https://www.kabulpress.org/ [en]Kabul Press? is a critical, independent, multilingual platform publishing uncensored, creative journalism in Hazaragi, Dari, Persian, and English. It amplifies underrepresented voices, challenges dominant narratives, and defends human rights and democracy, with a focus on the Hazara genocide and the struggles of stateless nations.[fa]کابل پرس رسانه ای آزاد و انتقادی است که بدون سانسور به زبان های هزاره گی، دری و پارسی منتشر می شود. کابل پرس با چالش روایت های غالب، صداهای سرکوب شده را برجسته کرده و با دفاع از حقوق بشر و دموکراسی، بر نسل کشی هزاره و رنج ملت های بدون دولت تمرکز می کند.[/multi] fa SPIP - www.spip.net https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L144xH41/siteon0-0acbd.png?1769345167 https://www.kabulpress.org/ 41 144 https://mail.bamyanpress.com/article92641.html https://mail.bamyanpress.com/article92641.html 2011-12-24T15:19:01Z text/html fa مهران موحد دين، عقايد و باورها <p>دکتر الوردی در پژوهش هایش به تفصیل به این نکته پرداخته که چگونه گاهی دین، هنگامی که ماهیتی طایفه گرایانه می گیرد و در فضای ملتهب مذهبی مطرح می شود به هویتی بسته و دیگرستیز و عاری از پایبندی به اصول و ارزش های اخلاقی بدل می شود. او در پژوهش هایش به این نتیجه رسیده که آدم عراقی " ناپایبندترین آدم ها به دین است اما همزمان با آن، سخت پایبند تقسیم بندی های فرقه ای است. آدم عراقی همزمان با این که ملحد و خدانشناس است، به شدت از نظر مذهبی، متعصب است" (علی الوردی: شخصیة الفرد العراقي، ص 47). در جای (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> / <a href="https://mail.bamyanpress.com/mot6.html" rel="tag">دين، عقايد و باورها</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L131xH150/arton92641-ab3fa.jpg?1769369737' class='spip_logo spip_logo_right' width='131' height='150' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>دکتر الوردی در پژوهش هایش به تفصیل به این نکته پرداخته که چگونه گاهی دین، هنگامی که ماهیتی طایفه گرایانه می گیرد و در فضای ملتهب مذهبی مطرح می شود به هویتی بسته و دیگرستیز و عاری از پایبندی به اصول و ارزش های اخلاقی بدل می شود. او در پژوهش هایش به این نتیجه رسیده که آدم عراقی " ناپایبندترین آدم ها به دین است اما همزمان با آن، سخت پایبند تقسیم بندی های فرقه ای است. آدم عراقی همزمان با این که ملحد و خدانشناس است، به شدت از نظر مذهبی، متعصب است" (علی الوردی: شخصیة الفرد العراقي، ص 47). در جای دیگری می نویسد:" گرایش به مبانی دینی در میان مردم عراق به شدت کمرنگ شده اما تمایلات نیرومند فرقه گرایانه در میان آن ها همچنان حضوری پررنگ دارد. عراقی ها همزمان به این که بی دین اند فرقه گرا هم هستند و این بسیار مایه تعجب است".</p></div> <div class='rss_texte'><p>نویسنده: محمد الشنقیطی- <a href="http://www.aljazeera.net/NR/exeres/ECE819C9-C338-467D-B939-77FBD41B1DDC.htm?GoogleStatID=30" class="spip_out" rel="external">الجزیره نت</a></p> <p>برگردان به فارسی: مهران موحد</p> <p>مرحوم دکتر علی الوردی (1913-1995)، جامعه شناس سرشناس عراقی، یک تن از پژوهشگران برجسته عرب است که با پشتکار و جدیت و به دور از تعصب ها و علایق مذهبی کوشیده معضل کشکمش های تسنن- تشیع را با به کارگیری منطق تحلیل تاریخی بفهمد و رمز و رازش را دریابد.