس سدۀ نزدهم افغانستان، از برگزاری سه لویه جرگه در جریان سلطنت امیرعبدالرحمن خان (1880 - 1901) مینویسد. اما او هیچ سندی برای ثبوت ادعای خویش ارایه نمی کند. به عین ترتیب، لوئیس دوپری ادعا میکند که عبدالرحمن "یک مجلس بزرگ (لویه جرگه) برگزار کرده که شامل سه گروه از شهروندان افغانستان بوده است: برخی سرداران (شهزادگان) خانوادۀ شاهی؛ خان های مهم یا خوانین ملکی در نخبگان قدرت روستائی از نقاط مختلف کشور؛ و رهبران مذهبی ایکه مخالف او نبودند". دوپری مانند کاکر هیچ سندی برای ثبوت این ادعای مهم خود ارایه نمیکند. به عین ترتیب، بارنیت روبین، یک دانشمند علوم سیاسی امریکا که نوشته های زیادی در مورد افغانستان دارد، بدون هیچگونه شواهدی مینویسد که عبدالرحمن "سنت نمایندگی قبیلوی را با ایجاد لویه جرگه اصلاح کرد". لودویگ آدمک یک دانشمند علوم سیاسی امریکا ادعا میکند که در 1915، امیرحبیب الله (1901 - 1919) یک "لویه جرگه" را به مقصد تصمیم روی موضعگیری افغانستان در جنگ جهانی اول و تهیۀ پاسخ برای تقاضای برتانیه جهت بیطرفی افغانستان برگزار کرد. او یک سند آرشیف برتانیه را ماخذ میدهد. غبار از طرف دیگر، بدون سندی، از یک "جرگۀ عمومی رهبران احتمالیی جهاد" 520 نفری سخن میگوید که امیرحبیب الله به این مقصود در کابل برگزار کرده بود.</p> <p>با وجود ساخته شده از عناصر زبان پشتو، هیچگونه تطبیق برچسب لویه جرگه در هیچیک از میکانیزم های اجتماعی در بین پشتون های قبیلوی در منطقه وجود ندارد. در پشتو اسم جنسیتی بوده و صفت پیش از اسم باید نوع جنس را بازتاب دهد. لذا لویه (صفت مونث)، بزرگ یا کلان است و جرگه (اسم مونث) مجلس، محفل – لویه جرگه، مجلس بزرگ یا شورای بزرگ است. قدیم ترین کاربرد این برچسب مربوط به جریانات مجلس برگزار شده در 1922 به فرمان امیرامان الله در جلال آباد برای مذاکره و تصویب اولین قانون اساسی افغانستان است. این ماخذ در جریانات نشرشدۀ لویه جرگۀ 1924 موجود است. برچسب لویه جرگه که در سال 1922 توسط حکومت افغانستان اختراع شده، اشتقاقی از بازسازی استعماری رویداد 1747 به ارتباط ظهور احمد خان ابدالی (1747 - 1772) به برجستگی سیاسی (لحظه بنیادین سلطنت افغانستان) میباشد. این رویداد اصلا به اشکال مختلفی در چندین تاریخ محلی پارسی سده های هجدهم، نزدهم و بیستم توصیف شده است. احمد خان یک افسر پیشین در دربار نادرشاه افشار بوده، کسیکه پس از کشتن او، خود را حاکم یک قلمروی وسیعی مییابد که افغانستان بعدا در اواخر سدۀ نزدهم، از آن حکاکی میشود. سلسلۀ از جانشینان نسبی (مستقیم و موازی) احمدخان تا 1978 بر افغانستان حکومت می کنند.</p> <p>مطابق متن های ساخته شده توسط حکومت افغانستان و روشنفکران و اندیشه های عمومی در بارۀ مجلس قبیلوی که درآن رویداد (1747) رخ داده، گفته میشود که احمد خان بنیانگذار افسانوی دولت افغانستان در 1747 توسط اجماع به عنوان شاه افغانستان انتخاب شده و تاجگذاری کرده است. این گزارشات توسط نمایندگان متعدد خیالباف اروپائی از تاریخ های محلی پارسی الهام گرفته است. قدیم ترین و جامع ترین گزارش پیشا-استعماری ظهور احمد خان به قدرت سیاسی، در یک نوشتۀ تاریخی در جریان 1753 - 1774 توسط محمود الحسینی المنشی ابن ابراهیم الجامی، مورخ دربار احمد خان ابدالی نوشته شده است. این گزارش هیچ ذکری از یک مجلس تنظیم شده ندارد که درآن انتخابات و تاجگذاری احمد خان صورت گرفته باشد. در آن، حتی هیچگونه ذکری از اعمال انتخابات یا تاجگذاری وجود ندارد. روایت حسینی بصورت روشن بیان میکند که در جریان یک نشست در قندهار در 1747، صابر درویش، تیغه های از گیاه سبز را در کلاه احمد خان گذاشته و او را پادشاه اعلام میکند. این درویش قبلا پیشگوئی کرده بوده که احمد خان پس از مرگ نادرشاه افشار پادشاه خواهد شد. حسینی از هیچگونه اجماعی نمی نویسد، مگر از خشونت زیاد در ماحول جلوس احمد خان، بشمول درگیری های مسلحانه در بین حامیان و مخالفان او و زیر پای فیل کردن (مرگ) بدگویان عمدۀ او. همچنان تنوع زیادی از گزارش حسینی در بارۀ ظهور احمد خان به رهبری سیاسی در تاریخ های اواخر سدۀ هجدهم، نزدهم و اوایل سدۀ بیستم وجود دارد. این گزارش ها مانند روایت حسینی، هیچیک ذکری از تاجگذاری، انتخابات، اجماع، افغانستان، پشتون ها یا لویه جرگه ندارند.</p> <p>طوریکه فوقا ذکر شد، نویسندگان استعماری اروپا این روایات محلی رویداد به قدرت رسیدن احمد خان را به انواع تصاویر خیالبافانۀ شرقی برگردان کرده اند. دراینجا چند نمونۀ از این نوشته ها ارایه میشود: مونستوارت الفنستون قدیم ترین مولف استعماری مینویسد که "در اکتوبر 1747 (احمد خان) تاجگذاری کرد: گفته شده که روسای درانی، قزلباش، بلوچها و هزاره در تاجگذاری کمک کردند". جیمز فریزر در 1852 تحریف الفنستون را تکرار میکند: "احمد... پرچم شاهی را در کندهار بدست میآورد، در ماه اکتوبر 1747، روسای درانی، قزلباش، بلوچها و هزاره در تاجگذاری او کمک میکنند". جوزف پییر فیریر یک جهانگرد فرانسوی که در سال های 1844 - 1845 از افغانستان بازدید میکند، میگوید که درویش "یکتعداد خوشه های جو را از مزرعه مجاور برداشته، آنرا تاج گل ساخته، بر سر احمد خان گذاشته و علاوه میکند که این میتواند بحیث نیم تاج شما باشد... احمد خان که عنوان شاه را بدست آورد، در مسجد کندهار در اواخر 1747 تاج گذاری کرد. تاجگذاری او ساده ترین مراسم بود: ملای بزرگ یکمقدار گندم را بالای سر شاه جدید ریختانده و به مجلس افغان ها اعلام میکند که او برگزیدۀ خدا و ملت است". هنری جورج راورتی نویسندۀ پرکار انگلیسی استعماری در باره افغانستان، اختراعات اسلاف خود را تصدیق میکند: "در اکتوبر همین سال (1747) احمد... عنوان شاه افغانستان را کمائی میکند، در کندهار تاجگذاری شده، با تجمل زیاد، روسای مختلف قبایل متعدد افغان (به استثنای یکتعداد)، قزلباش ها، بلوچ ها و هزاره ها کمک کرده اند". سایر نویسندنگان استعماری اروپائی عین چیز را دنبال کرده اند: احمد خان "بحیث شاه افغانها در کندهار در اکتوبر 1747 تاجگذاری کرده است"؛ درویش "یک خوشۀ کوچک گندم را برداشته، آنرا در دستار احمد خان گذاشته و اعلام کردند که هیچ کس در آن مجلس برای شاهی بجز از احمد خان، گل درانی ها مناسب نیست".</p> <p>این اختراعات اروپائی ها تاثیرات عمیقی براین داشته که افغانها و دیگران چگونه تاریخ افغانستان را ساخته اند و چگونه به خاستگاه (پیدایش) دولت افغانستان و سلسلۀ درانی حاکم بر افغانستان پرداخته اند. این مراجعه به جو و گندم در این گزارشات اروپائیان در بارۀ "تاجگذاری" احمد خان (بر بنیاد گنداسینگه) برای لوئیس دوپری باستان شناس این زمینه را مهیا ساخته تا در تشریح حرفۀ احمد خان بگوید که "من بحیث یک مردم شناس نمیتوانم نگویم که این نماد باروری باید ریشۀ ماقبل تاریخی باستانی در افغانستان داشته باشد". پادشاهان افغانستان این اختراعات اروپائیان در مورد این افسانه را، به عنوان یک منبع مشروعیت خود و اساس حق موروثی خود به سلطنت افغانستان استفاده کرده اند. امیرامان الله در خطاب به لویه جرگۀ 1924 بانگ میزند که "تاج ساخته شده از خوشۀ گندم که این ملت برای خانواده سلطنتی ما هدیه کرد - خانواده ای که جانشینان آن تا امروز حکومت میکند - افتخار (جانشینان) آنهاست". با آغاز حکومت امان الله، خوشه های گندم جای برجستۀ در نماد های رسمی دولتی، نشان ها و درفش های افغانستان داشته است.</p> <p>لوئیس دوپری که به عنوان یک "متخصص" در بارۀ افغانستان شناخته میشود، با ادامۀ این تحریفات و علاوه کردن به آنها، لویه جرگه را به عنوان "مجلس ملی بزرگ - قسما انتخابی و قسما انتصابی" می پندارد. لیون پولادا یک دانشمند علوم سیاسی امریکا، لویه جرگه را بحیث "مجلس بزرگ قبیلوی" میخواند. آقای نظیف شهرانی، یک مردم شناس تعلیم یافته امریکا، لویه جرگه را به عنوان "مجلس بزرگ ملی" میداند. اشرف غنی مردم شناس افغان تعلیم یافتۀ امریکا، میگوید: "نخبگان قدرت کشور بخاطر شنیدن صدای مردم در تعین سیاست های دولت به برگزاری لویه جرگه ها اقدام کرده اند. چنین یک مجلسی، احمد شاه درانی را به عنوان پادشاه افغانستان انتخاب کرده بود". ادعای اشرف غنی معما گونه است، زیرا قرار معلوم او به متن حسینی دسترسی داشته که در لیست ماخذ خود آنرا ارایه کرده است.</p> <p>مردم شناس برتانوی ریچارد تاپر مینویسد که "احمد خان... یک رهبر انتخابی توسط یک مجلس جرگۀ جنرالان افغان نادر بحیث یک سازش بوده... و رهبری او در بین روسای قبایل در واقعیت مانند چراغی بود دربین دیگران". مردم شناس امریکائی رابرت کانفیلد با احتیاط ضمنی ادعا میکند که: "بنیانگذار کشور، احمد شاه ابدالی پس ازاینکه تاجگذاری کرد، عنوان امیر را توسط یک مقام مذهبی مهم کمائی کرده و هر حاکم دیگر پس از او، به عین ترتیب یک عنوان اسلامی خاص ادعا میکنند (حد اقل تا 1973)". اولیور رای جامعه شناس فرانسوی میگوید که: "جنگ یک امر کوتاه مدت بوده و شورای روسای طوایف (یک جرگۀ محدود) تصمیم میگیرد. او (احمد خان ابدالی) در اول یک رئیس جنگجو بود که با پیروان خویش داخل یک معاهده میشود. حق او بر رهبری بر این حقیقت استوار بود که او توسط یک جرگۀ بزرگ قبیلوی تاجگذاری میشود (یک مجلس جنگجویان). جرگۀ بزرگ، افسانۀ بنیادین دولت افغانستان بوده و در دوره های بحران برگزار میشود (مانند تخت نشینی نادرخان در 1929)". بالند دانشمند علوم اجتماعی فرانسوی بیان میدارد که "احمد خان به اینترتیب توسط یک جرگه یا شورای قبیلوی روسای پشتون بحیث شاه افغان ها انتخاب میشود؛ در اکتوبر همین سال (1747) او در یک موقعیت نچندان دور از کندهار تاجگذاری میکند".</p> <p>یو وی گنکوفسکی مورخ برجستۀ شوروی در بارۀ افغانستان، در جریان عصر شوروی وسیعا نوشته است. او یک گزارش جامعی از امپراتوری درانی و پشتون ها را به نشر رسانده است. او در نشرات 1958 در بارۀ چگونگی به قدرت رسیدن احمد خان هیچ چیزی نمیگوید. اما در یک نشریۀ جدید، پس از اینکه کتاب غبار در بارۀ احمد خان به روسی ترجمه میشود، گونکوفسکی مینویسد، "صابرشاه، یک مسلمان مشهور و رهبر صوفی های طریقۀ چشتیه، نقش عمدۀ در پشتیبانی از احمد خان دارد (سدوزی ها رابطه طولانی با اینها داشتند). صابرشاه احمد خان را برای مقام پیشنهاد کرده و خودش او را تاجگذاری میکند". بالاخره، به نظرات بارنیت روبین اشاره میکنیم که اندیشه های او در مورد افغانستان بطور گسترده توسط دانشگاهیان، سیاست گذاران ایالات متحده و رسانه ها استفاده میشود: "جرگۀ قبایل بطور همزمان یک نهاد نمایندگی، یک نوع رای انتخاباتی برای شاه و یک نیروی نظامی بوده است. فقط چنین یک جرگۀ احمد شاه را بحیث رهبر ابدالی ها انتخاب کرده... افغانها به جرگه های قبلی بزرگی مانند لویه جرگۀ که احمد شاه را انتخاب کرده، اشاره کرده اند، اما این اصطلاح هرگز یک معنای مدون قانونی نداشته است". روبین با اشاره به لویه جرگه 1955 می گوید: "لویه جرگه محفظۀ قبایل را نشان داد، نه ادامۀ قدرت آنها را"، لویه جرگه 1964 "احتمالا آزاد ترین و موثرترین موسسۀ (جرگۀ) بوده که توسط دولت برگزار شده است". "او (محمد داود) در یک لویه جرگۀ کنترول شده در 1977 یک قانون اساسی جدید را اعلام میکند". "نهاد لویه جرگه از تلاش دولت برای اصلاح رسوم قبیلوی پشتون ها انکشاف یافته تا یک مشروعیت ملی- قبیلوی برای قدرت دولت را بوجود آورد".</p> <p>به گفتۀ روبین، در تلاش برای میانجیگری جنگ افغانستان در دهۀ 1980، ملل متحد "ایجاد گروههای افغانی را در نظر داشت که شانس واقعی برای بدست آوردن قدرت مورد نیاز داشتند. روش بر بنیاد سنت های معین افغانستان (بخصوص لویه جرگۀ اضطراری) مطرح و توسط مقامات تبعیدی رژیم سابق (بشمول شاه سابق و مشاوران او) برای ملل متحد تشریح گردید". "اسلام گرایان و مخالفان سیطرۀ پشتون به نیروهای سیاسی مخالفت کردند که لویه جرگه ارایه کرد، نه به لویه جرگه به عنوان یک سنت بسیار کهن". مشاهدات و گزارشات روبین واضحا نشان میدهد که چگونه پروسه های سیطره و سلطه در افغانستان تلفیق شده و چگونه روشنفکران پسا-استعماری، اندیشۀ عمومی و آگاهی مردم افغانستان از واقعیت های لویه جرگه حذف شده است، "یک دروغ اساسی سلطه، هم به حاکمان و هم به محکومان میگوید که فقط نخبگان مناسب حکومت میباشند". این نخبگان که در حکومت افغانستان لانه کرده اند، ساختار، پروسه و عضویت لویه جرگۀ افغانستان را تعین میکنند.</p> <p>تحریفات و ارایۀ اطلاعات نادرست در سازۀ استعماری "انتخابات" و "تاجگذاری" احمد خان در یک بستر مشارکت "قبیلوی" (افسانۀ بنیانگذاری افغانستان، سلطنت افغانستان و اساس مشروع سازی لویه جرگه) بصورت مجازی و دست نخورده توسط حکومت افغانستان و نویسندگان محلی و غربی پسا- استعماری علاقمند در پروسه های سیاسی و رهبری افغانستان بازتولید (تکثیر) شده است. حکومت افغانستان لویه جرگه را به عنوان یک آرایش اشتقاق شده از عناصر اجتماعی و نمادین پشتون به تصویر کشیده، طوریکه در اسناد اولین لویه جرگه در 1924 خواهیم دید، در حالیکه در عمل (واقعیت) هیچ چیز پشتونی (به استثنای برچسب) در بارۀ این دستگاه سلطه وجود ندارد. ادعای پادشاهان افغانستان به هویت پشتونی کمترین اعتبار اتنوگرافیکی و تاریخی دارد. اصل و نسب شاهی ایشان پارسی شده است؛ اعضای آنها نه به پشتو صحبت کرده و نه چیزی از سایر ویژگیهای رفتاری و فرهنگی هویت پشتونی به نمایش میگذارند. پادشاهان با معرفی خویش با برچسب پشتونی "لویه جرگه" تلاش کرده اند تا ادعای مشکوک خود به هویت پشتونی را افزایش داده، قبایل پشتون را بطرف خود کشانیده و مردم غیرپشتون را با نشان دادن گویا اکثریت عددی پشتون ها و اعتبار تاریخی آنها بحیث جنگجویان شجاع تهدید و مرعوب سازند. اکثریت عددی پشتون ها صرف یک حدس و گمان بوده و تصورات در مورد شحاعت آنها یک مسئله تفسیری است که فقط در چارچوب مخالفت دیرینۀ آنها به مقابل ساختارهای دولتی قابل اعتبار است. نویسندگان غربی دانشگاهی لویه جرگه را بدون نگاه انتقادی بحیث یک ویژگی باستانی (ازلی) و مشروع شیوۀ حکومت افغانستان پذیرفته اند. در حالیکه این نویسندگان بصورت مجازی و به اتفاق آرا تز (پایان نامۀ) بی اعتبار سیطرۀ پشتونی افغانستان را ترویج میکنند، هیچکدام بصورت انتقادی از شفافیت و خصوصیت غیرپشتونی لویه جرگه در عمل اشاره و اذعان نکرده اند. این نظرات غیرانتقادی، لویه جرگه را بحیث چارچوب اشتراک عمومی (مردم) در امور حکومت افغانستان نمایش میدهند. این نظرات لویه جرگه و اندیشۀ اینکه این مجلس یک میکانیزمی بوده که توسط آن رهبری سیاسی از طریق سهم گیری قبیلوی بوجود آمده و مشروعیت میگیرد، بصورت گسترده توسط نویسندگان غربی دانشگاهی به اشتراک گذاشته میشود، کسانیکه دولت افغانستان را به عنوان یک ترکیب (مخلوط) قبایل افغان و پادشاهان افغانستان را به عنوان یک سازۀ قبیلوی پشتونی در نظر میگیرند. اکثریت نوشته های دانشگاهی در بارۀ افغانستان این برداشت را ارایه میکند که درآنجا هیچ جامعه قبیلوی غیرپشتون و جامعۀ غیرقبیلوی در افغانستان وجود ندارد. این برداشت های افغانستان، لویه جرگه و پادشاهان افغانستان در تقابل با حقایق اتنوگرافیکی و تاریخی تبخیر میشوند. با وجودیکه هرگز درافغانستان سرشماری اصولی صورت نگرفته، احتمال زیاد وجود دارد که غیرپشتون ها اکثریت مردم کشور را تشکیل دهد. جوامع غیرپشتونی نقش بسزائی در امور کشور بازی کرده اند.