مس عینک، چالش و فرصت برای انکشاف

Muhandis Pasoon — 2008-01-16T23:00:00Z

کشور عزیز ما افغانستان با وجود اینکه محاط به خشکه است و به بحر راه ندارد، ولی از جهات دیگر و با توجه به موقعیت و ساختار بی نظیر موقعیت جغرافیایی دارای منابع و ذخایر طبعیی میباشد. با توجه به عوامل دیگر مانند کمی نفوس کشور و منابع سرشار، ملت ما دارای یک پوتانسیل مخفی، دست ناخورده و زمینه فوق العاده برای انکشاف و بهزستی افراد مملکت را در خود دارد.

با توجه به انواع منابع انرژی اعم از انرژی آبی یا هایدرو انرژی، انرژی آفتابی یا سولر انرژی، انرژی باد، انرژی حرارتی و غیره ، کشور ما چانس و ظرفیت فوق عادی را در راستای بهره برداری از این منابع با بکار گیری خرد و دانش ملزوم آنرادارا میباشد.

درست است قسمیکه در اول تذکر دادم، ما به بحر و بنادر بحری راه و دسترسی آزاد نداریم ولی کشور ما چون یک کشور 75% کوهستانی است و سلسله جبال های مرتفع و سر به فلک کشیده کشور ما دارای قدرت ذخیره کردن به ملیارد ها متر مکعب آب را در یخچال های طبعیی خود دارا میباشد.

از همین آب ذخیره شده در یخچالهای طبعیی میتوان به صد ها و هزاران پروژه خورد و بزرگ را براه انداخت و از ظرفیت نهان آن که در هر ثانیه زیر نظر و دیده گان مان به هدر میرود، بهره برداری اعظمی کرد و در را تعالی، بهزیستی و رفاه افراد کشور بکار انداخت.

چون موضوع ذخایر و منابع طبعیی یک موضوع پیچیده و وسیع الساحه میباشد و بحث بالای همه جوانب آن لزوم وقت و فرصت خاص را ایجاب مینماید و فعلا" به یکی از ذخایر طبعیعی کشور که عبارت از مس عینک لوگر است عطف توجه مجملی خواهم داشت.

مس عینک لوگر همانطور که از منابع مختلف مشهود است یکی از معادن کم نظیر در کره ارض میباشد. مس عینک با داشتن در حدود کم و یا زیاد 15 ملیون تن مس بسیار اعلی و با فیصدی بسیار بالا نظر به معادن دیگر در جهان میباشد. مس عینک نتنها که مس است بلکه سالانه به ده ها تن طلا بسیار ناب از آن استحصال میشود.

ارزش اصلی مس نظر به دید دیروز به مس تا به امروز بسیار فرق میکند. مس امروز تنها این نیست که دارای قابلیت بلند هدایت برقی میباشد و در وسایل برقی و لاین های انتقال برق استفاده میشود. بلکه دید امروز از مس نظر به دیروز بسیار وسیع شده است و مس به یک عنصر بسیار با ارزشتر از ضروریات و بکار گیری دیروز است چون در راکت های فضای، نیرو گاه های هستوی، نیروگاه های تولید برق، لابراتوار ها و ده ها موارد حساس و پر ارزش دیگر استفاده میشود.

طلا که از این معدن در پهلوی مس استخراج میشود طلا عادی نخواهد بود. طوری که گفته میشود لا اقل لا اقل سالانه 10 تن طلا از این معدن استحصال خواهد شد. موضوع دیگر که در برابر این معدن مشکوک و لاینحل است موجودیت بعضی عناصر بسیار با ارزش و گرانبها مانند موجودیت یورانیم در این معدن و نواحی آن، دور از احتمال نیست. احتمال بسیار اغلب و قوی وجود دارد که معدن دارای عناصر نفیسه و گرانبها مانند یورانیم را در خود داشته باشد.

دور از موقع نخواهد بود تا یک مکث بسیار کوتاه بالای عنصر یورانیم خدمت شما خواننده گان معظم بکنم. یورانیم عنصر است که در تولید انرژی هستوی با داشتن خواص ویژه خودش یک عنصر بسیار ناب و با ارزش بشمار میرود.
هرگاه از یورانیم با طی پروسس تخنیکی آن در نیروگاه هستوی کار گرفته شود قدرت تولید یک انرژی خارق العاده از آن متصور است. به این معنی که یک مقدار بسیار کم آن هرگاه از آن بهره برداری انرژی هستوی شود، معادل هزاران متر مکعب هایدرو انرژی یا انرژی آبی معادل چندین ستیشن تولید برق آبی برای سالیان متمادی خواهد بود.