</p> <p>دکتر الوردی در پژوهش هایش به تفصیل به این نکته پرداخته که چگونه گاهی دین، هنگامی که ماهیتی طایفه گرایانه می گیرد و در فضای ملتهب مذهبی مطرح می شود به هویتی بسته و دیگرستیز و عاری از پایبندی به اصول و ارزش های اخلاقی بدل می شود. او در پژوهش هایش به این نتیجه رسیده که آدم عراقی " ناپایبندترین آدم ها به دین است اما همزمان با آن، سخت پایبند تقسیم بندی های فرقه ای است. آدم عراقی همزمان با این که ملحد و خدانشناس است، به شدت از نظر مذهبی، متعصب است" (علی الوردی: شخصیة الفرد العراقي، ص 47). در جای دیگری می نویسد:" گرایش به مبانی دینی در میان مردم عراق به شدت کمرنگ شده اما تمایلات نیرومند فرقه گرایانه در میان آن ها همچنان حضوری پررنگ دارد. عراقی ها همزمان به این که بی دین اند فرقه گرا هم هستند و این بسیار مایه تعجب است" (علی الوردی: وعاظ السلاطین،ص260).</p> <p>نگرش ها و برداشت های علی وردی در این باب، من را به یاد سخنان نویسنده ایرلندی، جوناتان سوییفت، انداخت آن جا که می گوید:" تا آن اندازه دیندار هستیم که از یکدیگر متنفر شویم، ولی به آن اندازه متدین نیستیم که به یکدیگر نزدیک شویم و همدیگر را دوست داشته باشیم".</p> <p>ممکن است بگوییم که این داوری علی الوردی در باره مردم عراق، نادرست و نارواست چرا که نباید رفتار شماری از افراد جامعه را به همه تعمیم داد. تعصب مذهبی آمیخته با ضعف دینداری پدیده ای نیست که بتوان آن را به همه مردم عراق تعمیم داد. نیز تعصبِ آمیخته با ضعف تدین، چیزی نیست که تنها در عراقی ها یافت شود و در دیگر ملت ها خریداری نداشته باشد. با این همه، نکته مهمی در باب پدیده ای که در میان مردم ما نزدیک است که فراگیر شود در سخنان علی الوردی هست که نباید از کنار آن به سادگی گذشت و آن این که ادیان و مذاهب در برخی از موارد به هویت و عصبیت سیاسی تبدیل می شوند و مفاهیم اخلاقی و رسالت انسانی خود را از دست می دهند.</p> <p>این پدیده(تبدیل شدن آیین و مذهب به هویت و کیش سیاسی) بهتر از هرجای دیگری در حاکمیت سوریه مصداق می یابد. حاکمان سوریه، بسیار به خوبی میان بی اعتنایی به دینداری و ناپایبندی به مبانی مذهبی و میان تعصب مذهبی ای که تا سرحد فاشیسم می رسد جمع کرده اند.</p> <p>هیجان انگیزترین و درخور توجه ترین بخش از سخنان دکتر الوردی- که خودش در خانواده ای شیعه مذهب بزرگ شده است- آن بخشی است که تشیع را نیروی نهفته روانی و اجتماعی می شمارد. الوردی تشیع را به کوه آتش فشان خاموشی که هر لحظه امکان فورانش هست تشبیه می کند. الوردی چندین دهه پیش چنین می نویسد:" اکنون، شیعیان انقلابی هایی هستند که به خواب زمستانی فرو رفته اند. شاهان و سلاطین، توانسته اند آن ها را تخدیر کنند و احساسات ستیزه جویی آن ها را فروبمیرانند. از همین رو، شمشیری را که در گذشته با آن به جنگ حاکمان می رفتند زنجیری ساخته اند که پشت و پهلوی خود را با آن زخم می زنند و خونین می سازند و تیغی ساخته اند که به واسطه آن، سرهای خود را زخمی می کنند. چه می دانی، شاید روزی بازآید که این زنجیرها و قمه ها به شمشیرهای آخته برّان تغییر شکل دهند. موسم زیارت در کربلا را می توان به موسم حج از نظر تعداد پرشمار حاجیان، مانند کرد اما حج شیعی با حج کعبه از جهاتی اختلاف دارد. زیارت کربلا در درون خود بذری از یک انقلاب خاموش شده را نگه می دارد. کسی که شور و هیجان زائران کربلا را می بیند در می یابد که در پس این آشوب و هیجان، انقلابی خوابیده است. تشیع را در وضعیت کنونی اش به کوه آتش فشان خفته تشبیه کردیم. در گذشته، تشیع، کوهی آتش فشان بود و سپس به مرور زمان خاموش شد و با دیگر کوه های بلند هیچ تفاوتی ندارد جز این که دهانه ای دارد که دودی از آن بیرون می آید. البته ممکن است هرلحظه از آن دهانه کوه، گدازه های آتش بیرون بیاید. کوه آتشفشانی خاموش اگرچه در ظاهر، خاموش است اما هرگز بی خطر نیست. کوه آتشفشانی از کوه های معمولی تفاوتش در این است که در شکم خود مواد مذاب و آتش شعله وری را جای داده و هیچ کس نمی داند که چه وقت، این آتش، دوباره به بیرون خواهد زد و فوران خواهد کرد ( وردی: وعاظ السلاطین، ص 255).