</p> <p><strong>سازۀ پسا- استعماری لویه جرگه، 1919 - 2001</strong><br class='autobr' /> شهرهای افغانستان در ربع اول سده بیستم، محل تلاقی و برخورد تعداد زیاد انکشافات مهم اجتماعی، سیاسی و اندیشوی بوده است. در طی این دوران که تماس ها با دنیای بیرون افزایش مییابد، نخبگان سیاسی افغانستان با مقدار سنگین اندیشه های سیاسی غربی مواجه میشوند.</p> <div class='spip_document_20314 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L500xH281/zoiggtodyn__650_550_loy_jirgaa_photo-038b5.jpg?1769424362' width='500' height='281' alt='' /> </figure> </div> <p><strong> کمک های برتانیه پس از حصول استقلال سیاسی در 1919 قطع میشود. قطع این کمک ها قسما از طریق عواید توسعۀ سرمایۀ تجاران افغانستان جبران میشود. حکومت افغانستان نه تنها وابسته به سرمایۀ تجار میشود، بلکه نخبگان روشنفکری افغانستان نیز شامل این طبقۀ تجار کوچک بوده و به آن ادامه میدهند. در اولین 20 سال افغانستان پسا- 1919، این گروه کوچک نخبگان روشنفکری، متن های بیشماری تولید نموده، مشروعیت لویه جرگه را بالا برده و حکومت را قادر میسازد که کنترول مستقیم سلطه را بالای جامعۀ مدنی نوزاد افغانستان قایم کند. در طی این دوران، سیطرۀ حکومت مرکزی افغانستان بطور پیوسته از طریق قدرت اجباری روز افزون دولت و در درجۀ اول از طریق دستیابی به مقادیر زیاد اسلحۀ عصری از اروپا و روسیه افزایش مییابد. رضائیت نیز از طریق یکتعداد دستگاه های سلطه و عمدتا لویه جرگه تامین میگردد. سایر دستگاه های سلطه شامل رسانه های دولتی (روزنامه ها، مجلات و کابل رادیو که در 1940 ایجاد گردید)، ادبیات و کتابهای درسی مکاتب است. دو مجلس رسمی اضافی زیر کنترول دولت (یکی ظاهرا به نمایندگی از مردم افغانستان و دیگری که توسط شاه تعین میشد)، نیز بوجود میآید.</strong></p> <p>محمود طرزی یک عضو برجستۀ خاندان محمد زائی در جریان سلطنت امیرحبیب الله به نشر دو-هفته نامۀ سراج الاخبار (1911 - 1919) میپردازد. طرزی که خانواده اش قبلا تبعید شده بود، در سوریه زنگی نموده و به ترکیه و شمال افریقا مسافرت کرده بود. او این نشریه را بحیث یک بستر برای ترویج عصری سازی و غربی سازی افغانستان در یک چارچوبی استفاده میکند که شبیه ترکیه در تطبیق اندیشه های غربی و دستاورد های مادی میباشد. اما او مخالف سرسخت استعمار بریتانیا و طرفدار رفع کنترول برتانیه از امور سیاسی افغانستان بود. یکتعداد کوچک روشنفکران افغانی با الهام از محمود طرزی و نشریۀ او، بسیار فعال میشوند. آنچه این انکشاف را مشتعل میسازد، تصمیم حبیب الله در زیر فشار برتانیه و افزایش یارانۀ او بخاطر بیطرف ماندن در جنگ جهانی اول با وجود تقاضای رسمی ترکها و جرمن ها جهت طرفداری از ایشان است. این روشنفکران اکثرا خود آموز، مستخدمین با سواد حکومت افغانستان و اعضای طبقۀ تاجر جوان بودند که خود را مشروطه خواهان یا جنبش مشروطیت در افغانستان مینامیدند. غبار آنرا نهضت دموکراسی نامیده و اسمای 45 عضو آنرا می نویسد. آنها مخالف سیطرۀ برتانیه بر افغانستان و خواهان نقش بزرگتر خویش در امور دولتی در چارچوب یک سلطنت مشروطه بودند. این گروه اکثرا متشکل از نویسندگان با ریشه های بازرگانی شهری، کارمندان حکومت، زمینداران و یکتعداد هندیانی بودند که برای حکومت کار میکردند. غبار آنها را بحیث یک گروه، بورژوازی ملی و زمیندار لیبرال نامیده و آنها را به سه کتگوری تقسیم میکند: اعضای لیبرال دربار، حزب سری ملی که اعضای آن شاگردان انقلابی مکتب جدید التاسیس حبیبیه بودند و کسانیکه در خارج این دو گروه قرار داشتند. امیر حبیب الله در 1919 به قتل رسیده و پسرش امیرامان الله بحیث امیر افغانستان جانشین او میشود. پس از یک تقابل محدود نظامی با نیروهای امیر، حکومت هند برتانوی کنترول خویش بالای امور خارجی افغانستان را در 1919 از دست داده و یارانۀ سالانۀ خویش به حاکم آنرا قطع میکند.</p> <p>در زمان حاکمیت امان الله، مشروط خواهان بحیث "روشنفکران" و "جوانان افغان" شناخته میشوند. غبار میگوید، امان الله "از آغاز حاکمیت خود به روشنفکران افغان با صمیمیت و همدردی مراجعه کرده و تمام مشروطه خواهانی را رها میکند که توسط پدرش محبوس شده بودند و برای آنها یکجا با دیگر روشنفکران جوان نقشی در امور دولت اعطا میکند". غبار عضو روشنفکران بوده و در کنفرانس های اشتراک کرده که درآن امان الله، مناقشه در بارۀ روابط خارجی افغانستان و اصلاحات داخلی را تشویق و ترویج کرده است. اندیشۀ لویه جرگه دراین بحث ها چکش کاری و ساخته میشود. امیر مترقی و اتباع نخبگان فکری افغان او چارچوبی در لویه جرگه میدیدند که در آن هر دو جانب میتوانستند اهداف خود را ترویج کنند؛ امیر با کاربُرد برچسب پشتو می توانست در تصویر یک پشتون، پشتیبانی عمومی برای اصلاحات و برنامه های عصری سازی خود را بدست آورد؛ روشنفکران نیز میتوانستند یک فرصت واقعی برای اشتراک در امور حکومتی داشته و بالای امیر و جریانات لویه جرگه اثرگذار باشند.</p> <p>اولین لویه جرگه در 1922 توسط امیر در جلال آباد، پایتخت غیررسمی زمستانی او برگزار میشود. لویه جرگه بصورت قابل پیش بینی، اولین قانون اساسی افغانستان را بحث و تصویب میکند، چیزیکه روشنفکران افغانی صادقانه خواستار آن بودند. قانون اساسی بصورت رسمی در اپریل 1923 تائید میگردد. این قانون اساسی بصورت مستقیم، نه تنها زمینه را برای ارایۀ درخواست های مردم عادی فراهم میکند، بلکه تا حدی میرساند که مردم میتوانستند "پیشنهادات"، "درخواست ها" و "شکایات" خود را به حکومت ارایه کنند. دولت و شوراهای ولایتی شامل دو نوع اعضا بودند: کسانیکه گویا توسط مردم گزیده میشدند و کسانیکه توسط شاه منصوب میشدند. در قانون اساسی 1923 هیچگونه پیشبینی یا مادۀ صریح برای لویه جرگه وجود ندارد. لیون پولادا پیشنهاد دارد که این قانون اصلا در پشتو مطرح شده بود. این ممکن است، اما احتمال آن وجود ندارد، زیرا با وجودیکه لویه جرگۀ تصویب قانون اساسی در یک محیط پشتونی برگزار شده بود، شک وجود دارد که در این مورد، پارسی از حیثیت زبان رسمی اداری دولت افغانستان حذف شده باشد. اشرف غنی ظاهرا با اتکا به پولادا، در رابطه به قانون اساسی 1923 میگوید، "متن اصلی در پشتو بوده و یک ترجمۀ پارسی نیز تهیه شده بود". تا جائیکه من میدانم، هیچ شخص دیگری این ادعا را نکرده و هیچگونه شواهدی برای ثبوت چنین ادعا وجود ندارد. در هر صورت، فقط متن پارسی این قانون اساسی باقی مانده و هیچگونه نبشتۀ از جریانات لویه جرگۀ 1922 وجود ندارد که این سند را تصدیق کند.</p> <p>نبشته های قسمی یا پراگنده از تمام 12 لویه جرگه وجود دارد، اما دسترسی به آنها مشکل است، زیرا آنها یا از بین برده شده اند و یا فقط در اختیار عدۀ محدود قرار داشتند. فقط لویه جرگه های 1924 و 1964 یکمقدار اسناد نسبتا جامع و قابل دسترس تولید کرده اند. ثبت نبشتۀ پارسی قسمی جریانات لویه جرگۀ قانون اساسی 1964 با یک خط تایپی 826 صفحۀ وجود دارد که صفحات 1 - 219 آن مفقود است. با آنهم، صفحات موجود در بین سایر چیزها، عاری از معلومات در مورد نقش فعال شاه، حکومت او، ارقام و زندگینامۀ اشتراک کنندگان آن است.</p> <p><strong>لویه جرگۀ 1924</strong></p> <p>لویه جرگۀ دوم در 1924 در پغمان، مسکونه تابستانی امیر برگزار شده که به فاصلۀ حدود 12 میل در غرب شهر کابل قرار دارد. این یگانه لویه جرگۀ است که اسناد رسمی، نشرشده و جامع آن وجود دارد. به تعداد یکهزار نسخۀ لیتوگرافی در 451 صفحه نشر شده است. هدف این لویه جرگه عبارت از تغییر و تعدیل یکتعداد اصلاحات امیر و بازنگری سیاست های داخلی و خارجی و فعالیت های حکومت او بوده است. لویه جرگه توسط امیرامان الله و مشاوران او به عنوان میکانیزمی دیده میشود که با دستکاری و فریب میتوان از طریق آن رضائیت جامعۀ مدنی را بدست آورد. لویه جرگه در یک فرمان شاهی در اوایل 1924 فرا خوانده میشود. امیر دراین فراخوان میگوید، از آنجائیکه مجلس 1922 فقط دربرگیرندۀ مناطق شرقی و بخش های از ولایت کابل بوده، لذا فراگیر نبوده است. اسناد و مدال های یادگاری که برای هر یک از اشتراک کنندگان در پایان مجلس 1924 داده میشود، این نشست را اولین لویه جرگه میخواند.</p> <p>اعلامیه به حاکمان ولایتی هدایت میدهد که ترتیبی برای نیمی از نمایندگان مجالس محلی اتخاذ کنند که در لویه جرگه اشتراک می کنند و هم فرمان میدهد که این مقامات باید مصارف غذا و سفر ایشان تا کابل را بپردازند. نیم دیگر نمایندگان محلی در مقام های خود باقی بمانند تا وظایف روزمرۀ خویش را انجام دهند. درعین زمان، امیر فرمانی صادر نموده و از تمایل خود برای هر نماینده تعین شده برای لویه جرگه معلومات میدهد که آنها به کابل آمده، در لویه جرگه اشتراک کرده و با او و حکومت او مشوره میکنند. او به نمایندگان اطمینان میدهد که وقتی آنها به کابل برسند، مهمان او بوده و مصارف برگشت آنها از کابل توسط وزارت داخله پرداخته میشود.</p> <p>طوریکه در جدول 1 دیده میشود، لویه جرگۀ 1924 متشکل از 1054 نفر از 9 ولایت و حکومت مرکزی کابل بوده است. 231 یا حدود 22% آن اعضای اداری حکومت مرکزی است که تماما توسط امیر انتصاب شده اند. این گروه شامل تمام کارمندان ملکی با درجۀ سرکاتب و بالاتر از آن و تمام کارمندان نظامی با درجۀ کندکمشر و بالاتر از آن بوده است. 823 عضو باقیمانده شامل 6 کتگوری زیر بوده است: علما (جمع عالم، مقامات مذهبی): 75 عضو (7%)؛ سادات (جمع سیدها، کسانیکه نسب مقدس دارند، بصورت مشخص غیرپشتون): 111 عضو (10.5%)؛ مشایخ (جمع شیخ، بصورت عام صوفیان، عارفانی که نسب مقدس ادعا دارند، تعریفا غیرپشتون – اعضای برجستۀ آنها شبکۀ صوفیان نقشبندی که گروه عمدۀ آنها در محل بنام مجددی ها و شبکۀ صوفیان قادریه که در محل بنام نقیب ها یاد میشوند. شیخ های مهم دیگر شامل ملا چکنهوار، مولوی کامه و شیخ کرخ): 33 عضو (3%)؛ خوانین (جمع خان، رهبران محلیی و زمینداران): 240 عضو (22.7%)؛ وکلا (جمع وکیل، نماینده، اکثرا زمیندار یا تاجر): 272 عضو (26%)؛ و خوانین و وکلا (خانها و نمایندگان): 111 عضو (%10.5). سه گروه اسلام گرایان (علما، سادات و مشایخ) بصورت یکجائی 219 عضو (26.6%) در لویه جرگه 1924 بودند. هر سه ولایت عمدتا پشتون (مشرقی، قندهار و جنوبی) و ساحات پشتونی قابل تشخیص ولایت کابل (44 (4%)) حدود 337 عضو (32%) داشتند. ساحات غیرپشتون قابل تشخیص ولایت کابل (153 (14.5%)) و ولایات هرات، قطغن و بدخشان، ترکستان، میمنه و فراه حدود 486 عضو (46%) داشتند. 22% اعضای نمایندۀ حکومت مرکزی در مجلس از کابل بودند که یک شهر غیرپشتونی است. به اینترتیب قوت عددی مجموعی اشتراک کنندگان از ساحات غیرپشتون در مجلس 1924 حدود 717 (68%) بوده است.</p> <p>طوریکه میبینیم، حتی اگر ما به یک اشتباه قابل ملاحظۀ حاشیوی دراین محاسبه اجازه دهیم، تعداد اشتراک کنندگان در این مجلس از ساحات عمدتا پشتونی (32% ) کمتر از تعداد ساحات غیرپشتونی (68%) و به مراتب کمتر از اکثریت اشتراک کنندگان است. من باور دارم این ارقام را میتوان یک تخمین قابل اعتماد توزیع یا ترکیب مردم افغانستان در 1924 دانست. آیا این شاخص توزیعی بطور فوق العاده در لویه جرگه های بعدی تغیر خورده است؟ چطور و چرا؟ من جوابی برای این سوالات ندارم. اما این، یک آغاز معنا دار برای اشاره به سوال پیچیدۀ تعداد و ترکیب گروههای قومی و منطقوی در افغانستان است.</p> <p>اشتراک کنندگان لویه جرگه در کابل اولا با مراسم شکوهمند شاهی در اوایل جولای و در جریان مراسم تجلیل عید اضحی پذیرائی شده و مهمان امیر میباشند. آنها بعدا (با خدمه ها و در بعضی موارد با شتران و اسپ های شان) در خانه های شخصی خانوادۀ شاهی و اعضای حکومت در پغمان (مسکونه تابستانی نخبگان سیاسی افغانستان) برای مجلس سه هفتۀ با مطلوب ترین آسایش و غذای کابلی جا داده میشوند. آنها به صورت مجانی به بهترین مواظبت صحی عصری موجود در پغمان دسترسی مییابند. تکت های مجانی ورود به سینما برای اشتراک کنندگان ولایات فراهم میگردد. به آنها وعده داده میشود که پس از پایان مجلس میتوانند درخواست های شخصی خود را بصورت موثر به شعبات مختلف و وزارت های حکومت بسپارند. امیر وعده میدهد که اگر درخواستی بصورت شخصی به او داده شود، او فورا پاسخ خواهد داد. پیش از آغاز لویه جرگه در پغمان، اشتراک کنندگان ولایات بصورت انفرادی در پذیرائی امیر در باغ های او استقبال و در آغوش گرفته شده و بهنگام عزیمت، برایشان جعبه های شیرینی هدیه میشود. یک تحلیل جامع انتقادی پیامد های عملی و معنای نمادین توزیع یکجانبه (غیرمتوازن) و دراماتیک هدایا از جانب امیر به اشتراک کنندگان، خارج از حوصلۀ این مقاله است. با آنهم، اگر ما لویه جرگه را یک پروسۀ سلطه در نظر گیریم که از طریق آن رضائیت توسط شاه استخراج میشود، هیچ شکی در نتیجه وجود ندارد - رضائیت مهمانان به آنچه امیر خواسته بود، با وجودیکه امان الله در اول بصورت واضح برایشان گفته بود که نظرات خویش را آزادانه ابراز بدارند. اما اسناد مباحثه و گفتگو چنین چیزی را نشان نمیدهد.</p> <p>لویه جرگه 1924 بصورت واضح از درک محلی پروسه های پارلمانی در غرب الهام گرفته بود. قوانین نبشته شده و تفصیل جریانات مجلس در اختیار هر اشتراک کننده گذاشته شده بود. مراسم مذهبی برای آغاز و انجام بخش های روزانه در نظر گرفته شده بود. طرزالعمل رای دادن و قوانین بحث و گفتگو تهیه شده بود. در مجلس، خوردن و نوشیدن هیچ چیزی بجز از آب، ممنوع بود. لویه جرگه در یک تیاتر برگذار شده، جائیکه آرایش چوکی ها برای نشستن کتگوری های مختلف اشتراک کنندگان، امیر (دریک چوکات مرتفع و احاطه شده در سه جانب توسط مقامات حکومتی او) و منشی او در یک نقشه رسم شده بود. امیر مقام ریاست را بعهده داشت. کسانیکه میخواستند امیر یا مجلس را مخاطب سازند، باید برای گرفتن میکروفون بلند میشدند. اشتراک کنندگان اجازه نداشتند بالای شخص سخنران در مجلس، صدا کنند؛ استعمال زبان خشن و بی حرمتی ممنوع بود؛ مسایل شخصی نمیتوانست در مجلس مورد بحث قرار گیرد. جریانات لویه جرگه فقط به زبان پارسی بود.