مسأله مهم دیگر این معدن مسله محیط زیستی و اثرات آن بالای محیط زیست است. عموما" در استخراج همچو معادن باالخصوص مس تاثیرات بسیار عمده و حساس بالای محیط زیست اعم از اجزای آن یعنی آب، خاک، هوا، فرش نباتی، محلات تاریخی و غیره را خواهد داشت.

اگر در استخراج همچو یک معدن بزرگ یک پلان و برنامه دقیق محیط زیستی و جلوگیری یا کاهش دهی اثرات وضع و تطبیق نشود، اثرات سو آن یک فاجعه در شاخص های آسیب پذیر محیط زیستی مانند آب ( سطحی و زیر زمینی) ، هوا و خاک را بوجود خواهد آورد و آثار آن تا به سالهای متمادی در بهزستی و صحت باشنده گان دور و نزدیک اثر گذار منفی خواهد بود.

ولی اگر به عمق این موضوع روز یعنی استخراج مس عینک و عقد قرار داد آن با یک کمپنی چینایی بعد از به اصطلاح طی مراحل آن برویم، موضوع چیزی دیگری است.

ببینید، بعد از جنگ جهانی دوم کشور بعد از یک آرامی نسبی و طولانی به هر عنوان و رژیم که بوده، دچار یک سلسله نا بهنجاری ها و کشمکش ها در همین 30 سال اخیر گردید. به گفته ناپلًون بزرگ " در کشور که سه سال جنگ شود سی سال به عقب میماند" در کشور ما 30 سال جنگ و در بدری بوده است و نظر به فرضیه ناپلیًون بزرگ باید 300 سال از تمدن و جامعه جهانی به عقب باشیم.

ولی این در اینجا خلاصه نمیشود. در احوال و سرنوشت یک ملت جریان و تحولات میاید که هرگاه از آن بهره برداری خردمندانه و مدبرانه در زیر لوای یک رهبر بزرگ و خارق العاده صورت بگیرد، نسل فعلی چه که به نسلها در رفاه، آرامش، سعادت، خوشبختی، کامگاری و فلاح زنده گی خواهد کرد. ولی بر عکس اگر همین ملت بد بخت با وجود اینکه همای سعادت و چانس طلای خود درب اینها را دق الباب کرده باشد ولی این ملت از ازل بدبخت با یک سردمدار و زعیم بی خرد، ضعیف، کم فکر، بی تصمیم و ترسو داشته باشد، ملت مذکور نسل فعلی چه که نسل های آینده که امروز هنوز وجود ندارند در غربت، زبونی، فقر، تنگدستی، بی عزتی،نوکری،خواری احتیاجی و دربدری بسر خواهند برد.

اگر بیایم دوباره به موضوع بحث خود که همانا فروش مس عینک به چینایی ها در مقطع زمانی فعلی کشور ما است و بی ارتباط به گفته های بالا ما نخواهد بود، میپردازیم.

ببینید، بعد از سقوط طالبان در 2001 روی کار آمدن ادارات موقت و انتقالی و بعدا" دولت و پارلمان به اصطلاح منتخب و همچنان به اصطلاح صاحب یک ریس جمهور منتخب شدیم.

در حال که در زمان طالبان هیچ مطرح نبودیم، تمامیت ارضی، استقلال، نوامیس ملی و... ما هیچ معنی نداشت و تمام بودجه سالانه ما اعم از بودجه عادی و انکشافی به 150 تا 200 ملیون دالر نمیرسید. بعد از سقوط طالبان و روی کار آمدن آقای کرزی به ملیارد ها دالر به مثل سیلاب در این مملکت سرازیر شد. به هزارن متخصص و Expert های خارجی در این مملکت از هیچ صاحب هر چیز شدند. به هزاران هزار موتر های لکس و مفشن و مود روز وارد این مملکت به کاسه گدایی نشسته وارد گردید.

اشخاص که هیچ نداشتند و هیچ نبودند و نیستند از همین جریان و نظام به ملیارد ها زر اندوزی کردند. روز ها به هفته ها، هفته ها به ماه ها و ماه ها به سالها تبدیل شد ولی یک خشت روی خشت گذشتانده نشد.