</p> <p>روشن است که آتشفشان خاموش شیعی که دکتر وردی از آن دهه ها پیش سخن زده بود انفجاری رعدآسا انجام داد و گدازه های آتشین خود را به مناطق مختلفی از جهان پرتاپ کرد. انقلاب اسلامی در ایران در سال 1979 میلادی و روی کارآمدن رژیمی شیعی در عراق پس از اشغال آن توسط امریکایی ها در سال 2003 که آشوب های فرقه گرایانه خونینی را در پی داشت نشان داد که چه قدر پیشبینی های دکتر علی الوردی در زمینه ویژگی های ایدئولوژی تشیع دقیق بوده است.</p> <p>همان گونه که دکتر علی الوردی پیشبینی کرده بود کوه آتش فشان خاموش، دهانه خود را گشود و شعله های آتش اش همه ایران را دربرگرفت. گدازه های آتشین اش به سرزمین عراق هم سه دهه بعد هم رسید و این آتشسوزان کمابیش به کشورهای دیگر هم سرایت کرد. این انفجار آتشفشانی در ایران و عراق را نمی توان به ستم های شاه ایران بر مردم یا نقش اشغالگران در عراق نسبت داد ( با آن که این دو عامل، خیلی مهم اند). ملت های دیگری هم از استعمار و استبداد رنج بردند اما پیامد ستم های استعمار و استبداد انفجاری آتشفشانی با این سبک و سیاقی که در عراق و ایران اتفاق افتاد نبود. پس باید در تجزیه و تحلیل تحولات ایران (1979) و عراق (2003)، همان نیروی نهفته روانی و اجتماعیِ تشیع را که دکتر الوردی از آن سخن می زند مدنظر قرار دهیم.</p> <p>کشور سوریه هم از این انفجار آتشفشانی شیعی بی بهره نماند ولی این انفجار آتش فشانی در سوریه نه همانند ایران به صورت انقلابی به شدت رادیکال روی داد و نه همانند عراق در شکل جنگی داخلی خود را نمایان ساخت. در سوریه این مواد مذاب آتش فشانی به نرمی و آرامی خود را به دهانه آتش فشانی کوه رساند اما قابل کنترل بود. نشانه های شعله ورشدن این آتش فشان را در کشتارهای دسته جمعی در شهر "حماه" و اعدام های وحشیانه زندان "تدمر" می توان به روشنی مشاهده کرد.</p> <p>در این میان، می توان شیعیان لبنان را که روحیه انقلابی گری و ستیزه جویی شیعی خود را به تازیه هایی بدل کردند که هر از چندگاهی آن را بر پشت اسرائیل می نواختند مستثنا دانست. آن ها توانستند ستیزه گری و خشونت ذاتی خود را به جای این که برضد مسلمانان لبنانی، اِعمال کنند از آن برعلیه رژیم اسرائیل بهره ببرند؛ هرچند هراز چندگاهی درگیری هایی هم میان حزب الله و مسلمانان دیگر بروز کرده است.</p> <p>در آغاز دهه هشتاد میلادی ایران، همپیمان استراتیژیک سوریه شد و پس از سه دهه عراق هم به عضویت این پیمان درآمد. خیزش شیعیان لبنان- هم از نظر اجتماعی و هم از نگاه مقاومت جانانه برضد اسرائیل- پس از یک دوره رکود و خاموشی، آخرین حلقه از آن چه را که آقای والی نصر "بیداری شیعه" نامیده کامل کرد( والی نصر کتابی نوشته به نام "بیداری شیعه") و بدین وسیله، ساختمان ژئوپولیتیک شیعه در منطقه استوارتر از پیش شد که از تهران آغاز می شود و به بغداد و دمشق می گذرد تا می رسد به بیروت.</p> <p>با این همه، این هلال شیعی که توانست از خلا استراتژیک عرب ها به خوبی برای پابرجا کردن پایه های خود بهره برداری کند، نتوانست با مهم ترین رویداد در تاریخ معاصر عرب – بهار انقلاب های عرب در منطقه- به درستی رفتار کند. بسیاری از صاحبنظران و اهالی قلم – که بسیاری از آن ها از فرقه گرایی و تعصب مذهبی نفرت دارند همان گونه که من از آن نفرت دارم- از این شگفت زده شده اند که چه طور رژیم ها و گروه های شیعه مذهب در منطقه همگی در کنار رژیم بشار اسد ایستادند و این رژیم را در جنایت های هولناکی که برضد مردم سوریه مرتکب می شود یاری رساندند.