</p> <p>حکومت در مرحلۀ اول، بازنگری مسئلۀ روابط خارجی بشمول معاهدات امضا شده با کشورهای مختلف را به مجلس ارایه میکند. باقیماندۀ مجلس به مسایل داخلی و بخصوص قوانین و نظام نامه های متعددی تخصیص داده میشود که امان الله از زمان به قدرت رسیدن صادر کرده بود. تجدید نظر در بعضی قوانین توسط امیر یا مقامات عالیرتبۀ حکومت او پیشنهاد شده و پس از بحث و یک مقدار گفتگو، بدون رای گیری، تائید شده محسوب میشود. به ارتباط مسایلی چون ازدواج، از علما دعوت میگردد تا در مورد تطابق آنها با فقه حنفی نظر بدهند. مجلس یک دارالعلمای اسلامیه (مدرسه برای مطالعات اسلامی)، یک مکتب حفاظ (مدرسه برای حفظ قرآن) و یک جمعیت العلما (مجلس مقامات مذهبی) ایجاد میکند. امیر با استفاده از هر موقع، اشتراک کنندگان را مخاطب ساخته و در مورد مسایل اجتماعی و اخلاقی مانند حرمت پوشیدن لباس های ساخته شده از تکۀ محلی، صرفه جوئی و آموزش اطفال صحبت می کند. امیر در آخرین نشست لویه جرگه، با یک بیانیۀ پرسوز اغتشاش پکتیا را تقبیح میکند. نمایندگان زیادی برای اشتراک در سرکوب یاغیان داوطلب میشوند. اما امیر آنها را به خویشتن داری دعوت میکند. امیر در هجدهمین روز لویه جرگه، اشتراک کنندگان ولایات را بحضور پذیرفته، هر عضو را جداگانه مورد نوازش قرار داده و برایش یک مدال یادگاری لویه جرگۀ 1924 را اعطا میکند. اشتراک کنندگان در پایان لویه جرگه تلاش میکنند تا برای امیر یک مدال، یک تفنگ، یک شمشیر و عنوان امیرالمومنین را اعطا کنند. امیر تمام هدایا را به استثنای تفنگ رد میکند. متن جریانات، واژۀ ساخته شدۀ پشتوی تولواک (فرماندۀ عمومی) را به عنوان معادل امیرالمومنین به کار میبرد؛ امان الله با رد این عنوان یک موضوع را آشکار میسازد: "من میدانم که معنای تولواک چیست، وقتی زبان افغانی (پشتو) در تمام مناطق افغانستان و در بین مقامات دولتی گسترش یابد، من بعدا این عنوان (پشتو) را می پذیرم".</p> <p>میرغلام محمد غبار یک عضو لویه جرگه های 1924 و 1928 در بازتاب ترکیب و جریانات مجلس 1924 نتیجه گیری میکند، "در یک کشوری که هیچ قانون، حزب سیاسی علنی و رای گیری مخفی وجود نداشته باشد، اکثریت وسیع اعضای جرگه متشکل از رهبران مذهبی، تاجران بزرگ و زمیندارانی می باشند که از منافع طبقۀ خویش نمایندگی و دفاع میکنند، نه از منافع دهقانان، کوچیان و کارگران. یکتعداد محدود روشنفکران که از مردم دفاع میکردند، توسط این اکثریت محکوم به شکست شدند". غبار با اظهار این موضوع و نما سازی مداوم لویه جرگه و حامیان آن توسط دولت، یک اندیشۀ را اعلان میکند که نشان دهندۀ تنش های ذاتی در ترکیب نقش های روشنفکران ارگانیک و سنتی است - یک نمونۀ تناقض آشکار در محصولات روشنفکری نخبگان افغانستان تا امروز. جرگۀ سومی امیر در 1928 دایر میشود، جائیکه او اکثریت اصلاحات انقلابی خود را پس میگیرد. غبار میگوید، در این جرگه هیچکس اجازه نداشت تا در مورد سوئ مدیریت وزرا و حاکمان صحبت کند، یا راهی برای بهبود آن پیشنهاد نماید. با آنهم، غبار دفاع سختی از ماهیت برنامه های انقلابی غربی سازی پادشاه میکند.</p> <p>از 1929 تا 2004، ده لویه جرگۀ دیگر در افغانستان برگزار میشود. محمد نادر در اکتوبر 1929، پس از بیرون راندن نیروهای حبیب الله کلکانی از کابل به کمک مادی حکومت هند برتانوی، بحیث شاه افغانستان اعلان میشود. نادر در سپتمبر 1930، فرمان میدهد که یک لویه جرگه را برادرش، محمدد هاشم صدراعظم برگزار و ریاست کند. جرگه به اتفاق آرا یک قانون اساسی جدید و پنج موضوع دیگر شامل اجندا را تصویب میکند: لوایح برای ایجاد یک مجلس ملی، لوایح برای شوراهای مشورتی ولایتی، مسایل مربوط به مدال ها و القاب، رنگ های بیرق افغانستان و درخواست (توسط محمد نادر) ضبط اموال شاه سابق. قانون اساسی نادر تا 1964 مرعی الاجرا میماند. دو لویه جرگۀ دیگر در طی این دوران برگذار میگردد.</p> <p>محمد نادر در اوایل 1931 یک انجمن ادبی را بنیاد مینهد که بشکلی از اشکال خانۀ برای هستۀ نخبگان روشنفکری افغانستان در جریان 50 سال آینده گردیده و نفوذ و اثرات آن تا حال ادامه دارد. انجمن زیر نظارت سکرتریت (قلم مخصوص) شاه قرار داشته و در برج شمالی قصر شاهی در کابل جای داده میشود. هدف اساسی آن "اصلاح (بهبود) و ترویج ادبیات کشور و تهیۀ شیوه های درست (انسانی) یا شیوه های برای انسانیت میباشد". انجمن ادبی با 13 عضو هیئت مدیره، به نشر مجلۀ ماهانه پرنفوذ کابل در جون 1931 می پردازد. اکثریت اعضای انجمن میتوانستند از انگلیسی، فرانسوی یا اردو ترجمه کنند. تعداد زیاد نبشته های اعضای انجمن ادبی در مجلۀ کابل و یا بحیث عنوان های انفرادی و ترجمه های متن ها از زبان های خارجی به فارسی، به نشر رسیده است. میرغلام محمد غبار عضو هیئیت تحریر انجمن ادبی است. غبار بحیث یکی از نویسندگان بارور انجمن ادبی، متن های زیادی، از تاریخ افغانستان تا هر مسئلۀ کابل درجریان سال اول، می نویسد. نشر کتاب 1943 او بنام احمد شاه بابای افغان، عمده ترین اثر او تا نشر کتاب 1967 او، افغانستان در مسیر تاریخ، میباشد. کتاب افغانستان در مسیر تاریخ شاید پرخواننده ترین اثر در افغانستان باشد.</p> <p>راجر کیسینگ با الهام از مفهوم سلطۀ انتونیو گرامشی، در بحث متن های تولیدی توسط روشنفکران جزایر پاسیفیک مینویسد، قرار معلوم دراینجا "یک خلیح در بین درستی جوامع حقیقی پیشا- استعماری و فرهنگ های آن و نادرستی گذشته های افسانوی وجود دارد که حالا اختراع میشود". طوریکه در زیر خواهیم دید، نخبگان روشنفکری افغانستان در ارایۀ خویش از گذشته ها، همان استنباط مشاهدات کیسینگ را تامین کرده اند. روشنفکران افغانستان در متن های مربوط به لویه جرگه، چنان تصاویری از گذشته ساخته اند که نه تنها بطور چشمگیری متناقض با گزارشات محلی تاریخی است، بلکه مشابه به ارایه تحریف شدۀ استعماری گذشته های افغانستان است. این متن ها تقویه کنندۀ ادعاهای حاکمان برای مشروعیت و دستیابی سهل به پروسۀ سلطۀ لویه جرگه است. مانند جزایر پاسیفیک، در بین نخبگان روشنفکری افغانستان، با وجودیکه خود را ملیگرا و ضد استعمار قلمداد می کنند، گفتمان ضد سلطه بطور فراگیر ساختار ها، کتگوری ها و مقدمات گفتمان (استعماری) سلطه را ترکیب میکند. قسما به این علت که کسانیکه مغلوب میشوند، مقدمات و کتگوری های دستۀ غالب را درونی میسازند... و قسما به این علت که نهان شناسی را طوری تعریف میکنند که ادعا های قدرت باید ارایه شود". به عبارۀ دیگر، "گفتمان غالبان گفتمان مغلوبان را شکل و قواره میدهد".</p> <p>نخبگان روشنفکری افغانستان که توسط حکومت افغانستان استخدام شده بودند، بصورت گسترده در پشتیبانی استخدام کنندگان خود، شاهان افغانستان و منابع مشروعیت آنها نوشته اند. دراین نوشته ها، بصورت منظم حکومت به عنوان اسلامی و شاه به عنوان "سایۀ خدا" به تصویر کشیده شده است. لویه جرگه یا مهم ترین منبع سلطه و سیطرۀ اندیشۀ حکومت توسط روشنفکران افغانستان مانند افغانان بدوی خاطره ساز و ترویج شده است. طوریکه قبلا ذکر شد، نخبگان روشنفکری افغانستان در لویه جرگه، یک امید واقعی برای سلطنت مشروطه و اشتراک خود شان در امور دولت را می دیدند. به موازات ظهور لویه جرگه، بخصوص پس از 1930، متن های مختلفی در نشرات رسمی حکومت در باره مجلس افسانوی 1747 نمودار میشود که درآن احمد خان ابدالی بنیان گذار نامنهاد دولت افغانستان یک لویه جرگه برگزار نموده که متشکل از گروه های مختلف افغانستان بوده و او در آن مجلس به اتفاق آرا به عنوان شاه افغانستان "انتخاب" و "تاجگذاری" میکند. طوریکه قبلا تذکر رفت، امیرامان الله در جریان لویه جرگه 1924، به این موضوع اشاره میکند. غبار اولین مورخ افغان است که برای ایجاد یک رابطه در بین پادشاه افغانستان و لویه جرگه بحیث اساس و زمینۀ مشروعیت آن، برجستگی شبکه های صوفی در جامعۀ مدنی و حکومت افغانستان تلاش نموده است. او مولف اولین اثر معاصر محلی در بارۀ احمد خان ابدالی است. برای این کتاب او جایزۀ "درجه دوم آریانا" توسط حکومت افغانستان اعطا گردیده و در سال 1959 زیر عنوان "احمد شاه بنیانگذار دولت افغان" به روسی ترجمه شده و در همین سال در مسکو به نشر رسیده است. این اولین اثر یک نویسندۀ معاصر افغانستان بوده که بیکی از زبان های اروپائی نشر شده است.</p> <p>فصل 16 (صفحات 82 - 90) احمد شاه بابای افغان زیر عنوان "احمدشاه چطور پادشاه افغانستان گردید" میباشد. متن زیر یک ترجمۀ آزاد از خلاصۀ یک متن غبار است: پس از مرگ نادرشاه افشار در 1747، احمد خان (یکی از نگهبانان افغان دربار او) به فکر حکمروائی در افغانستان بوده و بدون درگیری بیشتر در امور پارسیان، یکجا با قطعۀ نظامی افغان خود، به طرف کندهار میآید. او با رسیدن به کندهار، به رهبران افغان پیشنهاد میکند که یک شاه را برای افغانستان انتخاب کنند. ازآنجائیکه این موضوع یک مسئلۀ "ملی" بوده، رهبران موافقه میکنند که یک "مجلس مهم" برگزار گردد. پس از چند روز "جرگۀ افغان" در مقبره شیر سرخ برگزار شده و به پروسۀ انتخاب یک رهبر میپردازد. تصمیم جرگه باید به اتفاق آرا باشد. احمد خان یگانه شخصی است که در تمام مراحل جرگه خاموش بوده است. در مجلس نهم، یک عضو جرگه در بارۀ اخلاق نیکو و توانائی اداری احمد خان صحبت کرده و پیشنهاد میکند که او شایستۀ پادشاهی است. این مدافع احمد خان کسی بجز از صابرشاه کابلی پسر لایخوار ماهر نبوده است.</p> <p>ازآنجائیکه صابرشاه یک صوفی بود، مورد احترام تمام رهبران قرار داشت. لذا، احمد خان به عنوان پادشاه افغانستان اعلام شده و جرگۀ ملی شیرسرخ پس از آنکه رسالت مهم تاریخی خود را تحقق می بخشد، به پایان میرسد. احمد خان جرگه را به عنوان شاه ترک میگوید، درحالیکه یک تاج به رنگ طلائی ساخته شده از خوشۀ گندم بر سر دارد. این تاج طبیعی تاریخی در کنار کلاه احمد خان توسط صابرشاه گذاشته میشود. متن غبار با یک رسم رنگه توسط عبدالغفور برشنا (یک عضو دارای نسب شاهی و عضو هیئت تحریر انجمن ادبی) همراه شده است (شکل 1 دیده شود).</p> <p>این روایت رسیدن احمد خان به پادشاهی افغانستان در تعداد زیاد تولیدات فرهنگی حکومت، بشمول کتاب درسی تاریخ (توسط عثمان صدقی) برای صنف دوازدهم مکاتب عالی افغانستان درج گردیده است. کتاب های درسی زبان پارسی بار اول در 1949 به نشر رسیده و حد اقل تا1954 مورد استعمال بوده است (وقتیکه من از مکتب عالی غازی فارغ شدم). صدقی عضو انجمن تاریخ بود. انجمن تاریخ و پشتو تولنه، دو جانشین انجمن ادبی بودند. کتاب های درسی گزارش زیر را در مورد چگونگی به قدرت رسیدن احمد خان ارایه کرده اند:</p> <p>پس از قتل نادرشاه، احمد خان افغان، که یکی از همرهان او بود، به کندهار میرسد. او در آنجا یک جرگۀ بزرگ را در شیرسرخ برای انتخاب شاه برگزار میکند. تمام رهبران افغان در جریان هشت روز نامزدی خود را به مجلس پیشنهاد میکنند. احمد خان یگانه کسی بود که در بارۀ خود حرفی نمیزند.سرانجام یک صوفی مورد احترام (صابرشاه کابلی)، احمد خان را برای پادشاهی پیشنهاد میکند. احمد خان به اتفاق آرا توسط جرگه انتخاب میشود. صابرشاه تاجی از یک خوشۀ گندم ساخته، آنرا بر سر احمدخان گذاشته و او را پادشاه اعلان میکند. احمد خان افغان درانی بنیانگذار حکومت ملی در افغانستان است.</p> <p>شکل ا. "تاجگذاری" احمد خان ابدالی. رسامی توسط برشنا، هنرمند معاصر مشهور افغانستان. شیر سرخ: خوشۀ گندم در بالای دستار احمد شاه گذاشته میشود. منبع: میرغلام محمد غبار، احمد شاه بابای افغان، صفحه مقابل 90.</p> <p>این ارایۀ جرگه و ظهور احمد خان به پادشاهی افغانستان نه تنها در کتاب های درسی دیده میشود، بلکه بطور گسترده در تمام نشرات حکومتی بشمول آریانا، کابل و افغانستان (سه نشریۀ مسلسل عمدۀ تولید شده توسط حکومت) و سایر کتاب های عمدۀ تاریخ و ادبیات تولیدی توسط حکومت بازتاب مییابد.</p> <p>عبدالروف بینوا، یک پشتون عضو برجستۀ پشتو تولنه و نخبۀ روشنفکری افغانستان در 1957 می نویسد، "افغان ها از زمان های قدیم بدینسو مجلس های خاصی داشته اند که بنام جرگه یاد میشدند... هر افغان مکلفیت خود میداند که مطابق فیصله های آن عمل نموده و آنها آنرا حتی یک وظیفۀ ملی میدانند. امروز جرگۀ افغانها حیثیت و مقام یک ارگان قانونگذاری (پارلمانی)، دادگاهی (قضائی) و اجرائیوی دارد".</p> <p>لویه جرگه پس از اختراع آن در 1922 یک ویژگی زندگی سیاسی در افغانستان شده است. با شروع در دهۀ 1920، هر دهه (به استثنای دهۀ 1990)، شاهد برگزاری حد اقل یک لویه جرگه بوده است. حکومت برتانیه در 1941 تقاضا میکند که شهروندان جرمنی و ایتالوی که در افغانستان برای حکومت افغانستان کار میکنند، کشور را ترک کنند. یک لویه جرگه برگزار شده و بدون بحث یا گفتگو، تصمیم حکومت افغانستان برای اخراج جرمن ها و ایتالوی ها تائید میشود. حکومت افغانستان در نومبر 1955، لویه جرگۀ دیگری برگزار نموده و تصمیم پشتیبانی از استقلال پشتون ها در پاکستان را (بنام مسئلۀ نامنهاد "پشتونستان") تائید میکند. در حالیکه مانند موارد قبلی، هیچگونه بحث یا گفتگوی معنا دار در مورد این مسئله صورت نگرفته است. حکومت، قضیۀ خود را به جرگه ارایه کرده و تائید به اتفاق ارا بر سیاست ها و تصامیم خود کمائی میکند. در 1963 محمد ظاهر شاه (1933 - 1973) کمیسیونی ایجاد میکند تا مسودۀ یک قانون اساسی جدید برای افغانستان را تهیه کند. کمیسیون شامل چندین عضو از روشنفکران، تاجران و نخبگان مذهبی میباشد. مسودۀ قانون اساسی در 1964 به لویه جرگه پیش شده و به اتفاق ارا تائید میشود. بخش 4 فقرۀ 78 - 84 این قانون اساسی، لویه جرگه را نهادینه میسازد. چنین قید میشود که لویه جرگه متشکل از دو اتاق پارلمان (ولسی جرگه و مشرانو جرگه) و رئیس "جرگه ها"ی ولایتی است. لویه جرگه توسط شاه فرا خوانده شده و رئیس ولسی جرگه ریاست آنرا به عهده میگیرد. اگر شاه فوت یا کناره گیری کند، جانشین او باید توسط لویه جرگه، "حکومت" و قضات دادگاه عالی تعین گردد. تصامیم لویه جرگه باید بر بنیاد رای اکثریت استوار باشد. سید قاسم رشتیا یک نخبۀ روشنفکر اشتراک کننده، گزارش مختصری از جریانات کمیسیون قانون اساسی و لویه جرگۀ 1964 را به رشتۀ تحریر درآورده است.</p> <p>لویه جرگۀ بعدی در 1977 توسط محمد داود، "رئیس جمهور افغانستان" فرا خوانده میشود تا مسودۀ قانون اساسی جدید را تصویب کند. این قانون اساسی، مجلس بزرگان حکومت های قبلی را لغو کرده و نهاد "ملی جرگه" را به عوض مجلس مردم در قانون اساسی 1964 تصویب میکند. فصل 6 مواد 65 - 74 این قانون اساسی، لویه جرگه را بحیث "عالیترین مرجع قدرت و ارادۀ مردم آن" خوانده که متشکل از ملی جرگه، اعضای شورای مرکزی حزب سیاسی داود، اعضای حکومت و شورای عالی نیروهای مسلح، اعضای دادگاه عالی، پنج تا هشت عضو از هر ولایت و 30 عضو به انتخاب توسط رئیس جمهور میباشد. رئیس جمهور باید لویه جرگه را برگزار نموده و رئیس آن باشد. داود در 1978 توسط یک کودتای نظامی توسط حزب دموکراتیک خلق افغانستان از قدرت برکنار میشود. حکومت انقلابی در اپریل 1985 یک لویه جرگه برگزار نموده و گزینه های جدیدی را برای کاهش مخالفت های گسترده در مقابل سیاست های قبلی اش ارایه میکند، بسیار زیاد مشابه تلاش های امیرامان الله در 1924. حکومت نجیب در 1987، یک لویه جرگه را به مقصد تصویب قانون اساسی جدید برگزار میکند. فصل 4، مواد 66 - 70 این قانون اساسی در رابطه به لویه جرگه است. مجلس باید توسط رئیس جمهور برگزار شده و ریاست گردد. لویه جرگه دراین قانون اساسی متشکل از اعضای مجلس ملی؛ ده "نماینده مردم" از هر ولایت؛ والیان ولایات؛ شهردار کابل؛ نخست وزیر، معاونان نخست وزیر، اعضای شورای وزیران؛ رئیس دادگاه عالی، معاونان رئیس دادگاه عالی و قاضیان دادگاه عالی؛ دادستان کل و معاونان او؛ رئیس و اعضای شورای قانون اساسی؛ حد اقل 50 نفر از بین اشخاص برجستۀ سیاسی، علمی، اجتماعی و مذهبی که توسط رئیس جمهور بر بنیاد توصیه های سکرتریت جبهۀ ملی تعین میشود.