نظر به راپور های اخیر Sunless و راپور انکشاف بشری افغانستان
Afghanistan Human Development Report AHDR، از 2002 یعنی از 1381 به این طرف آنکه حسابش معلوم است 15 ملیارد یعنی 15 هزار ملیون دالر مصرف شده است.

با وجود این همه مصارف و اتلاف وقت ، درهمه عرصه های زنده گی اعم از صحت، تعلیم، راه ها و شاهراه ها، کلینیک ها و شفاخانه ها، معاشات دولتی، زراعت و آبیاری، مسکن، آب آشامیدنی، اشتغال زایی، فقر زدایی، عودت مهاجرین، معلولین و معیوبین، تقاعد، قوای مسلح، معادن، برق، سیلو ها، محیط زیست و پلان های شهری و ...... به هزاران چالش و پرابلم روز افزون شده میرود ولی راه بیرون رفت نمیابد و بدتر شده میرود.

ببینید علت در کجاست؟ همانا ضعف رهبری و مدیریت در نظام. اگر ما یک زعیم قاطع و آهنین میداشتیم، با حفظ منافع و خواسته های حمایتگران بین المللی ما، میتوانست طرح های بسیار وسیع، همه جانبه و گسترده را در چندین بعد به کمک کننده گان و دوستان بین المللی ما از همان اوایل سال 2002 یا 1381 بدهند و سرسختانه و مجدانه در فکر پیگیری آن میبود.

ولی افسوس که چنین نشد و نخواهد شد. چرا که ما اصل کلید و رمز سعادت که همانا داشتن یک رهبری فولادین و مدبر باشد هنوز نیافته ایم.

پس قضاوت بدست شما دوستان عزیزم که مطلب مرا میخوانید.

در زمره این نظام که ما داریم، یکی هم وزارت معدن است. از هر طرف یا به هر شکل که بوده است. خواستند این ریسک بزرگ یعنی فروش مس عینک را بعهده بگیرند. بیاید هر دو طرف قضیه یعنی وزارت معدن ما و طرف چینایی را در یک چند نکته مورد مقایسه قرار میدهیم.

طرف افغانی خود ما:

1- نداشتن انجنیران و متخصصین ورزیده در عرصه استخراج معادن که به معیار های امروزی برابر باشند. جبر زمان همه را نسل جنگ ساخته درجات و تحصیلات که در سابق هم داشته اند امروز در هیچ به شمار میرود و نا بکار آمد است.

2- ملت امروز 95% بیسواد است. چه رسد به اینکه ما یک گروپ یا گروپ ها و هسته های از انجنیران ورزیده و جوان مجهز با دانش نوین و دخیل در پروسه های عملیاتی تخنیکی مدرن بصورت همه روزه در جریان پروسه انکشافی و پروژه ها را داشته باشیم. نصاب تعلیمی و کاریکولم مکتب و پوهنتون ما در همین چند سال حتی چندین بار تغییر و تبدیل و دستخوش بحران ها گردیدند و در مجموع به عیار 100 سال پیش است.

3- لابراتوار های مجهز نداریم تا بتوانیم نمونه های که از معادن مختلف باالخصوص مس میگیریم، تحلیل و تجزیه نمایم.

4- به علت نداشتن کدر ورزیده و مجهز به دانش لازم و نوین، به ارزش معادن و مشتقات که از آن بدست میاید، بی خبر هستیم.

5- با وجود مصرف ملیارد ها دالر، به سطح مامورین و به اصطلاح انجنیران معادن به یک پنسل عادی و یک کتابچه دسترسی نداریم، چه رسد به اینکه به انترنت، تکنالوژی معلوماتی و وسایل مدرن ارتباطی پیشرفته امروزی جهت تحقیق تخنیکی، مالی، بازار یابی و غیره دسترسی پیدا کنیم.

6- به تمام سطح وزارت و دولت حتی یک عراده واسطه ثقیله نقلیه و ساختمانی مخصوص فعال، که تا مس عینک رفته بتواند نداریم. و اگر با ما کمک هم شده باشد از تیل و روغنیات آن اختلاس صورت گرفته است. ولی در مقابل به اصطلاح وزیر صاحبان مان که کانون معرفت و تدبیر هستند در موتر های 100 هزار دالری گشت و گذار مینمایند.