</p> <p>قانون اساسی 1987 در سال 1990 اصلاح میگردد. فصل 4 مواد 65 - 70 قانون اساسی جدید در رابطه به لویه جرگه بیان میدارد، "لویه جرگه عالیترین مرجع ارادۀ مردم افغانستان در مطابقت با سنت های تاریخی ملی است". لویه جرگه شامل رئیس جمهور و معاونانش، اعضای شورای ملی؛ نخست وزیر، معاونان نخست وزیر و اعضای شورای وزیران؛ رئیس دادگاه و معاونان او؛ دادستان کل؛ رئیس شورای قانون اساسی؛ رئیس شورای ولایات؛ از هر ولایت معادل اعضای نمایندگان ولسی جرگه و "انتخاب شده توسط مردم"؛ حد اعظم 50 نفر از بین شخصیت های سیاسی، علمی، فرهنگی، اجتماعی و مذهبی تعین شده توسط رئیس جمهور می باشد. در هر دو قانون اساسی 1987 و 1990 لویه جرگه صلاحیت دارد تا قانون اساسی را تصویب و اصلاح کند، رئیس جمهور را انتخاب و استعفایش را بپذیرد، به اعلان جنگ و متارکه رضائیت دهد و تصامیم در باره مسایل مهم به ارتباط سرنوشت کشور را اتخاذ کند.</p> <p><strong>لویه جرگه سازۀ استعمار نو</strong></p> <p>وقتی ایالات متحده و پشتیبانان او افغانستان را اشغال کردند، لویه جرگۀ اضطراری را که شاه تبعیدی و درباریان او با بارنیت روبین مطرح کرده بودند، بحیث آلۀ مرکزی استفاده کردند تا حکومت تعین شدۀ استعماری در کابل را مشروعیت بخشند. بین المللی ساختن لویه جرگه های 2002 و 2003 - 2004، این مجلس سلطه را برای ارزیابی انتقادی توسط خارجیان، باز و برملا ساخت. این آلۀ فریب برای اولین بار در تاریخ خود برای آنچه واقعیت داشت، استفاده گردید: یک ماشین رضائیت کشی ساخته شده از روایت نادرست استعماری و غیر مرتبط به پشتون ها، قبایل افغان یا قبیله گرائی و همچنان مستقل از خواهشات و تمنیات مردم افغانستان. مسایل مطرح شده در خیمۀ جرمنی لویه جرگه (مانند جرگه های قبلی)، چیزی نبود بجز از یک بازی هوشمندانۀ توسط حکومت بورژوازی زیر کنترول امریکا در کابل. تا کنون هیچ نبشتۀ دانشمندانه در مورد این لویه جرگه ها و هیچ معلومات قابل اعتمادی در مورد نام و هویت اشتراک کنندگان آنها وجود ندارد. این واقعیت ها نمونه های نسبتا درستی از عناوین گزارش ها در رسانه ها و انترنیت است: "هرگز چیز خوبی از لویه جرگه ها بیرون نشده است"؛ "فاجعۀ لویه جرگه: در لویه جرگه فرو نشانده شد"؛ "چیزی نماند که لویه جرگه تقلب کند"؛ ایالات متحده یک سایه بان بالای مجلس افغانستان گذاشت"؛ "لویه جرگه میتواند یک شرم باشد"؛ "لویه جرگۀ افغانستان: یک تمرین بدبینانه در استعمار نو"؛ "لویه جرگه: فراتر از گذشته با یک سنت کاذب". اما کسانیکه قدرت را در کابل اداره میکنند و همدستان روشنفکر افغان آنها یا در اندیشه های محلی این آلۀ سلطه تسلیم شده اند، یا به احتمال زیاد، استخدام شده اند تا پروژه های استعماری را بدون درنظر داشت وسایل مشروع و دورنمای پیامدهای وحشتناک آن برای زندگی اجتماعی در افغانستان تطبیق کنند.</p> <p>در "موافقت نامۀ بن" برگزاری یک "لویه جرگۀ اضطراری" در جون 2002 در کابل قید شده بود تا حکومت کابل منصوب شده توسط استعمار را تصویب و مسایل قبل از برگزاری آنرا حل کند. نیروهای اشغالگر اروپائی و امریکائی (با تسهیلات ملل متحد) شاه سابق را قانع میسازند تا به افغانستان برگشته و لویه جرگۀ اضطراری را ریاست کند. موافقت نامه بن قید کرده بود که لویه جرگۀ اضطراری را شاه "افتتاح" خواهد کرد؛ احتمال دارد برای شاه پیر اطمینان داده باشند که وقتی برگردد، او و درباریانش در موقعیتی قرار خواهند داشت که لویه جرگۀ اضطراری را برای مقاصد خویش، بشمول برگشت محمد ظاهر به پادشاهی افغانستان دستکاری کنند. لویه جرگۀ اضطراری در یک خیمۀ بسیار بزرگ هدیه شده توسط جرمنی برگزار گردیده و اولا یک توافقنامه تولید میکند که درآن به ظاهر اجازه میدهد پادشاهی را از سر گیرد. اما این موضوع توسط زلمی خلیل زاد نمایندۀ خاص ایالات متحده (یک افغان تعلیم یافته در امریکا که پدرش برای ظاهرشاه کار میکرد) خنثی میشود. ظاهرا امریکائی ها حامد کرزی را در راس حکومت کابل ترجیح میدهند. اما، بخاطر تسکین و آرامش شاه، نمایندۀ امریکا پیشنهاد و لویه جرگۀ اضطراری تصویب میکند که برای شاه سابق لقب "بابای ملت" اعطا گردیده و هم برایش اجازه داده شود تا در قصر سابق خود سکونت نماید، اگر او آنرا با حامد کرزی شریک سازد. مجلس کمیسیونی تعین میکند تا طرح یک قانون اساسی برای افغانستان را آماده سازد تا در لویه جرگۀ قانون اساسی در ماه دسمبر 2003 تصویب گردد.</p> <p>لویه جرگۀ 2003 در کابل و در عین خیمۀ جرمنی دایر میگردد. مجلس توسط یک صوفی بنام صبغت الله مجددی ریاست میشود، یک شخصیت شناخته شده در بین تضمین شدگان امریکائی در خط- مجلس "جهاد" دهۀ 1980. گزارش های وجود دارد مبنی بر اخراج یک زن عضو از لویه جرگه 2003 بخاطر تقبیح بعضی اعضای لویه جرگه که مجرمین جنگی اند. مجلس مسودۀ یک قانون اساسی را تصویب میکند که درآن لویه جرگه بحیث "عالیترین مرجع خواهشات مردم افغانستان" توصیف شده است. در اینجا بعضی سرخط رسانه ها در باره لویه جرگۀ قانون اساسی 2003 - 2004 آورده میشود: "لویه جرگه به آهنگ کرزی میرقصد"؛ "لویه جرگۀ افغانستان برگزار شد تا یک قانون اساسی غیر دموکراتیک را مُهر کند"؛ "نمایندگان لویه جرگه، قانون اساسی جدید افغانستان را مورد مناقشه قرار دادند"؛ "قانون اساسی با بعضی تحریفات امضا گردید"؛ "رهبر افغانستان متهم به امضای قانون اساسی دستکاری شده شد"؛ "دموکراسی تحمیل شدۀ امریکائی ها در افغانستان".</p> <p><strong>نتیجه گیری</strong></p> <p>هدف این مقاله برعلاوۀ تشریح و تحلیل مختصر، طرح سوالات و مسایلی است که ضرورت چوکات بندی انتقادی و تیوریک ارقام موجود اتنوگرافیک و تاریخی در رابطه به لویه جرگه را روشن سازد که به عنوان یک پروسۀ قدرتمند سلطه در طول یک سده به نماد رضائیت مشروع در جامعۀ مدنی، برای حاکمان افغانستان تبدیل شده است. اندیشۀ انتونیو گرامشی در بارۀ اینکه دولت اساسا تلفیق "جامعه سیاسی و جامعه مدنی است، به عبارۀ دیگر سلطه با سلاح زور نگهداری میشود"، با تداخل کامل جامعۀ مدنی نوزاد افغانستان از طریق چارچوب لویه جرگه توسط کسانیکه بر دولت افغانستان سیطره داشتند، قویا تائید میشود. حکومت افغانستان توانسته است از طریق دستگاه لویه جرگه، همکاری پشتون ها و تهدید و تخویف غیرپشتون ها را با تشخیص خود به عنوان پشتون و تشویق غلبۀ نامنهاد پشتونی، اعتبار تاریخی و نماد های قبیلوی آنها میسر سازد. نویسندگان غربی بطور غیرانتقادی این ادعا ها را پذیرفته و تز سیطرۀ پشتونی افغانستان و خصوصیت قبیلوی دموکراتیک لویه جرگه را دایمی ساخته اند. درحالیکه حقایق (طوریکه در لویه جرگۀ 1924 دیدیم)، خلاف این ادعا ها را نشان میدهد.</p> <p>قالب لویه جرگۀ 1924 از تحریفات استعماری غربی تقسیم بندی های محلی توسط حاکمان افغانستان و همدستان روشنفکر آنها در جامعۀ مدنی، بخاطر تولید نماد اجماع از طریق دستکاری پر سروصدا و تقلب بافته شده است. ما دایرۀ کاملی را طی کرده ایم. دروغ مجلس 1747، "تاجگذاری" احمد خان ابدالی و "انتخاب" او به عنوان پادشاه در یک محیط بدون مرز و با تمویل منابع خارجی، یکبار دیگر در حکومت استعمار نو کابل 2002 در بالای یک مجلس دستچین، محافظه شده توسط نیروهای مسلح بین المللی و تمویل شده توسط کمک های بین المللی، توسط خارجیان تحمیل و قانونمند میگردد. افسانۀ انتخاب احمد خان به عنوان حاکم توسط یک صوفی نامنهاد از نگاه ساختاری، مشابه گماریدن حامد کرزی به عنوان حاکم کابل است. احمد خان با منابع خارجی تمویل شده بود که از ضبط خزانۀ نادرشاه، تهاجمات غارتگرانۀ هند و اسلام بین المللی بدست آورده بود و حامد کرزی از سرمایۀ بین المللی و استعمار نو. لویه جرگه شکاف در بین مردم افغانستان و حاکمان آنها را پنهان و دروغ یک مجلس نمایندگی برای مشروع سازی قدرت سیاسی را دایمی ساخت.</p> <p>دورنمای احیای یک دولت پایدار، مستقل و دموکراتیک در افغانستان تابع اینستکه چگونه دختران و پسران وفادار و فداکار افغانستان میتوانند پیروزمندانه مهندسی آنرا از گذشتۀ دموکراتیک دروغ آن جدا سازند. مردم افغانستان نیازمند معلومات در بارۀ واقعیت ساختمان استعماری گذشتۀ سیاسی آنها و دستگاه سلطۀ لویه جرگه میباشند که حکومت کابل توسط آن رضائیت ایشان را با زور استخراج کرده است. آنها نیاز دارند از حقایقی آگاه شوند که حاکمان آنها تسهیل گران وابستگی عمیق کشورشان بالای دیگران بوده اند. در درجۀ نخست، افغان ها نیاز دارند بدانند، آنها گذشتۀ را به میراث برده اند که بطور سنگینی توسط رنگ و سرمایۀ استعمار ویرایش شده است. شکنندگی دولت افغانستان مستقیما مربوط به وابستگی آن به منابع خارجی، تصاویر خیالبافانۀ دیگران و شیوه های است که خود افغان ها توسط این نمایشنامه های ساختگی فریب خورده و اغفال گردیده اند. دوازده لویه جرگه و 9 قانون اساسی مختلف در طول 85 سال، علایم بی ثباتی مفرط است. خارجیان نقش عمیقی در ساختمان دولت افغانستان بازی کرده اند. آنها برچسب های بسیاری مانند "افغان" و "افغانستان" را ساخته اند؛ در ماهیت، لویه جرگه یک سازۀ استعماری و استعمار نو و تحمیل شده بالای مردم افغانستان توسط حاکمانی است که دست نشاندگان بلامنازع خارجیان بوده اند و میباشند.</p> <hr class="spip" /> <p><strong>1.</strong> دکتور محمد جمیل حنیفی در حال حاضر یک دانشمند مستقل (متقاعد) است که پژوهش های طولانی او بالای مردم شناسی و تاریخ افغانستان تمرکز دارد. او یک افغان (پشتون) و زادۀ سرخاب، ولایت لوگر است. او دکتورای خود را در مردم شناسی از دانشگاه ایلینای جنوبی کاربوندال در 1969 گرفته است. او ماستری خویش را در علوم سیاسی از دانشگاه دولتی میشیگان در 1962 حاصل نموده است. او لیسانس خود را در علوم سیاسی از دانشگاه دولتی میشیگان در 1960 بدست آورده است. دکتور حنیفی در فارسی/دری و پشتو مهارت دارد. او همچنان قابلیت خواندن در عربی، روسی، تاجیکی (سیریلیک) و اردو را دارد. او بصورت حق الزحمه در دانشگاه دولتی میشیگان و کالج جامعه لنزینگ تدریس میکند. او قبلا بحیث پروفیسور در دپارتمنت مردم شناسی دانشگاه ایلینای شمالی از 1969 تا 1982 کار نموده است. پژوهش های دکتور حنیفی قسما توسط اکادمی علوم ایالات متحده، خیریۀ ملی برای انسانیت و انستیتوت امریکایی برای مطالعات افغانستان در سال های 1982 تا 2006 پشتیبانی شده است. او همچنان مولف قاموس تاریخی و فرهنگی افغانستان (1976) و تعداد زیاد مقالات در مجلات و دایره المعارف ها است.</p> <p><strong>2.</strong> این مقاله در مجلۀ "مطالعات ایرانی" جلد 27، شماره 22، جون 2004 و صفحات 295 – 322 نشر شده است. به علاوه در سایت زیر نیز قابل دسترس است:<br class='autobr' /> <a href="http://zeroanthropology.net/all-posts/m-jamil-hanifi-editing-the-past-colonial-production-of-hegemony-through-the-loya-jerga-in-afghanistan/" class="spip_url spip_out auto" rel="nofollow external">http://zeroanthropology.net/all-posts/m-jamil-hanifi-editing-the-past-colonial-production-of-hegemony-through-the-loya-jerga-in-afghanistan/</a></p></div> https://mail.bamyanpress.com/article176745.html https://mail.bamyanpress.com/article176745.html 2013-10-08T14:22:44Z text/html fa داکتر عبدالخالق لعل زاد <p>اشرف غنی احمدزی یا "متفکر بزرگ" جهان پیشآهنگ امریکا در افغانستان نویسنده: دکتور جمیل حنفی1 برگردان: دکتور لعل زاد لندن، اکتوبر 2013 <br class='autobr' /> "فصل ناتمام تاریخ افغانستان" عنوان مقالۀ است که بتاریخ 6 سنبلۀ 1392 در روزنامۀ 8 صبح به نام "اشرف غنی احمدزی" و در وبسایت ایشان بنام "اشرف غنی" به نشر رسیده است. <br class='autobr' /> دراین مقاله و سایر مقالات اشرف غنی احمدزی در بارۀ تبارشناسی و تاریخ افغانستان بطور مطلق هیچ چیز نوی وجود ندارد. بخش عمدۀ این متن ها قطعات انتزاعی تصدیق نشده (و اکثرا دست نخورده) از منابع سیاسی و (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L128xH150/arton176745-1e4a0.jpg?1769424362' class='spip_logo spip_logo_right' width='128' height='150' alt="" /> <div class='rss_texte'><p><strong>اشرف غنی احمدزی یا "متفکر بزرگ" جهان پیشآهنگ امریکا در افغانستان</strong><br class='autobr' /> نویسنده: دکتور جمیل حنفی1 <br class='autobr' /> برگردان: دکتور لعل زاد<br class='autobr' /> لندن، اکتوبر 2013</p> <p>"فصل ناتمام تاریخ افغانستان" عنوان مقالۀ است که بتاریخ 6 سنبلۀ 1392 در روزنامۀ 8 صبح به نام "اشرف غنی احمدزی" و در وبسایت ایشان بنام "اشرف غنی" به نشر رسیده است. <br class='autobr' /> <strong><br class='autobr' /> دراین مقاله و سایر مقالات اشرف غنی احمدزی در بارۀ تبارشناسی و تاریخ افغانستان بطور مطلق هیچ چیز نوی وجود ندارد. بخش عمدۀ این متن ها قطعات انتزاعی تصدیق نشده (و اکثرا دست نخورده) از منابع سیاسی و علمی زبان انگلیسی اروپائی- امریکائی است. گواهینامۀ علمی او از نهاد های غربی شامل بعضی ویژگیهای مرموزی است. پایان نامۀ دکترای او توسط دانشگاه کولمبیا در دهۀ 1980 اولا برای نشر پذیرفته شده و بعدا از نشرات کشیده میشود. او بهنگام حضور در دانشگاه امریکائی بیروت در اواخر دهۀ 1970 کمک های گستردۀ از یک دانشمند مارکسیست لبنانی بنام فواد سعد دریافت میکند که برادر همسرش (رولا) می باشد (رولا غنی بخاطر حضور عمومی و لباس شیک اروپائی به عنوان غربی ترین زن در میان نخبگان کابلی شناخته میشد). </strong> موضوع و بخش بزرگ محتوای پایان نامۀ ماستری اشرف غنی (علوم سیاسی، ای یو بی، 1977 - در وبسایت ایشان گذاشته نشده) بنام "اشرف غنی احمدزی" و پایان نامۀ دکترای او (انسان شناسی، دانشگاه کولمبیا، 1982 <i>یا 1984؟ پوش آن دیده شود</i> - در وبسایت ایشان وجود دارد) بنام "اشرف غنی"، کاملا شباهت دارند. پایان نامۀ دکترای او "به خاطرۀ فواد سعد" اهدا شده است. هر دو سند در لیست او سی ایل سی ثبت است.</p> <div class='spip_document_20206 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L500xH305/345678-ca792.png?1769424362' width='500' height='305' alt='' /> </figure> </div> <p><strong>در مقالۀ زیر عنوان "ستایش از اشرف غنی احمدزی به "عنوان متفکر بزرگ جهان" (8 صبح، 11 جوزا 1302) گفته شده که اشرف غنی در یک خانوادۀ کوچی در ولایت لوگر به دنیا آمده است. چنین ادعائی هیچگونه اعتبار تاریخی یا فرهنگی ندارد. این خود- ساز "چهره قهوۀ با ماسک سفید" شهروند ایالات متحده و پیشآهنگ نیروهای اشغالگر امریکائی و من در عین محلۀ کابل قدیم بنام "گذر فورمولی ها" در شمال کوههای بالاکوه زندگی میکردیم. اشرف غنی در این محله زاده و بزرگ شده است. او برخلاف ادعاهای مصرانۀ رسمی اش، نه در ولایت لوگر زاده شده و نه زندگی اولیۀ خود را در آنجا گذرانیده است. پدر او (شاه پسند که بنام شاه جان و شیرآغا ملقب بود) هیچگونه رابطۀ قبیلوی معلومدار و فعال (قابل اثبات) به پشتون های کوچی یا مسکون افغانستان ندارد.</strong> شاه پسند هرگز در حکومت افغانستان کار نکرده است. او ایام اولیۀ جوانی خویش را به حیث کارمند در یک شرکت (خصوصی- حکومتی) بنام "ریاست نقلیات" در کابل گذرانیده است. حکومت کابل سهمی دراین شرکت داشت، اما آنرا اداره و رهبری نمیکرد. شاه پسند در دهۀ 1980 به پاکستان مهاجرت کرده و یک شرکت بزرگ موترهای باربری را به راه میاندازد. این کامیونها مصروف انتقالات در سراسر خط دیورند بود.</p> <p><strong>ادعای تعلق اشرف غنی به هویت "احمدزی" صرفا اقراری است که نمیتواند ثابت گردد. عضویت معتبر یا موثق به یک اصل و نسب پشتونی نیاز به اقرار و سند (ثبوت) دارد. نسب پدری اشرف غنی (پیش از پدر بزرگش) شاید به یکی از دهقانان در سرخاب لوگر مرتبط باشد.</strong> پدر پدربزرگ او بهرام (یک نام باستانی پارسی) و یکتعداد زمینداران پشتون در این ساحه، از جملۀ همکاران، میزبانان و پیش آهنگان نیروهای اشغالگر برتانوی در جریان جنگ دوم افغان- انگلیس (1878- 1880) بودند. شواهد این موضوع در گزارشات وسیع نشرشده در بارۀ این جنگ وجود دارد. بعلاوه، پدربزرگ پدری اشرف غنی بنام عبدالغنی یکی از همکاران نیروهای مزدور برتانیه (به رهبری محمد نادر) در جریان سال های 1929- 1930 در سرنگونی حبیب الله کلکانی است. عبدالغنی به پاس این خدمات توسط نادرشاه با لقب نظامی اعزازی، لباس ارتشی اروپائی بشمول موزه های سیاه پاشنه- بلند، چندین جوره چوکی های پوش- چرمی، پول تقاعد و خانۀ رایگان در محلۀ قدیمی کابل مفتخر میشود. این خانه یکی از تعداد زیاد خانه های ضبط شده توسط حکومت کابل از مخالفین قبلی بود. شایعات وسیعی وجود داشت که در جریان دهه های 1930 و 1940 عبدالغنی نفوذ فوق العادۀ بالای گروهی از دزدانی داشت که در دشت سقاوه ولایت لوگر فعالیت داشتند. یک آدم وحشی صفت بنام "بلاّی" که اکثرا به خانۀ غنی رفت و آمد داشت، گفته میشد که رهبر این دزدان بود. بلای، برادر کوچک زن دوم عبدالغنی (مادر بزرگ اشرف) بود.</p> <p><strong>مادر اشرف غنی (کوکبه ملقب به ضیاگل) دختر احمد علی لودین، پارسیوانی از منطقۀ کوهدامن بود. احمد علی شاید شیعه بوده باشد. قسمت فوقانی صورت اشرف غنی شباهت زیادی به احمد علی لودین دارد. عکس های لودین در مجلۀ سالنامۀ کابل در دهه های 1930 و 1940 وجود دارد (به اساس چهرۀ ظاهری و وضع عمومی، میتوان مشابهت زیادی بین اشرف غنی و مایک تایسن و گروچو مارکس دو رگه پیدا کرد). خانوادۀ که من درآن بزرگ شدم، گهگاهی با خانوادۀ که اشرف غنی در کابل تولد و بزرگ شده بود، مراوده داشت. نام اشرف غنی بهنگام تولد "اشرف" بود، به افتخار شاه اشرف هوتکی، یکی از حاکمان پشتون در اصفهان ایران در سدۀ هجدهم. برادر بزرگ اشرف، به افتخار احمد شاه درانی، "احمدشاه" نام داشت؛ کاکای جوان او "میرویس" نام داشت، به افتخار میرویس هوتک، حاکم پشتون کندهار در جریان اوایل سدۀ هجدهم. اشرف برخلاف ادعاهای او در وبسایت خودش و سایر جاهای دیگر، مکتب ابتدائی را در کابل خوانده است، نه در لوگر. پسوند "غنی" در جریان مکتب عالی (لیسه) به اشرف علاوه میشود. </strong> او در دهۀ 1970 بنام "اشرف غنی احمدزی" شامل دانشگاه امریکائی بیروت میشود. او از آن ببعد در ادعای این سه هویت شخصی خود در نوسان بوده است. این نوسانات بخصوص پس از 2001 بسیار تند میشود که او بطور رسمی پیشآهنگی ماشین جنگی امپراتوری امریکا در افغانستان را به عهده می گیرد.</p> <p>پارسی، زبان خانوادگی خانواده غنی بوده است. پدر، پدربزرگ و اکثریت اقارب پدری و مادری او در کابل زندگی و وفات کرده و در گورستان شهدای صالحین در جنوب شهر کابل مدفون اند. من بصورت واضح متن و محتوای تولد و پرورش اشرف غنی در کابل را در اواخر دهۀ 1940 و اوایل دهۀ 1950 به خاطر دارم. اشرف غنی مکتب ابتدائیه را در کابل و در لیسه حبیبه کابل به پایان رسانیده است. اشرف غنی در دهۀ سالهای 1970 بحیث ترجمان در پروژه های مختلف تحقیقاتی اروپائی- امریکائی در کابل کار میکرد. دسترسی به این شبکه های علمی غربی به اشرف غنی کمک میکند تا به دانشگاه های بیروت و کولمیبا راه یابد. اشرف غنی از سال 2001 بدینسو بحیث مشاور عمدۀ "بومی" به رهبران مداخله گر استعماری امریکائی در افغانستان خدمت میکند. در ماهیت، آنچه اشرف غنی برای نیروهای اشغالگر امریکائی در افغانستان انجام میدهد، همان چیزهای است که اسلاف احمدزی در جریان جنگ اول افغان- انگلیس برای برتانوی ها و در جریان سالهای 1929- 1930 انجام داده بودند. ظاهرا همدستی با خارجی ها در نسب پدری اشرف غنی جریان دارد که در اصطلاح فارسی کابلی ها به آن "وطن فروشی" و... میگویند.</p> <p><strong>رابطۀ فرهنگی اشرف غنی با جامعه و فرهنگ قبیلوی پشتون، حد اقل برای سه نسل قطع شده است (احتمالا از اواخر سدۀ نزدهم). هویت پشتونی متشکل از داشتن مثلث، خون پشتون (پشتو لرل - ادعا و نشان داده شود)، صحبت پشتو (پشتو ویل) بحیث زبان اولی (مادری) و کار پشتو (پشتو کول) می باشد. بر اساس سوابق تاریخی و ویژگی های اجتماعی و عامۀ اشرف غنی، ادعای او برای هویت پشتونی فقط توانائی او در صحبت بازاری پشتو میباشد و بس. اشرف غنی یک "بومی" واقعی کابل است - او یک کابلی اصلی است. او و برادر کوچکش (حشمت غنی) بصورت هشیارانه از سال 2001 بدینسو یک هویت کوچی پشتونی را برای خود اختراع کرده اند. حشمت غنی که هیچگونه تحصیلات رسمی ندارد، قسمت اعظم جوانی خود در جریان دهه های سالهای 1980 و 1990 را بحیث رانندۀ تکسی در ورجینیا گذرانیده است. من بطور تصادفی حشمت غنی را در سال 1996 در آپارتمان پدرش در ویرجینیا ملاقات کردم. او به سختی به پشتو صحبت میکرد. </strong> حشمت با وسیله سازی آشکار برادر بزرگ خویش، راه خود را در پارلمان افغانستان بحیث نماینده کوچی ها باز میکند.</p> <p><strong>رئیس دانشگاه براون در کنفرانسی در بارۀ افغانستان در ماه می 2011، در معرفی اشرف غنی اعلام کرد، غنی برایش گفته (ظاهرا با افتخار!) که تاریخ تولد او را پدرش (شاه پسند) در دایره المعارف (دانشنامه) نوشته است! </strong> مفکورۀ "دایره المعارف" در خانوادۀ اشرف غنی و (اکثریت وسیع خانوادۀ کابلی ها) در جریان دهۀ سالهای 1940 با واقعیت های فرهنگی زندگی محلی در کابل و بخصوص کابل قدیم ناسازگار است. درحقیقت، این یک تضاد عمیق است که بتوان نام دایره المعارف را در فرهنگ های بیسواد جوامع کوچی افغانستان پیدا کرد. غنی در کنفرانس دانشگاه براون، بخاطر اختراع و در واقعیت جعل عمق تاریخی برای گمراه سازی و درهم سازی سیاسی تفصیلات خویش، بیان کرد که در معرفت شناسی بغداد نوشته بود...</p> <p>تصویر های زیادی از اشرف غنی وجود دارد که او را (تقریبا کاملا برهنه) در محضرعام (برای وضو!) در یک جوی آب در شرق افغانستان در سال 2009 نشان میدهد! چنین یک نمایش بی حرمتی از بدن، جائی در فرهنگ اسلامی افغانستان ندارد. در تصویر دیگری دیده میشود که در یک مراسم رسمی نظامی، روی خود را با بیرق پاک میکند! برای کسانیکه علاقمند فیشن و مود لباس اند، حضور عمومی اشرف غنی نمایشگر الماری لباس از طعم بلند و تنوع زیاد است: از پیشا-عصری تا عصری، از عصری تا پسا-عصری، از دریشی های زیبای اروپائی با نکتائی های گرهدار تا جوره های شلوارکمیس چیندار (گیبی) روستائی. در افغانستان هیچکسی بجز از اشرف غنی چنین کالا های متنوع، دریشی های اروپائی، لنگی های افغانی و سایر لباس های ظریفانه را نمی پوشد. به باور من هیچکسی نمیتواند تنوع لنگی های را دریابد که جمجمۀ اشرف غنی را تزئین میکند. دیده نشده که اشرف غنی چپن بپوشد (جیلک های سبز راهدار آستین دراز که حامد کرزی می پوشد). من تصویرهای غنی را در دریشی های پاریسی اش ندیده ام. همچنان هرگز ندیده ام که اشرف غنی لباس های "افغانی" را که در افغانستان می پوشد، در اروپا یا امریکا بر تن کند. دلایل این اختلاف سبک ها در عرصۀ سیاسی و فرهنگی فقط می تواند برای رولا، جنرال دیوید پتریوس و توماس گویتیر معلوم باشد. بهار گذشته اشرف غنی یک ریش نسبتا دراز هنرمندانه را با بروت خود به نمایش گذاشت. اما در جولای تمام چهره اش تراشیده بود!! چنین تغییرات (میل به بی ثباتی کامل) در "ارایۀ خود در زندگی روزمرۀ" اشرف غنی را میتوان بسادگی به "طعم" یا دینامیک سیاست های افغانی و جهانی یا موقعیت متغیر جایگاه اشرف غنی در این دینامیک ها و یا پیچیدگی های فزیولوژیکی عمیق در درون اشرف غنی ربط داد که فقط میتوان حدس و گمان زد.</p> <p>اشرف غنی و کلیر لکهارت (یک سرمایه گذار اروپائی با بنیاد مرموز علمی و وابستگی های نهادی) کتابی نوشته اند بنام "ترمیم/تعمیر دولت های ناکام" که تا حدی به افغانستان پرداخته اند. برای رد اصولی محتوای این کتاب، به فصل 19 کتاب "اقتصاد سیاسی جنگ" توسط سی تی کاینی و آر لی مادرز 2011 انستتیوت کاتو مراجعه کنید. اشرف غنی عضو شورای اتلانتیک است؛ لکهارت همکار شورای اسپین است. غنی و لکهارت روسای مشترک موسسه موثریت دولتی است که مقر آن در واشنگتنی دی سی میباشد. این دو متخصص خود- ساز در دولت سازی و ترمیم دولت، اخیرا "آمادگی برای سوریۀ جدید" را ابداع کرده اند. اشرف غنی نمونۀ حیوان خانگی عجیب و دوست داشتنی "افغان" غرب (شاید فراتر از "تازی افغانی") است. او در این اواخر توسط "مجلۀ چشم انداز" برتانوی بنام "متفکر عالی" درجه دوم در جهان در سال 2013 اعلام شده است. نیویارک تایمز (2009) اشرف غنی را بحیث "تعلیم یافته ترین و غربی شده ترین نامزدان افغانستان" اعلان کرده است. در سال 2006 رولا نادر، انسان شناس برجستۀ شرق میانه برایم گفت که اشرف غنی بخاطری در بین دانشمندان اروپائی و امریکائی و نخبگان سیاسی مشهور است که "انگلیسی بسیار خوب" صحبت میکند! مایکل کنیدی یک جامعه شناس امریکائی و شرکت حامی پروژۀ "مشغولیت افغانستان" در کنفرانس افغانستان در دانشگاه براون در سال 2009 محزونانه اشرف غنی را چنین خطاب کرد، "آرزو داشتم تعداد زیادی مثل تو وجود میداشت". چقدر زیبا!! ببینید او چگونه دست ها، چشم ها و انگشت های کبوتری و درخورستایش خود را حرکت میدهد!!</p> <p>وقتی اشرف غنی وزیر مالیه افغانستان بود، درجریان مجالس وزرای کرزی مشهور به بدخلقی و تند مزاجی بود. او در جریان ریاست دانشگاه کابل بخاطر عدم برخورد مناسب با استادان محلی دانشگاه مشهور بود. اما در ملاقات ها و گفتگو ها با مهمانان اروپائی- امریکائی اش در آنزمان کاملا آرام و ساده معلوم میشود. این اثرات اجتماعی متغیر، در برخورد های زبانی اشرف غنی و حرکات بدنی او در عرصۀ اجتماعی نیز دیده می شود.</p> <p><strong>در کنفرانس 2008 در انستیتوت بروکینگز (در محضر اشرف غنی) لخدر براهیمی مشاور خاص منشی عمومی ملل متحد در بارۀ افغانستان، در مورد کارائی اشرف غنی (وقتیکه بحیث معاون براهیمی خدمت میکرد) چنین نظر داد: "این واقعا یک تجربۀ بود که با او در افغانستان برای دو سال بسیار بسیار طولانی و کامل کار کردم. قبل از اینکه وظیفه را ترک کنم، یک قصه در موردش گفتم. من گفتم شما میدانید، یک بادیه نشین کوشش میکرد شتر خود را بار کند. او تمام انواع اشیای خود را یکی پس از دیگری در پشت شتر می گذاشت. بعدا با یک کیسۀ بزرگ آمده و گفت، نمیدانم اینرا هم علاوه کنم یا نه. شتر بر گشت و برایش گفت، شما راست بروید (آنرا هم بگذارید)، من در هیچ حالتی برخاسته نمیتوانم. اشرف مانند همان آدم در افغانستان بود و هنوز هم مثل او است. یگانه تفاوت اینست که او میخواهد برخیزد". جیمز کارویل ستراتژیست معروف سیاسی امریکائی بصورت آشکار بحیث مشاور و رایزن در مبازرات انتخاباتی اشرف غنی برای ریاست جمهوری افغانستان در 2009 خدمت می کرد. غنی در یک بیانیۀ عمومی در رابطه به کارویل چنین گفت، "این پسر لوزیانا است که درک میکند (آنرا میشناسد). اگر شما نیواورلیان را بشناسید، افغانستان را هم می شناسید". نیواورلیان شهر (خانۀ) کارویل است. تعجبی ندارد که حالا اشرف غنی رئیس منصوب امریکا در "کمیسیون همآهنگی گذار افغانستان" است!</strong></p> <hr class="spip" /> <p>1. <a href="http://zeroanthropology.net/2013/09/05/ashraf-ghani-ahmadzai-or-the-top-thinker-in-the-world-scouting-for-the-empire-in-afghanistan/" class="spip_url spip_out auto" rel="nofollow external">http://zeroanthropology.net/2013/09/05/ashraf-ghani-ahmadzai-or-the-top-thinker-in-the-world-scouting-for-the-empire-in-afghanistan/</a><br class='autobr' /> Or<br class='autobr' /> <a href="http://www.khorasanzameen.net/php/en/read.php?&id=1995" class="spip_url spip_out auto" rel="nofollow external">http://www.khorasanzameen.net/php/en/read.php?&id=1995</a></p></div> https://mail.bamyanpress.com/article173029.html https://mail.bamyanpress.com/article173029.html 2013-09-08T10:55:46Z text/html fa داکتر عبدالخالق لعل زاد, دکتور محمد نظیف شهرانی <p>مسودۀ مقاله دکتور محمد نظیف شهرانی در کنفرانس مونیخ (اگست 2013) برگردان: داکترعبدالخالق لعل زاد <br class='autobr' /> بحث نظام متمرکز و نتایج نهادی آن در افغانستان <br class='autobr' /> گفتمان در بارۀ ملت- سازی و حکومت داری در افغانستان تا هنوز بسیار محدود بوده است، یعنی فقط آنچه دارودستۀ حاکم ترجیح داده و توسط متحدین روحانی- دانشگاهی، داخلی و خارجی آنها معقول پنداشته و تائید شده است. برای حدود یک قرن پس از ایجاد افغانستان بحیث یک دولت- ملت حایل، گزینۀ سیستم سیاسی برای این جامعۀ چند قومی ایجاد یک سلطنت قبیلوی تک- محوری (1880 - (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L128xH150/arton173029-d1bb1.jpg?1769424362' class='spip_logo spip_logo_right' width='128' height='150' alt="" /> <div class='rss_texte'><p>مسودۀ مقاله دکتور محمد نظیف شهرانی در کنفرانس مونیخ (اگست 2013)<br class='autobr' /> برگردان: داکترعبدالخالق لعل زاد</p> <p><strong>بحث نظام متمرکز و نتایج نهادی آن در افغانستان</strong></p> <p>گفتمان در بارۀ ملت- سازی و حکومت داری در افغانستان تا هنوز بسیار محدود بوده است، یعنی فقط آنچه دارودستۀ حاکم ترجیح داده و توسط متحدین روحانی- دانشگاهی، داخلی و خارجی آنها معقول پنداشته و تائید شده است. برای حدود یک قرن پس از ایجاد افغانستان بحیث یک دولت- ملت حایل، گزینۀ سیستم سیاسی برای این جامعۀ چند قومی ایجاد یک سلطنت قبیلوی تک- محوری (1880 - 1973) توسط طایفۀ محمد زائی از قبیلۀ پشتون درانی مربوط منطقۀ کندهار افغانستان جنوبغربی بوده است. حاکمیت و دوام نظام متمرکز آنها با پشتیبانی هنگفت مالی و تخنیکی حامیان مختلف خارجی ممکن ساخته شده بود و است. جانشینان سلطنت های از بین رفته و رژیم های جمهوری افغانستان (از 1973 تا حال)، صرفنظر از اینکه سرداری، انقلابی، جهادی، طالبی و یا تکنوکرات بودند، تماما بالای استقرار دوبارۀ ساختارها، سیاست ها و عملکرد های سلطنت های افغانی کهنۀ تاکید داشته اند که آنرا تعویض کردند. هرگونه صدای برای فدرالیزم یا غیرمتمرکز سازی افغانستان در بهترین حالت، غیر وطن دوستانه و در بد ترین حالت، خائنانه تلقی شده است. گلب الدین حکمتیار در آخرین پیام عیدی خویش (2013) از عواقب جدی آینده برای جوامع غیر پشتونی اخطار میدهد که در پی غیر متمرکز سازی حکومت اند و وعده میدهد که با پیروزی خودش در مقابل نیرو های اشغالگر امریکا و ناتو و مزدوران داخلی آنها یک حکومت قوی متمرکز "واقعا" اسلامی را ایجاد میکند.