خوب بیاید طرف مقابل خود را به اصطلاح حلاجی کنیم:

1- داشتن کدر و پرسونل فوق العاده مجهز، رسیده و آگاه از تمام ضروریات موضوع.

2- داشتن لابراتوار های مجهز پیشرفته و مدرن برای تجزیه و تحلیل نمونه های گرفته شده از معدن مس.

3- چون نصاب تعلیمی آنها در تبانی با مقتضی عصر بوده؛ انجنیر آنها، متخصص آنها، منیجر آنها، کارگر آنها و خلاصه تمام ابزار و وسایل آنها اعم از نیروی بشری و وسایل مادی در تفاوت آسمان تا به زمین با ما قرار دارند.
4- داشتن پول و سرمایه هنگفت برای قاپیدن مس عینک ما که طی اینقدر زد وبند ها و فراز و نشیب ها حفظ شد، ولی امروز رایگان از دست ما میبراید.

5- داشتن وسایل ثقیله ساختمانی و ترانسپورتی و در پهلوی آن پرسونل رسیده و فنی برای بکار اندازی و فعال نگهداری این وسایل. و ده ها برتری دیگر که ما در 500 سال آینده هم به آنها نمیرسیم.

فعلا" قضاوت بدست شما خواننده گان عزیز این مطلب. با داشتن چنین یک نظام ناکارآمد. با داشتن چنین یک ظرفیت پایین، با توجه به وضعیت شکننده امنیتی، مالی، اداری، صحی، محیط زیستی و بشری کشور که همه از جبر و کم ظرفیتی رهبری فعلی و نظام فعلی نشًت کرده است. با داشتن چنین یک دستگاه علیل و معیوب، چطور میشود که ما یک ثروت ملی خود که همانا مس عینک است بالای چینایی ها بفروش برسانیم و از آن استفاده کنیم و نفع و غلبه از آن ما باشد.

شما خواهید گفتید که سالانه 400 ملیون دالر برای ما میپردازد. 400 ملیون در حقیقت امر، تنها از خاک پس مانده آن حاصل شده میتواند، چه رسد به طبقات اولیه در مراحل استخراج که دارای مس کم نظیر در جهان است.
شما خواهید گفت که برای ما خط آهن میکشد از تورخم تا شیرخان بندر از راه کوتل حاجی گک. اینقدر هم باید ساده لوح نباشیم. دشمن و معامله گر به مراتب از ما هوشیار است و زمانی که یک قدم بر میدارد، به ده ها قدم را پیش بینی کرده است. زمانی که خط آهن را باالفرض محال از را حاجی گک کشید. فردا آهن حاجی گک ما را که دارای 75% آهن و به ظرفیت 4 ملیارد تن تخمین شده است میخواهد با بازی دادن به اصطلاح نابغه گان قرن ما آنرا بربایند.
شما خواهید گفت که برای ما یک نیرو گاه برق حرارتی با ظرفیت 400 میگاوات میسازد که با ذغال سنگ کار میکند. با این حرکت، معامله گر خواهد گفت که برای این نیرو گاه چون حرارتی است سنگ ذغال لازم است و چون قبلا" گفته است که خط آهن میکشد و دسترسی آزاد به معدن ذغال سنگ کهمرد در ولایت بامیان ما که در ابتدا دره شکاری موقعیت دارد دسترسی پیدا خواهد کرد.

بنا" من به عنوان فرد این مملکت که در همه فراز و نشیب های این سرزمین بوده ام و این فراز و نشیب ها تا مشاهده کشته شدن 60 هزار انسان بی گناه را در کابل به چشم، گوش و پوست خود احساس کرده ام و مسوولیت وجدانی خود را دانسته ام تا دسایس و کمین که از طرف دشمنان وطن وجود دارد تا ثروت ملی ما را بربایند، آگاه سازم.
جهان و ادراه امورات آن امروز شکل بسیار پیچیده را به خود گرفته است و مستلزم عقل و فراست فوق عادی را مستلزم است. در غیر این صورت یعنی در صورت عدم آگاهی از پیرامون و عدم تدبیر اندیشی لازم با الخصوص که از جانب متصدی های امور باشد، ملتی را برای سالها و قرن های متمادی به برده گی و ذلت مواجع خواهد ساخت.

کابل پرس

مس عینک، چالش و فرصت برای انکشاف