</p> <p>جنبش های پیشین برای پایه گذاری سلطنت مشروطه سرکوب شدند و زمانی هم که توسط شاه امان الله (1919 - 1929) و ظاهرشاه (1963 - 1973) تحت نام اصلاحات که بحیث افزاری برای متمرکز سازی بزرگتر مورد استفاده قرار میگیرد، شکست خورده و به ناکامی مطلق منجر میشود. آخرین صدا ها برای یک سیستم پارلمانی حکومت داری در جریان لویه جرگۀ تصویب قانون اساسی سال 2003 توسط گروه های قومی غیرپشتون، هشیارانه خفه ساخته شده و سرانجام توسط یک دستۀ کوچکی که امریکائی ها قدرتمند ساخته بودند، به نفع یک سیستم قوی ریاستی که حامد کرزی در راس آن قرار دارد، رد میشود.</p> <p>تفکر تلاش های تک- نظرانه برای ایجاد یک حکومت قوی متمرکز توسط اربابان قدرت در افغانستان در طول سدۀ گذشته، نه تغیر خورده و نه بازنگری شده است. شاهان محمد زائی و ستراتژیست های آنها چهار دلیل مرتبط را برای ضرورت یک سیستم متمرکز ارایه کرده اند:</p> <p><strong>* بخاطر غلبه بر اثرات منفی جغرافیای فزیکی فوق العاده دشوار و توپوگرافی اجتماعی غیرمتجانس؛ <br class='autobr' /> * بخاطر کنترول و ملی سازی قبایل منزوی، استقلال طلب و یاغی کوهستانی؛<br class='autobr' /> * بخاطر سرکوب نزاع های خان های خود مختار محلی و سوی استفادۀ اربابان فیودال که تهدیدی برای انسجام ملی و تمرکز قدرت پنداشته میشوند؛ <br class='autobr' /> * بخاطر حفظ اتحاد ملی و وحدت افغانستان برضد تجزیه طلبی قومی و تهدید های همسایگان حریص.</strong></p> <p>کودتای کمونیستی 1978 و تهاجم بعدی شوروی که منجر به بیش از سه ده جنگ، خشونت اجتماعی و هرج و مرج سیاسی در افغانستان گردیده، برای تمام رژیم های جانشین کمونیستی (مجاهدین، طالبان و کرزی)، یک بهانۀ اضافی برای استقرار یک دولت قوی مرکزی (متمرکز) را فراهم کرده است. رژیم های پسا- سلطنتی (صرفنظر از ایدئولوژی یا قومیت دستۀ حاکم آنها) با نادیده انگاشتن نقش سیاست های متمرکز سدۀ پیشین در آوردن خشونت و هرج و مرج سه دهه گذشته، بازهم متعهد به اصول متمرکز باقی مانده اند. تمام آنها ادعا دارند که تمامیت ملی و وحدت یک جامعۀ شدیدا پراگنده و جنگ زده، نیاز بیشتر به یک حکومت قوی مرکزی از کابل را داشته و دارد. جامعۀ بین المللی بدون تعجب و با مصرف بلیون ها دالر مشتری این ادعای غلط گردیده و در جهت ایجاد یک نیروی امنیتی مرکزی بیش از 400 هزار نفری با یک هزینۀ هنگفت و غیرقابل تحمل (توسط جامعه بین المللی یا حکومت افغانستان) در درازمدت، کمک کرده اند.</p> <p>نتیجۀ این تلاش های جمعی داخلی و بین المللی بخاطر بازسازی نهاد های حکومت قوی ممترکز در کشور، چه در گذشته و چه پس از مداخلۀ امریکا و ناتو در 2001، چیزی بجز از ناکامی غم انگیز نبوده است. در واقعیت، سیاست ها و عملکرد های مداوم متمرکز در افغانستان خلاف آنچیزی را تولید کرده که توقع داشته اند – یعنی همه چیز بغیر از وحدت و انسجام ملی. در حقیقت، سیاستهای متمرکز منتج به بحران مشروعیت، افزایش بی اعتمادی در بین دولت و جامعه و تزئید اختلافات سنتی قبیلوی، قومی- زبانی و فرقوی- فرهنگی به پارچه شدن بیشتر اجتماعی و سیاسی، تشدید سیاست های تبعیض هویتی و افزایش تنش های اجتماعی شده است. تلاش های بسیار قوی در جهت متمرکز سازی دوبارۀ حکومت در جریان دهۀ گذشته به کمک هنگفت مالی و نظامی امریکا و جامعه بین المللی، متاسفانه منجر به ایجاد یکی از فاسد ترین حکومت های جهانی و عاری از مشروعیت داخلی و بین الملی شده است. لذا واقعیت های عینی اتنوگرافی پس از مداخلۀ نظامی امریکا در 2001 و میراث تاریخ طولانی رژیم های متمرکز قبیلوی و استبدادی، بصورت نیشداری سوال مناسب بودن و موثر بودن تحمیل یک سیستم قویا متمرکز حکومت داری را برای مردم افغانستان، بار دیگر در آستانۀ سدۀ 21 مطرح کرده است.</p> <p>بحث من برضد نیاز یک سیستم قوی حکومت داری در کشور نیست، بلکه هدف من در بارۀ چگونگی بینش (چشم انداز) چنین سیستم و تطبیق پیروزمندانۀ آن است. بصورت بسیار مشخص، استدلال من اینستکه سیستم متمرکز تطبیق شده در افغانستان از دهه های آخر سدۀ نزدهم برای یک جامعۀ غیرمتجانس، چند قومی و غالبا قبیلوی افغانستان غیرمناسب بوده است. این سیستم بصورت مکرر برای بیش از 13 دهه امتحان گردیده و نتیجۀ آن بجز از فاجعه، چیز دیگری نبوده است. سیاست ها و عملکرد های نخبگان حاکم بربنیاد یک اندیشۀ بسیار باریک انحصارگرائی و برتری خواهی قومی و قبیلوی استوار بوده که مانع امکان اعمار یک نهاد سیاسی و اقتصادی فراگیر و پروسه های دارای ظرفیت تغیرات دگرگون کننده شده است. من ادعا دارم که یک حکومت تک- محوری بر بنیاد تفکر انحصارگرائی قومی- قبیلوی در دولت- ملت چند قومی افغانستان حتی اگر موفق هم تلقی شود، نمیتواند همبستگی، وحدت و چسبندگی واقعی ملی را بوجود آورد.</p> <p>لذا ما باید گفتمان ملت- سازی و دولت- سازی در افغانستان پسا- 2014 را بصورت متفاوتی چوکات بندی کنیم. مناسب بودن و استحکام یک سیستم جدید حکومت داری باید از نگاه موثریت نهادی در مراجعه به بعضی از مهم ترین چالش های ارزیابی شود که افغانستان امروزی با آن مواجه است. یکتعداد از این جالش های بسیار مهم عبارتند از:</p> <p><strong>* نهاد های دولتی شکننده و ناکام که توانائی یا ارادۀ خدمت به مردم را ندارند؛<br class='autobr' /> * زنجیر های فقر و وابستگی دایمی به قیمومیت داخلی و کمک های خارجی؛<br class='autobr' /> * تبعیض و تعصب نهادینه بر بنیاد شکاف های قومی، زبانی، قبیلوی و فرقوی؛<br class='autobr' /> * سیاسی سازی هویت های اجتماعی- فرهنگی و غیرانسان پنداری (تحقیر و توهین) مخالفان که باعث ایجاد تنش، بی ثباتی و خشونت مسلحانه شده است؛<br class='autobr' /> * استفادۀ آشکار افزاری از دین (اسلام) ملی- شده توسط اربابان قدرت (مذهبی و دنیوی) و<br class='autobr' /> * فساد، خویشخوری و رابطه سالاری بی سابقه مقامات که منجر به بی اعتمادی جدی بصورت عام، و دربین حکومت و رعیت بصورت خاص، شده است.</strong></p> <p><strong>حالا به چگونگی حل این چالش های حیاتی میپردازیم.</p> <p>علل ثبات یا شکنندگی دولت: نظریات و عملکردهای مهم</strong></p> <p>بصورت عام یک اجماع عمومی بر سر عوامل موثر بر رفاه (سعادت) و فقر ملت ها، استحکام و ضعف دولت ها و امنیت و ثبات یا شکست و ناکامی ملت ها در بین دانشمندان وجود دارد. سرنوشت یک ملت تنها توسط جغرافیای فزیکی یا توپوگرافی اجتماعی، فرهنگ یا مذهب آن تعین نمی شود، بلکه بیشتر تابع گزینش نهاد های حکومت داری ساخته شده توسط نخبگان و معمولا دلیل بر غنا یا فقر و ثبات یا شکنندگی یک ملت میباشد (طور مثال مصر و انگلستان را مقایسه کنید). معمولا کشورهای به قدرت و سعادت می رسند که نهاد های فراگیر سیاسی و اقتصادی مناسب و طرفدار- رشد و انکشاف بوجود می آورند، یا با عدم تطابق (توافق) به نیازهای تحولات ایکولوژی سیاسی در محیط شان شکست می خورند. حدود یکهزار سال پیش یک نظریۀ ثبات دولت توسط یوسف حاجب خاص بالزاغونی (1069)، حکیم سیاسی مسلمان آسیای میانه سدۀ یازدهم فارمولبندی شده که تبلور درخشانی در آخرین تیوری های سیاسی عصر حاضر میدهد:</p> <p><strong>"برای نگهداری قلمرو، به تعداد زیاد سرباز، سوار و پیاده نیاز است؛<br class='autobr' /> برای نگهداری این سربازان به پول زیادی نیاز است؛<br class='autobr' /> برای حصول این پول، مردم باید ثروتمند باشند؛<br class='autobr' /> برای اینکه مردم ثروتمند باشند، قوانین باید عادلانه باشد؛<br class='autobr' /> اگر یکی از اینها ناتکمیل باشد، هرچهار آن نا تمام میماند؛<br class='autobr' /> اگر این چهار ناتمام بماند، سلطنت (دولت) از هم می پاشد".</strong></p> <p>قابل درک است که اشخاص قدرتمند همیشه و در همه جا در پی کنترول کامل نهاد های حکومتی و تضعیف پیشرفت گستردۀ اجتماعی بخاطر حرص و آز خویش میباشند. نهاد های اجتماعی عبارت از قوانین، نورم ها و ستراتژی های مشترکی اند که توسط اعضای یک جامعه برای تنظیم تمام اشکال تعاملات تکراری و ساختاری مورد استفاده قرار می گیرند. انواع خاص نهاد های سیاسی توسط نخبگان قدرت برای حفظ خود و تعریف (مقام) خود غالبا گزیده، نگهداری و دایمی میگردد. لذا چالش اساسی مردم عبارت از چگونگی کنترول این اشخاص جاه طلب و حریص با اصول مناسب، عادلانه و دموکراتیک و عملکرد های نهادینه است، و یا می بینند که ملت ایشان فقیر و ناکام میشوند، طوریکه این قضیه در مورد افغانستان صدق میکند. لذا پیروزی و ناکامی ملت ها تابع میراث تاریخی نهاد های سیاسی و اقتصادی آنهاست.</p> <p>پژوهش حاضر دو نوع نهاد سیاسی و اقتصادی یعنی استخراجی و فراگیر را مشخص میسازد که هر یک دارای پیامد های روشن برای ملت های اند که آنرا می پذیرند. سیاست های استخراجی بصورت عام بر بنیاد نهاد های حکومت داری تک- محوری، فرد- محوری و سلطه- محوری استوار بوده و نهاد های دولتی را وسیلۀ برای اسارت یا جایزۀ برای استخراج بیشتر از مردم تحت کنترول شان میدانند. همچنان بصورت مستند گفته می شود که نهاد های سیاسی استخراجی منتج به نهاد های اقتصادی استخراجی میشود که چند نفر را به قیمت فقر اکثریت ثروتمند میسازد. سیاست مداران ثروتمند شده بعدا دستگاه های امنیتی خویش را اعمار، مزدوران را استخدام، قاضیان را خریداری و انتخابات را دستکاری می کنند تا در قدرت باقی بمانند. به این علت آنها از ساختار قدرتی دفاع می کنند که در اعمار آن نقش کلیدی داشته اند. وقتی هیچ کنترول نهادینه در مقابل سوی استفاده از قدرت موجود نباشد، بی خاصیت ترین افراد جذب سیاست شده و خواستار انحصار قدرت میشوند، طوریکه وقتی به قدرت میرسند، از بدترین کارها روگردان نمی شوند. عدم حق مالکیت یا استخدام امن در چنین سیستم های استخراجی هیچ انگیزۀ برای پس انداز، سرمایه گذاری یا نوآوری نمی گذارد. فرار سرمایه از کشور نورم میشود. چنین رژیم ها سرانجام منتج به جنگ های داخلی، تهاجم ها، اشغال ها، بیجائی جمعیت، قحطی ها و بیماری های واگیر شده و ملت خود را به مراتب فقیر تر از آنچه میسازند که چند دهه قبل بوده اند.</p> <p><strong>دلایل چنین سرانجام خطرناک زیاد است: </strong> دولت های استخراجی تامین کنندۀ خدمات یا رفاه عامه نبوده، یگانه وظیفۀ آنها کنترول و استخراج است؛ سیستم حقوقی منحیث افزار تبعیض و سوی استفاده در مقابل اتباع قومی متنوع است؛ قدرتمندان سیاست های استخراجی نهاد های اقتصادی ایرا ایجاد میکنند که فقط خود شان (قوم، اعضای قبیله و گروه های قومی خود) را ثروتمند سازند؛ سرانجام نهاد های استخراجی سیاسی و اقتصادی "حلقه های خبیثۀ" سرکوب و بی عدالتی را ایجاد میکنند که نتیجۀ آن در بهترین حالت، رکود اقتصادی و در بدترین حالت، ملت ها و دولت های ناکام است.</p> <p>ناکامی های مزمن افغانستان برای اعمار یک اقتصاد شگوفان و سیستم پایدار دولتی بخصوص با تلاش های قهرمانانۀ جامعۀ بین المللی پس از سال 2001، فقط زمانی قابل توضیح است که واقعیت های موجود را بحیث اوج تاریخ طولانی نهاد های فعال سیاسی و اقتصادی استخراجی و همیشه همکار با حامیان خارجی در نظر گیریم. چالش های که در مقابل ما، دوستان ما، مردم و شرکای بین المللی ما قرار دارد، عبارت از چگونگی شکستاندن حلقه های خبیثه ای است که تلاش دارند ساختارهای کهنۀ نهاد های استخراجی را تجدید (اعاده) و حفظ نمایند، طوریکه تغیرات دگرگون کننده مثبت ممکن شود.</p> <p>مورخین اقتصادی (درین عاصم اوغلو و جیمز روبینسن) بصورت متقاعد کنندۀ استدلال می کنند که مطلقا ضرور است "تخریب سازندۀ" نهاد های کهنۀ سیاسی و اقتصادی استخراجی قبل از تحقق تغیرات اجتماعی دگرگون کننده، صورت گیرد. آنها شواهد فراوانی هم از تاریخ اروپا، بخصوص انقلاب صنعتی و هم از تجارب بسیار جدید آسیای شرقی برای ادعای خویش ارایه میکنند. "اعادۀ نظام مصری" توسط نخبگان همسنگر عصر حسنی مبارک با پیشگامی ارتش مصر و دستگاه امنیتی، نمونه مهم موانع در مقابل تغیرات دگرگون کننده بدون تخریب سازندۀ ساختار نهاد های کهنه و تعویض آن با دستگاه های جدید فراگیر را نشان میدهد. قضیۀ جاری مصر با تراژیدی آنچه در افغانستان میگذرد، قویا نمایش دهندۀ ارتجاعیت و ارادۀ نخبگان کهنه برای اعاده و برگشت به حالت قبلی است. پیام بسیار روشن است: ایجاد تغیرات موثر، مثبت و دگرگون کنندۀ اجتماعی، اقتصادی و سیاسی در افغانستان جنگ زده بدون "تخریب سازندۀ" رسوم نهاد های کهنۀ استخراجی فرد- محور، قبیلوی و سلطه- محور و عملکرد های تنظیمی سیستم سیاسی استخراجی فوق العاده متمرکز، ناممکن است. لذا پرسش اینستکه: مهم ترین عناصر مقاوم نهاد های رژیم های کهنه و کنونی و فرهنگ سیاسی نیازمند "تخریب سازنده" کدام ها بوده و چگونه میتوان به بهترین وجهی به آمال دست یافت؟</p> <p><strong>میراث فرهنگ سیاسی متمرکز و سیاست های استخراجی: گذشته و حال</strong></p> <p>تجارب فروریزی دولت، جنگ، خشونت و ناکامی برای اعمار یک سیستم حکومت داری موثر در ملت های چند قومی پسا- استعماری منحصر به افغانستان نبوده و عام است. اکثرا تلاش های دولت- سازی و درجۀ موفقیت آنها در جهان سوم توسط دانشمندان علوم اجتماعی بربنیاد یک مودل عمومی غربی دولت- ملت معاصر دارای نیروهای امنیتی قوی و نهاد های متمرکز حمایوی و قابل نفوذ در تمام سطوح جامعه جهت نگهداری صلح و ثبات نسبی و صرفنظر از قیمت آزادی های مردم آنها یا رفاه آیندۀ جوامع آنها ارزیابی شده است. ما باید چنین فرضیه ها را، هم با پرسش گزینه های نخبگان ملی در باره نوع نهاد های حکومت داری و هم ارزیابی پیامد های این گزینه ها، بخصوص در رابطه به مناسبات دولت- جامعه، سوال برانگیز سازیم.</p> <p><strong>من استدلال میکنم که گزینش های آگاهانۀ متمرکزسازی قدرت یکجا با آرایش عناصر کلیدی فرهنگ غالب سیاسی، اسلام افزاری و قبیلوی افغانستان توسط حاکمان، بصورت جدی مانع امکانات در نظر گیری یک سیستم حکومت داری مناسب تر و موثرتر برای کشور شده است. زیرا دینامیک سیاسی دهه های آخر سده نزدهم در افغانستان بصورت عام و دربین حلقه های حاکم بصورت خاص، با ایدیال ها و عملکردهای چهار نهاد متصل شکل گرفته که بحیث نیروهای رانندۀ سیاست و اقتصاد استخراجی وظیفه انجام داده اند: </strong></p> <p><strong>1.</strong> سلطنت – آرزوی برقراری یک مودل آیدیال سیاست های مرکز- محور، کابل- محور، سلطه- محور حکومت مطلقه و انحصارگر، هر وقتی ممکن باشد. اتکا بر گروه کوچک نخبگان قدرت (مذهبی و دنیوی) مورد اعتماد توسط پادشاه یا رئیس جمهور، متشکل از اقارب و دوستان نزدیک از طریق جانشینی، حفظ خودی و استخراج بیش از حد توسط هریک و با تمام وسایل و بخصوص کاربرد ترس و تطمیع بوده است. محصول آن تحمیل دلخواه "قانون حاکمان" در مقایسه با تطبیق حاکمیت قانون (مواد قانون اساسی) است، یعنی مقامات دولت، اربابان رعیت اند، به عوض اینکه خدمتگار نیازمندی های شهروندان مقتدر باشند.</p> <p><strong>2.</strong> قومیت – کاربرد مودل قبیلوی و انحصاری بسیج سیاسی توسط دارودستۀ حاکم اساسا متکی بر خانواده، اقارب، قبیله، قوم، زبان یا فرقه است. عادت چند همسری در داخل حلقه های حاکم به علت تلاش های تخت و تاج نیمه برادران و عموزادگان بطور منظم باعث بحران فراگیر جانشینی، خویشخوری، رفاقت سالاری و فساد در تمام سطوح نهاد های دولتی میشود. اتکا بر اصول قومیت در مقرری های مقامات و دسترسی به منابع ستراتژیک نیز تا اندازۀ زیادی در سیاسی سازی هویت ها و ایجاد یک حلقۀ خبیثۀ بی عدالتی، فقر، وابستگی، بحران اعتماد و عدم مشروعیت نقش دارد. این شکل انحصاری بسیج سیاسی همچنان باعث پیش آمدن تنش های عمومی و ذات البینی و علاقمندی به حفظ منافع- شخصی در مقابل نیاز برای تشویق حفاظت از اموال عامه و مکلفیت های مشترک می شود. اما این منافع عامه است که توسط دارودستۀ حاکم در افغانستان بصورت مداوم زیر پا گذاشته شده و نادیده گرفته میشود.</p> <p><strong>3.</strong> دین – استفادۀ افزاری اسلام در پشتیبانی از متمرکز سازی قدرت و کنترول نهاد های مذهبی توسط دولت است. اسلام توسط حاکمان هم درجهت عمومی سازی، متجانس سازی، ملی سازی و ادغام عناصر متنوع جامعه مورد استفاده قرار گرفته و هم وقتیکه مطلوب بوده، درجهت انشقاق، قبیله سازی، تقسیم و تبعیض در مقابل افراد و گروه ها. لذا اختلافات فرقوی توسط حاکمان و گروه های جنگی مورد استفاده قرار گرفته که از یکطرف، خشونت به نام جهاد درمقابل دشمنان داخلی توجیه گردیده و از طرف دیگر بحیث آلۀ بسیج در مقابل خارجیان و بخصوص تهدیدات واقعی یا فرضی غیرمسلمانان استفاده شده است. چنین سوئ استفاده از دین در افغانستان باعث شایعۀ بیگانه ستیزی، تشدید سیاست های هویتی و پارچه شدن اجتماعی شده است.</p> <p>از منظر یک تبعه یا شهروند افغانستان، مشروعیت حکومت و دولت همیشه تابع دو چیز بوده است: اول، ادعای دولت مبنی بر اینکه مدافع اسلام و سرزمین است؛ دوم، درک مردم مبنی بر اینکه حاکمان و مقامات حکومتی، از تقوا و کرامت شخصی برخورداراند. شکست های ماندگار حاکمان افغان، همکاری با دشمنان خارجی افغانستان و برخورد های مداوم غیراسلامی و غیراخلاقی آنها سهم بزرگی در افزایش بی اعتمادی، بخصوص دربین حاکمان و تابعان آنها داشته است. رفتارهای ناسازگار و غالبا سوال برانگیز حاکمان افغانستان باعث ایجاد چنان فضای وابستگی شده که مورخ روشنفکر برتانوی، کوینتین سکینر آنرا به بردگی نسبت داده است – یعنی بحیث رعیت "نمیدانید چه چیزی بالای شما (یا عقیده و کشورتان) واقع میشود... آقا وقتی از چوب خود استفاده میکند که نیاز داشته باشد". در مبحث سیاست های استخراجی، اصول معنوی و اخلاقی اسلام کمترین ارزش یا مناسبتی به حیث یک مودل برای رفتار مناسب (شایسته) در یک ملت اکثرا مسلمان ندارد.</p> <p><strong>4 – </strong> اقتصاد سیاسی وابستگی (به خارج) – وابستگی حاکمان افغانستان به کمک های خارجی (نقدی، اسلحه و تخنیکی) از زمان ایجاد آن بحیث یک دولت- ملت حایل در سال های 1880 آغاز میشود. کمک های برتانیه برای تاجگذاری حاکم سلطنت افغانستان و جانشینان او حیاتی بوده است، اما به قیمت بسیار بزرگ پذیرش خط دیورند بحیث مرز شرقی بین المللی کشور که شاید لجوجانه باشد. از زمان ایجاد پاکستان، عدم شناخت رسمی خط دیورند توسط حاکمان افغان ضربات مهلکی بر مناسبات خارجی افغانستان، بخصوص با پاکستان و هند وارد نموده و کاربرد شریرانۀ آن توسط رژیم های کابل باعث تشویق نشنلیزم پشتون در داخل کشور شده است. اقتصاد سیاسی وابستگی ایجاد شده توسط هند برتانوی درجریان جنگ سرد توسط امریکا و شوروی سابق و همچنان سازمان های مالی بین المللی یو ان دی پی، آی ایم ایف، بانک جهانی و بانک آسیائی متداوم شده است. وابستگی حکومت و جامعۀ افغانستان بالای کمک های خارجی در جریان دهه های مداخلات نظامی، جنگهای مقاومت، جنگ های نیابتی، خشونت های فرقوی و دراین اواخر جنگ برضد ترور وسیع تر و عمیق تر شده است. کرایه خواهی از حامیان خارجی دور و نزدیک در مناسیات بین المللی توسط حاکمان افغان (با وجود اعلام غیر متعهد یا بیطرف بودن)، یک هنر مجازی خود- فریبی بوده است. وابستگی رژیم ها بالای کمک خارجی جهت باقی ماندن در قدرت و ثروتمند ساختن خود، دوستان و اقارب خود از طریق طرح های کاپیتالیستی رفقا و فساد، پس از مداخله نظامی امریکا در سال 2001، به اوج خود رسیده است.</p> <p><strong>با آنهم رژیم های کرائی افغانستان در تولید ثروت ملی، عرضۀ انگیزه برای نوآوری و رشد اقتصادی یا تقلیل نابرابری های اجتماعی به علت نوسانات اقتصادی و عدم پاسخگوئی مقامات حکومتی برای اتباع خود، ناکام بوده است. جوامع محلی به سرخورده و منزجر در مرز های جنوب و شرق یا به مخالفین مسلح پیوسته اند و یا نهاد های حکومت داری سنتی خویش (یعنی شورا های محلی) را اعاده و مستحکم ساخته اند تا خود را از مقامات درندۀ حکومتی نجات دهند. </strong></p> <p>پیامد های این عملکرد های نهادی بصورت عام با سیاست های استخراجی همراه بوده (طوریکه در تیوری فوق پیشنهاد شد) و ناگزیز منجر به ایجاد حلقه های خبیثۀ بی عدالتی، فقر، هرج و مرج، بی اعتمادی و غیر مشروعیت شده که منتج به شکنندگی و سرانجام ناکامی دولت شده است. تجربۀ درازمدت سیستم های سیاسی و اقتصادی استخراجی در افغانستان، پس از مداخله نظامی 2001 امریکا و متحدین آنها، بار دیگر در استقرار عین نهاد های کهنه به اوج خود رسیده – یعنی تاجگذاری مجدد یک دارودستۀ کوچک نخبگان پشتون و یک عدۀ قلیلی "اقلیت" دستچین مشتریان برای تبدیل افغانستان از یک دولت ناکام به یک دولت مافیائی، ملیشوی و کلیپتوکراتیک منطقوی که احتمالا جنگ امریکا را بر ضد ترور، تولید مواد مخدر و قاچاق آن در افغانستان و ماحول آن ادامه دهد. ادعاهای اولیۀ ترویج دموکراسی در افغانستان پسا- طالبان، با تصدیق دوبارۀ عین عناصر کهنۀ فرهنگ سیاسی (توسط اوباما) ترک گفته شده که قبلا نهاد های دولتی را غیرکارآ ساخته، و هنوزهم در آرزوهای غیراحتمالی ثبات در افغانستان اند (رفتاری که یاد آور یکی از تعریف های کلاسیک دیوانگی است: تکرار مکرر یک چیز، اما توقع نتیجۀ متفاوت در هر مرتبه!).</p> <p>نگران کننده ترین نتیجۀ آخرین تلاش های بین المللی بخاطر ایجاد یک دولت قوی متمرکز در افغانستان پس از 2001، نه تنها باعث توسعۀ فاصلۀ بی اعتمادی دربین حاکمان دست نشاندۀ امریکا و رعیت ایشان، بلکه در بین جامعه و بخصوص دربین گروههای قومی، قبیلوی، مذهبی، فرقوی و مناطق افغانستان شده است. از دست دادن تدریجی اعتماد به امریکا و جامعۀ بین المللی دربین افغان ها نتیجۀ غم انگیز دیگری این سیاست هاست. چنین سطوح پائین اعتماد و افراط فقر و ثروت در هرجامعه محصولات روشن سیستم های حکومت های غیردموکراتیک و غیرعادلانه در دوره های درازمدت است.</p> <p>با آنهم مولدین و پشتیبانان این حلقه های خبیثۀ عجیب و غریب، خود را ستون فقرات ملت افغان دانسته و تلاش های خویش درجهت اعمار یک دولت قوی متمرکز را یگانه سرشی میدانند که میتواند افغانستان جنگ زده را یکجا نگه دارد. تمام این ادعا ها باید نقادانه ارزیابی شده و اگر لازم گردد، به پروسه های تخریب سازنده مواجه گردیده و با نهاد های سیاسی و اقتصادی فراگیر و دارای توانائی ایجاد حلقه های عفیفۀ رشد اقتصادی، سرمایه گذاری، نوآوری، عدالت و انصاف برای تمام مردم افغانستان، تعویض گردد. این وظیفه به هیچوجه یک کار آسان نیست، اما باید با خرد، دانش و جرات متداوم دنبال گردد. این کار می تواند ما را به سوال حیاتی دیگری برساند که چطور میتوانیم نهاد های حکومت داری مناسب برای افغانستان پسا- 2014 را تصور یا پیش بینی کنیم؟</p> <p><strong>چشم انداز نهاد های حکومت داری برای افغانستان پسا- 2014:</strong> از سلطه- محوری به حکومت داری معقول و مناسب (خود- گردانی اداری)</p> <p>مسایل دولت سازی در افغانستان توسط نخبگان قدرت در رابطه به گزینه های متمرکز (یک مرکز عالی قدرت مانند سیستم قوی ریاستی) و یا طوریکه مخالف آن پنداشته میشود، و غیرمتمرکز (که توسط عدۀ زیادی بنام سیستم پارلمانی یاد میشود) بصورت بد توضیح شده است. چنین تفسیرها از گزینه های سیاسی موجود نه درست است و نه مفید، زیرا این دو شیوۀ تنظیم حکومت داری ضرورتا متناقض همدیگر نیستند. در واقعیت، چنین توضیحات نادرست بخشی از افراط نخبگان حاکم در هنر گفتمان ضد دموکراتیک میباشد. عملکردهای نهادی متمرکز و غیرمتمرکز در همه جا در کنار هم قرار داشته و غالبا ابعاد مکمل سیستم های حکومت داری خوب و موثر اند. چالش اساسی عبارت از چگونگی ترکیب آنهاست، طوریکه آنها یکجا کار کرده و تشویش های بیشمار حکومت داری جهت دگرگون سازی عناصر فرهنگ سیاسی (در یک جامعۀ چند قومی) را نشانی گیرد. نظام غیر متمرکز توسط مخالفان آن بصورت نادرست مساوی به تجزیه طلبی و عدم موجودیت کامل هرگونه قدرت مرکزی در کابل قرار داده شده است. چنین کاری یک عمل پوچ، نادرست و تحریف محاسبه شدۀ حقایق است، زیرا هیچ دولتی (طوریکه شایستۀ نام آنست) نمی تواند بدون یکمقدار حکومت متمرکز وجود داشته باشد. لذا مسئلۀ واقعی برای طرح سیستم حکومت داری مناسب برای افغانستان پسا- 2014 اینستکه چگونه قدرت ها، امتیازات، حقوق و مسئولیت ها در تمام سطوح نهاد های حکومتی بصورت قانونی تعریف و توزیع شود (یعنی حکومت مرکزی/ملی در کابل، ولایات، شهرداری ها، نواحی/ ولسوالی/حکومتی، محلات و روستاها)، طوریکه یک سیستم سلطه- محوری حاکمیت، بصورت موثر، به یک رژیم حکومت داری مطلوب و دارای توانائی مدیریت امورعامه، تامین کنندۀ خدمات و برآورده کنندۀ نیازهای مردم تبدیل گردد.</p> <p>در سال 1863 یعنی درست 160 سال پیش، یک سیاست مدار و فیلسوف فرانسوی بنام پییر جوزیف پرودون هشدار داده بود که "سدۀ بیستم عصر فدرالیزم را خواهد گشود، درغیر آن بشریت در برزخ هزارسالۀ دیگری فرو خواهد رفت". در آستانۀ سدۀ 21 میتوانیم عین هشدار را بار دیگر به نخبگان قدرت در افغانستان گوشزد کنیم: اگر فدرالیزم دراین برهۀ تاریخ کشور مورد توجه لازم قرار نگیرد، مردم افغانستان و منطقه در یک بزرخ چندین دهه یا سدۀ دیگری فرو خواهند رفت. اکثریت اروپا عصر فدرالیزم و سیاست های دموکراسی فراگیر را در جریان سدۀ بیستم در آغوش گرفتند، آنهائیکه این کار را نکردند، درجریان سدۀ گذشته سایر کشورهای اروپائی و جهان را بسوی جنگ های ویرانگر جهانی و سایر اشکال برزخ ها کشانیدند.</p> <p>تجارب جوامع غربی در مورد فدرالیزم، چند مرکزی شدن قدرت و پذیرش نهاد های دموکراتیک سیاسی و اقتصادی فراگیر به اثبات رسانیده که تاریخ، جغرافیه و فرهنگ نمی تواند تعین کنندۀ سرنوشت ملت ها باشد. همچنان نشان داده شده که سیاست ها و اندیشه های محسوس اقتصادی در غیاب تغیر مناسب نهاد های سیاسی برای دگرگون سازی موثر و مثبت اجتماعی- اقتصادی بی فایده است. لذا نهاد های سیاسی فراگیر که محصول تلاش های یک ملت باشد، نقش کلیدی در رفاه یا فقر، ثبات یا شکنندگی و ناکامی آنها دارد. بصورت خاص، عوامل حیاتی، گزینش قوانینی است که دربرگیرندۀ انگیزه ها در سیاست های ملی باشد. تجارب ملت های موفق غربی نشان میدهد، شیوۀ که بتوان حلقۀ خبیثۀ "قانون آهنین حکومت ثروتمندان" و نهاد های سیاسی استخراجی را شکستاند، اقدام نخبگان قدرت درجهت ایجاد نهاد های کثرت گرا است. تجارب غربی ها همچنان نشان میدهد که گام های قاطع درجهت ایجاد نهاد های سیاسی و اقتصادی فراگیر میتواند رشد سریع اقتصادی را بوجود آورد. اما برگشت تند از نهاد های فراگیر میتواند منجر به رکود اقتصادی گردد. تجارب ارجنتاین و شوروی سابق نیز نشان میدهد که در سیاست های استخراجی، یا جنگ های داخلی برسر غنایم و یا عدم نوآوری منجر به فاجعه میشود. ترس معمول دربین نخبگان حاکم نیز مانع آنها در اجازه دادن به تخریب سازندۀ نهاد های کهنۀ سیستم سیاسی استخراجی میشود، زیرا آنها از نگاه سیاسی یا اقتصادی خود را بازنده می بینند.</p> <p>نهاد های سیاسی و اقتصادی استخراجی بطور خود بخودی پدیدار نمی شوند. اینها بصورت عام محصول تصادمات مهم دربین نخبگان ضد رشد اقتصادی و تغیر سیاسی و کسانی اند که خواستار محدودیت قدرت اقتصادی و سیاسی نخبگان حاکم است. ایجاد نهاد های سیاسی فراگیر نیازمند چند گانگی حلقات قدرت به علاوۀ یکمقدار سیاست متمرکزسازی حکومت است تا نظم، قانون و بنیاد های امن حقوق مالکیت و اقتصاد مارکیت فراگیر را بوجود آورد.</p> <p>چنین یک تغیر دگرگون کننده منجر به ایجاد حلقه های عفیفۀ میشود که باعث رشد و ثروت میگردد. موجودیت نهاد های سیاسی و اقتصادی فراگیر و حقوق امن مالکیت باعث تشویق سرمایه گذاری در تکنولوژی های جدید و نوآوری میشود که بنوبه خود باعث سعادت و رفاه میگردد. منطق حلقه های عفیفه قسما از حقایقی سرچشمه میگیرد که نهاد های فراگیر بربنیاد محدود سازی تمرین قدرت و توزیع چند مرکزی قدرت سیاسی در جامعه استوار است که در قانون اساسی و حاکمیت قانون درج شده اند. به این ترتیب نهاد های سیاسی فراگیر غیرمتمرکز، غصب قدرت توسط یک دیکتاتور، یک فرقۀ حاکم، یا حتی یک رئیس جمهور خوش نیت را بسیار مشکل میسازد. آنچه فوق العاده مهم است، سیاست های فراگیر مانع توانائی تحمیل ارادۀ یک دستۀ خاص میشود، حتی اگر آنها شهروندان معمولی باشند. سرانجام نهاد های سیاسی فراگیر به رسانه های آزاد اجازه میدهد که بشگفد و یک رسانۀ آزاد (که روزولت آنرا "کسانیکه کثافات و افتضاحات را علنی میسازند" نامیده است) غالبا برعلاوۀ ارایۀ معلومات، اپوزیسیون را بسیج میکند تا تهدیدی به مقابل نهاد فراگیر باشد.</p> <p>با آنهم، مهم است خاطر نشان ساخت که تغیر عمدۀ نهاد سیاسی (شرط مقدماتی تغیر عمدۀ اقتصادی) فقط در نتیجۀ تعامل دربین نهاد های موجود در مقاطع حیاتی (طورمثال، حوادث عمده مانند 35 سال جنگ، خشونت و اشغال های که شرایط سیاسی و اقتصادی موجود در افغانستان را مختل ساخته است) صورت میگیرد. چگونگی واکنش یک جامعه و پذیرش یک مداخلۀ سیاسی سازنده تابع نهاد های است که درآن جامعه وجود دارد.</p> <p>مطابق گفتۀ عاصم اوغلو و روبینسن، هیچ نسخۀ روشنی برای اعمار نهاد های سیاسی فراگیر وجود ندارد. فقط یکتعداد عوامل کلیدی عینی میتواند تشخیص شود، مانند: یکمقدار قدرت متمرکز بخاطر جلوگیری از ایجاد هرج و مرج و بی قانونی؛ اصلاحات، تصفیه و آرایش موثر نهاد های اجتماعی و سیاسی غیررسمی یا عرفی قبلی در تمام سطوح جامعه (روستاها، قشلاق ها، نواحی، ولسوالی ها، ولایات، مناطق و کشور) برای معرفی یک ادارۀ کثرت گرا یا چند مرکزی؛ تشکیل و استحکام ائتلاف های وسیع گروه های جوامع مدنی و محلی اتحادیوی برای تحمل و هماهنگی تقاضا های مردم، طوریکه جنبش های اپوزیسیون توسط نهاد های موجود سیاسی و اقتصادی استخراجی نتواند سرکوب، خریداری یا کنترول شوند؛ پشتیبانی رسانه های عمومی آزاد و مرتعش (مطبوعات، رادیو، الکترونیک) و رسانه های اجتماعی برای اطلاع رسانی و آموزش و دفاع و حمایت نهاد های سیاسی و اقتصادی فراگیر.</p> <p>افغانستان درجریان دهۀ گذشته، فرصت های زیادی را بخاطر آغاز تغیرات نهاد های سیاسی و اقتصادی فراگیر به علت مخالفت زیاد کسانیکه توسط حامیان خارجی آنها درجریان بیش از سه دهۀ گذشته به قدرت رسیده بودند، در مقاطع حیاتی زیادی از دست داده است. به باور من مردم عادی افغانستان صرفنظر از وابستگی های قومی، فرقوی، زبانی و منطقوی خواستار یک سیستم سیاسی فراگیر هستند. تظاهرات بر ضد والیان مستبد و فاسد و سایر مقامات مقرر شده در حصص مختلف کشور در سالیان اخیر (ننگرهار، هرات، تخار، شبرغان وغیره) نشانه های مهمی اند. دور شدن از یک سیستم سیاسی متکی بر یک قدرت عالی واحد در مرکز به طرف یک حکومت داری چند مرکزی، یگانه وسیله ایست برای تامین امنیت، ثبات و رفاه درازمدت توده های محروم و مظلوم پسا- 2014 در افغانستان.</p> <p><strong>بسوی ایجاد سیاست های فراگیر و حلقه های عفیفه در افغانستان</strong></p> <p>وینسینت اوستروم با توجه به کتاب "دموکراسی در امریکا" توسط الیکسیز دی توکویل، در کتاب خویش در مورد "معنی دموکراسی و آسیب پذیری دموکراسی ها" تاکید میکند که "آموزش هنر شهروندی طوریکه در امور ادارۀ عامه تطبیق شود، نیازمند آموزش چگونگی روند حل مشکلات در بین خانواده ها، همسایه ها، روستا ها و جامعه است. اینها همان جاهای است که مردم اصول اولیۀ خود- گردانی را از طریق آموزش چگونگی زندگی و کار با دیگران بدست می آورند". او همچنان می افزاید که "معنی اینکه زندگی در یک جامعه دموکراتیک چیست (و یا اینکه چطور باید در یک جامعۀ دموکراتیک زندگی کرد)... همانقدر یک عمل تائید جایگاه ارزش های بنیادی در جامعه است تا یک پژوهش نظری". خانواده ها، نواحی شهری و قشلاق ها در افغانستان هم جوامع اتحادیوی، هم نخستین نهاد های اجتماعی غیررسمی خود- گردانی و محراق مدیریت امور عامه است. اما به عوض استفادۀ آنها بحیث قطعات ساختمانی برای اعمار نهاد های حکومت داری موثر از پائین ببالا، این نهاد های تاریخی ریشوی از نگاه تاریخی توسط نخبگان حاکم در تحمیل ارادۀ آنها از بالا به وسیلۀ یک مرکز واحد قدرت عالی در کابل، تضعیف شده و میشود.</p> <p>شاید به علت این واقعیت، یگانه مسیر پیشروی در افغانستان عبارت از ایجاد یک دولت فراگیر بر بنیاد اصول خود- گردانی اجتماعی در تمام سطوح جامعه باشد. طوریکه هم اکنون در سطح اجتماعات در اقغانستان نشان داده شد (یعنی در روستا ها، محلات مسجد- محور در دهکده های بزرگ و نواحی شهرها)، نهاد های غیر رسمی خود- گردانی جرگه ها یا شورا های بزرگان عملی هستند. این ساختارهای نهادی "فدرال غیر رسمی یا عرفی " باید با قوانین و مقررات مناسب مستحکم و رسمی شوند. اما مهمتر ازهمه اصول خود- گردانی باید در نواحی حکومتی (ولسوالی)، شهرداری ها، ولایات و سطوح ملی (حکومت مرکزی) مورد پذیرش و تطبیق قرار گیرد. برخلاف سیستم متمرکز فعلی که تمام مقامات حکومتی در هر سطح از کابل مقرر میشوند، تمام مقامات سیاسی باید انتخابی شوند: کلان قریه - ملک/ارباب/ قریه دار/رئیس، حاکمان ناحیه - ولسوال ها/حاکم ها - شهردارهای شهرها - حاکمان ولایات - والیها و رئیس جمهور مانند اعضای شورای قریه ها، نواحی/محلات، ولسوالی، ولایت و شورای ملی. مهمتر از همه تمام مقامات خدمات عامۀ ملکی که به آموزش، تربیه و مهارت مناسب ضرورت دارند، مانند روسای پولیس، قاضی ها، محاسب ها (مامور مالیه/مستوفی)، روسا/مدیران تعلیم و تربیه، صحت عامه، زراعت و غیره باید توسط کمیته ها یا کمیسیون های مناسب استخدام در هر سطح و با نظارت و مراقبت بربنیاد رقابت استخدام گردند (نه اینکه از کابل مقرر شوند). مهمتر ازهمه در سیستم موجود، حکومت مرکزی قانون میسازد، این قوانین را در تمام سطوح تطبیق میکند و تطبیق خود را توسط ارگان های دیگر حکومتی نظارت وتفتيش میکند. این وظایف پر از تصادم منافع و بخشگر عمدۀ خویشخوری، رفاقت، فساد، تبعیض و انحصار گرائی است.</p> <p>هریک از مقامات سیاسی انتخابی در ولایات، نواحی، ولسوالی، روستاها، محلات و شهرداری ها باید روسای شعبات خویش را نامزد نموده و مثل کابینۀ ملی از شوراهای مربوطۀ خود رای اعتماد گیرند. حکومت مرکزی باید قدرت و صلاحیت تصویب قوانین مهم برای تمام کشور را داشته و فقط اجازۀ صلاحیت محدود قانونگذاری برای ولایات، نواحی، شهرداری ها و شوراهای قریه جات را در داخل چوکات یک قانون اساسی جدید بدهد. حکومت مرکزی باید قدرت نظارت یا تفتیش چگونگی تطبیق قوانین ملی توسط ارگان های محلی در تمام کشور را داشته باشد. با تنزیل تطبیق قوانین در مقامات حکومتی محلی (سطوح قریه، شهرداری، ولسوالی، ولایت)، حکومت مرکزی درکابل میتواند بصورت هشیارانه و بیطرفانه کار مقامات حکومت های محلی را نظارت نموده و وقتی برخلاف قانون عمل کنند، آنها را با شفافیت مورد پیگرد قرار دهد. حکومت مرکزی در کابل باید از قدرت کامل در سیاست خارجی و مدیریت مناسبات خارجی، حفظ مرزهای ملی، مدیریت سیاست های تجارتی صادرات و واردات، مدیریت و حفظ شاهراه های ملی، ایجاد دوبارۀ مسودۀ نظامی، تامین نیروهای نظامی ملی در سطوح مناسب و قابل صرفه برخوردار باشد. اما نیرو های پولیس و ژاندرمری باید در اختیار مقامات محلی قرار داده شود، درحالیکه آموزش و تصدیق افسران باید در سطوح ملی و ولایتی صورت گیرد.</p> <p>تنظیم و ساختار چنین تخصیص یا توزیع مکمل قدرت ها، حقوق، مسئولیت ها و وظایف دربین حکومت های مرکزی و محلی در هند، اروپا و امریکا وجود داشته و بهترین و موثرترین عملکردها میتواند برای شرایط افغانستان مورد پذیرش قرار گیرد.</p> <p>مسئله عدم سرشماری قابل اعتماد و علمی در افغانستان باید مورد توجه قرار گرفته و میکانیزم های برای ثبت و تثبیت شهروندان توسط مقامات محلی و بواسطۀ قانون ایجاد شود. ساختارهای تنظیمی معقول اداری و واحد های تشکیل انتخاباتی بربنیاد نفوس و بدون هرگونه هویت قبیلوی، زبانی یا فرقوی ایجاد شود – فقط مسکونین محلات خاص باید مورد اعزاز قرار گیرد.</p> <p>طوریکه در بالا گفته شد، چنین سیستم حکومت داری "غیرمتمرکز" و مشارکت قدرتی چگونه میتواند بالای مسایل ریشوی حکومت داری در افغانستان تاثیر گذار باشد؟ بصورت مختصر نکات زیر پیشنهاد میشود:</p> <p>1. حذف فرهنگ سیاسی سلطنت: با لغو قدرت های سلطه گرای ریاستی (طوریکه در قانون اساسی فعلی افغانستان درج گردیده) و شیوه های تقرر مقامات حکومتی (مستقیم یا غیرمستقیم)، یکی از سرکوب گر ترین وسایل سیاست های استخراجی، محو و نابود میشود. چیزیکه بسیار مهم است، با انتخابی ساختن تمام مقامات سیاسی توسط مردم محلی و استخدام تمام کارمندان مسلکی بربنیاد شایستگی (از طریق ارزیابی همتایان و تصویب شوراهای انتخابی)، سلطۀ مردمی تامین میشود. به این ترتیب تخریب سازندۀ مودل سلطنتی سیاسی و اقتصادی استخراجی تکمیل خواهد شد. این تغیر مهم نهادی کمک میکند تا مردم از رعیت بودن دایمی دولت به شهروندان صاحب اختیار و قادر بر کنترول حکومت داری جوامع و ملت خویش گذار کنند.</p> <p><strong>2.</strong> ممانعت از استفاده یا سوی استفادۀ سیاسی قومیت: دورساختن قدرت عالی رئیس جمهور و نمایندگان او در مقرری های تمام مقامات سیاسی باعث حذف یا کاهش اساسی امکانات آرایش سیاسی قومیت و قبیله گرائی میشود. همین غیرمتمرکز سازی قدرت است که باعث کاهش یا حذف شیوه های سوی استفاده، خویشخوری، رفاقت سالاری، قبیله گرائی و فساد واگیر در سیستم موجود سیاسی استخراجی میشود. با تفویض تطبیق قوانین ملی به مقامات شوراهای محلی انتخابی، حکومت مرکزی میتواند از رفتار و اعمال مقامات حکومت محلی بصورت بسیار بیطرفانه نظارت کند. چنین توزیع قدرت، صلاحیت و مسئولیت نه تنها به شفافیت و درست کاری می افزاید، بلکه به عرضۀ خدمات اجتماعی مورد نیاز شهروندان صاحب اختیار علاوه میکند. گفتمان درازمدت قومیت بهره برداری شده توسط سیاست استخراجی متمرکز منتج به یک پروسۀ مغلق "دگرسازی" متقابل، تشخیص منفی و حتی غیرانسان پنداری همدیگر شده است. سیاست های چند مرکزی و فراگیر باعث بهبود و رفع خاطرات و تجارب نفرت دایمی و بی اعتمادی در جامعه میشود.</p> <p><strong>3.</strong> غیرملی سازی و غیرسیاسی سازی دین/مذهب: با تشویق و رسمی سازی مشارکت فعالانه علما در سطوح حکومت داری ولایت، ولسوالی، ناحیه و قریه بخاطر حل مشکلات محلی (مذهبی و دنیوی) و تمرکز آموزش اسلامی درجهت چسبندگی دروس اخلاقی و معنوی (به عوض کاربردهای افزاری ریاکارانۀ یک اسلام ملی و قبیلوی توسط نخبگان قدرت)، سوی استفاده از دین کنترول خواهد گردید. تمرکز محلی اسلام بحیث سیستم رهنمائی اخلاقی و معنوی برای انسان ها باعث قطع سوی استفاده از اسلام بحیث یک افزار سیاسی توسط حاکمان و متحدین ریاکار آنها دربین شخصیت های مذهبی میشود. با تاکید اینکه مقامات حکومتی، محلی یا ملی باید معیارهای اخلاق اسلامی را در برخورد با امور عامه جامۀ عمل بپوشانند، بصورت بهتر میتواند در داخل جوامع اتحادیوی نظارت و ارزیابی گردد، نه در بلندای انتزاعی دولت- ملت.</p> <p><strong>4.</strong> دورشدن از اقتصاد سیاسی وابستگی (به خارجی ها) به اتکا به خود و رشد اقتصاد ملی (اقتصاد خود کفا و توزیع ثروت ملی): با پذیرش خود- گردانی اجتماعی چند مرکزی در تمام سطوح، امکانات برای برنامه ریزی بهتر رشد اقتصادی و استفاده موثرتر منابع محلی طبیعی و انسانی بوجود میآید، طوریکه کشور را از شرایط وابستگی دایمی نجات میدهد. کمک های خارجی فقط به منفعت یک تعداد در بالاست، در حالیکه باقیمانده در فقر و وابستگی به آنها و خارجی ها نگه داشته میشود. درتفاوت با گذشته که کمک های خارجی توسط نخبگان حاکم برای جاه طلبی های شخصی ایشان مورد استفاده قرار میگرفت، نهاد های خود- گردانی اجتماعی میتوانند استفاده از کمک های بین المللی را برای تشویق نوآوری و ستراتژی های سرمایه گذاری موثر درجهت پروژه های تولید عایدات و تولید دوامدار انرژی، رشد اقتصادی و رفاه بیشتر اجتماعی بکار اندازند. شواهد چنین موارد در تعداد زیاد سیستم های دموکراتیک در نواحی مختلف جهان بسیار فراوان است.</p> <p><strong>5. </strong> وسیلۀ برای پایان شورش طالبان: در سیستم موجود که تلاش دارد کنترول مستقیم دولت در تمام مناطق کشور را در مقابل شورش رو به رشد طالبان برای تسخیر قلمروهای بیشتر، به دست گیرد، فکر نمیشود پایانی برای توقف حلقه های خشونت در افغانستان وجود داشته باشدد. رژیم کرزی از ارایۀ یک پیشنهاد با معنی برای حل این مسئله ناکام مانده است، درحالیکه به شدت خواستار گفتگوهای مستقیم با "برادران ناراض طالب" خود می باشد. حتی اگر طالبان به مذاکره با کابل موافقه کنند، یگانه گزینه در بالای میز مذاکره شاید همان فارمول ناکام بن 2001 باشد، یعنی تخصیص چند مقام حکومت برای طالبان. اما پذیرش اصول خود- گردانی اجتماعی برای تمام کشور بهترین گزینۀ عملی مناسب برای پایان شورش را پیشکش میکند. در جاهای که طالبان ادعا دارند از پشتیبانی عامه برخوردار اند، به عوض جنگ و خشونت می توانند گزینۀ را داشته باشند تا آن جوامع را از طریق گرفتن رای اعتماد آنها در انتخابات، اداره کنند. متاسفانه، به علت مخالفت شدید کرزی و حلقه نزدیک او چنین گزینۀ به بهانۀ تهدید به انسجام نا موجود ملی یا تجزیه طلبی، رد شده است. کرزی با اجرای چنین کاری امکان رسیدن به صلح، امنیت و ثبات در کشور را برای دهه های آینده به تعویق انداخته است. زیرا پیشکش نمودن امکان ادارۀ جوامع از طریق مسالمت آمیز و صندوق های رای دهی به طالبان، میتواند یگانه گزینۀ مناسب باشد، اگر خرد و جرات غالب گردد.</p> <p><strong>نتیجه گیری</strong></p> <p>تعویض حلقۀ خبیثۀ انحصاری و استخراجی با حلقۀ عفیفۀ فراگیری و رشد: من ادعا کرده ام که عدم اعتماد فراگیر در جامعه بصورت عام و دربین مردم و حکومت بصورت خاص، محصول یک دولت متمرکز است، یعنی تقرر تمام مقامات حکومتی در سطوح ولایات، شهرداری و نواحی برای وظایف سیاسی و مسلکی از کابل که بربنیاد خویش سالاری، قبیله سالاری، رفاقت سالاری یا فساد صورت می گیرد. بطور غیرعجیب، چنین مقرر شدگان با رسیدن در جوامع محلی، بخصوص اگر از گروه قومی یا قبیلوی دیگری باشند، مانند حاکمان بالای رعیت عمل کرده و با سوی استفاده از قدرت خویش به گرفتن رشوه و اجرای بی عدالتی های بیشمار می پردازند، درحالکیه تلاش میکنند خود را ثروتمند سازند. در چنین سیستمی حتی اعضای انتخابی پارلمان (طوریکه حالا در پارلمان افغانستان معمول است)، به حلقات خبیثۀ سیاست های استخراجی کشانیده میشوند. چنین رفتارها در رشد بی اعتمادی حکومت و سوئ اعتماد دربین گروه های قومی، قبیلوی و فرقوی سهم به سزائی دارد.</p> <p>در سیستم های غیرمتمرکز یا چند مرکزی حکومت داری، رسیدن به تمام مقامات (سیاسی و مسلکی) از طریق انتخابات و یا رقابت وسیع- ملی برای هر شهروند شایسته باز است. هر شهروند افغانستان از هر گروه قومی، زبانی یا فرقوی میتواند برای یک مقام انتخابی یا هر مقام در هر محل کشور خود را نامزد کند و یا درخواست دهد. لذا وقتی جوامع محلی یک شخص از مناطق دیگر کشور یا اعضای گروه های قومی دیگر را که شایسته بوده و خواهان خدمت گذاری به ایشان میباشد، بحیث قاضی، پولیس، قومندان، آموزگار، محاسب وغیره استخدام میکند – یک کارمند ملکی (مدنی) تولد میشود، در حالیکه یک "حاکم" غیر قابل تحمل و تعین شده از کابل فراموش میشود. چنین یک پروسۀ سیاسی فراگیر در کاهش قابل توجه سیاسی سازی قومیت و هویت فرهنگی کمک می کند. این سیستم همچنان باعث اتصال فواصل مزمن اعتماد دربین مردم و حکومت می گردد. با وجودیکه گفته میشود، "اعتماد مانند کاغذ است و وقتی مچاله (چُملک) شود، نمیتواند بی عیب (صاف) گردد"، من متیقین هستم که سیستم سازی عملکردهای حکومت داری چند مرکزی فراگیر میتواند در رشد اعتماد دربین افراد و گروه های قبلا توهین و تحقیر شده کمک کند. مهمتر از همه، وقتی جوامع خود- گردان با استفاده از حقوق خود، خواستار مدیریت امور عامۀ خود از طریق انتخابات شده و مقامات حکومت داری خود را استخدام میکند، میتواند اتباع خود را به شهروندان صاحب اختیار تبدیل کند. اعتماد رو به رشد دربین مردم و حکومت آنها اجزای اساسی دموکراسی در یک جامعه است.</p> <p>درمجموع، پذیرش اصول خود- گردانی اجتماعی، طوریکه فوقا توضیح گردید، اگر مورد پذیرش قرار گیرد، میتواند "حلقۀ خبیثۀ" موجود حکومت داری را به "حلقه های عفیفه" سیاست و اقتصاد فراگیر تبدیل کند. با اجرای چنین کاری، سه هدف مرتبط بدست میآید:</p> <p><strong>* در جهت بهبود اثرات زهری عناصر عمیق فرهنگ سیاسی افغانستان کمک میکند که حکومت های گذشته و موجود افغانستان را فلج ساخته است؛</p> <p>* در جهت ایجاد امکانات برای تخریب سازندۀ موسسات کهنه و تعویض آنها با یک سیستم مناسب حکومت داری برای سدۀ 21 کمک میکند؛</p> <p>* در جهت قطع شورش خونین طالبان کمک میکند.</strong></p> <p>با آنهم، باید خاطرنشان ساخت، طوریکه گفته شد، "دموکراسی سازی (در قدم اول) بازسازی عظیم فکر و اندیشه است". لذا باید به خاطر داشت که دستیابی به مودل های سیاسی کارا بصورت خود بخودی نمی تواند سیاست های استخراجی فسادزا را ریشه کن کند. این مربوط به مردم افغانستان است که اگر می خواهند جامعۀ خویش را عاری از سیاست های خدعه و فریب سازند، تقاضا و توقع کنند که علما، روشنفکران، آموزگاران و رهبران آنها، به خصوص در سطوح ملی، به بازسازی عظیم افکار خود آغاز کنند. اگر نخبگان حاکم، خود را اصلاح نکنند، جامعه نمی تواند اصلاح گردد، زیرا افکار و اعمال یک شخص فاسد و مکار بی ارزش است. یک پیام مثبت و صادقانه زمانی موثر است که از یک قلب صادق و فروتن سرچشمه گیرد.</p></div>