</p> <p>ایران با عناد و سرسختی و با رفتاری احمقانه در کنار رژیم بشار اسد ایستاد چرا که ایران، رژیم حاکم در سوریه را همپیمان مهمی می بیند که نباید در پشتیبانی از آن کوتاهی کند. هرگز رهبران ایران از این که مشاهده می کنند روزانه جوانان سوری توسط ماشین مرگ رژیم بشار اسد درو می شوند احساسی در دل شان برانگیخته نشد و عواطف انسانی شان تحریک نگردید. نکته تعجب آور این که ایران هم اکنون در حمایت از استبدادگران و رژیم های خودکامه، نقش غرب استعمارگر را بازی می کند.حال آن که همان غربی که در گذشته معروف به حمایت از رژیم های سرکوبگر در خاورمیانه بود اکنون شرمش می آید که چنین نقشی را ایفا کند و می کوشد سرنوشت خود را از سرنوشت دیکتاتوران جدا سازد.</p> <p>بی گمان، این رفتار رهبران ایران به روشنی نشان می دهد که آن ها به درستی جهت گیری تاریخی ملت های منطقه را تشخیص نداده اند و نمی دانند که این رفتار ناسنجیده، چه تاوان گزافی بر ایران تحمیل خواهد کرد. این در حالی است که دشمنان، این قدرت منطقه ای را از هر سو احاطه کرده اند و درپی ناتوان ساختن آن هستند.</p> <p>حسن نصرالله، رهبر حزب الله لبنان، هم به بلندگویی برای رژیم خون آشام سوریه تبدیل شده است و مردی که روزگاری الهام بخش جوانان عرب بود به شخصیتی استبدادپرست و پشتیبان ظلم و استبداد دگرگون شده است. در این روزها وی هرگاه می خواهد به مردم سخنرانی کند و در پرده تلویزیون ها ظاهر می شود وقت خود را صرف مشروع جلوه دادن رژیم حاکم در سوریه و جنایت هایش می کند. این در حالی است که در گذشته ای نه چندان دور، حسن نصرالله مایه امیدی برای ملت های عرب در شب تاریک و سیاه استبداد و ذلت بود. به نظر می رسد حزب الله هم – همانند ایران- با این کار خود در آینده خسارت بزرگی را متحمل خواهد شد. حزب الله، با دفاع تمام قد از نظام سوریه، منافع استراتژیک و درازمدت خود را فدای منافع کوتاه مدت خود ساخت. مسلما حزب الله درصورتی که در کنار ملت های منطقه می ایستاد، با رفتن سوریه چیز زیادی را از دست نمی داد و در عوض، حمایت افکار عمومی در سوریه و دیگر کشورهای عربی را به دست می آورد. بدون شک، حمایت افکار عمومی از حزب الله، سرمایه بزرگی برای این سازمان است.</p> <p>گروه های شیعی در عراق هم به گونه ای از بشار اسد حمایت کردند. مقتدی صدر با این استدلال که انقلابی های سوریه، مردمی طایفه گرا هستند و می خواهند جنگ مذهبی را در سوریه به راه بیندازند همه گناه را به گردن انقلابی ها انداخت و از سرکوبگری رژیم سوریه دفاع کرد ( شگفت آور این که او به جای این که رژیم سوریه را متهم به تحریک احساسات فرقه گرایانه کند، انقلابی ها را به چنین چیزی متهم می کند). نوری المالکی، نخست وزیر عراق، در مورد سوریه گاهی به میخ می زند و گاهی به نعل، شاید به منظور این که معادلات کنونی سیاسی عراق، آسیب نبیند.</p> <p>مالکی هنگامی که احساس کرد حکومت علویان در سوریه در خطر فروپاشی است همه کشمکش های گذشته خود را با رژیم سوریه و این که آن رژیم را متهم به حمایت از شورشیان در عراق می کرد به فراموشی سپرد. در این اواخر، نوری المالکی کوشیده در باره تحولات در سوریه رفتارهای پارادوکسیکال از خود نشان بدهد. از یک سو، خطاب به گروه های سیاسی در عراق و نیز خطاب به اتحادیه عرب از اهمیت آشتی و وفاق ملی در سوریه سخن می گوید، اما از سوی دیگر، از همه امکانات خود برای نجات دادن رژیم در حال فروپاشی بشار اسد استفاده می کند.</p> <p>واقعیت آن است که این استبداد است که میان سنی ها و شیعیان و نیز میان عرب ها و ایرانی ها اختلاف و جدایی انداخته. این استبداد، ممکن است با هر لباسی ظاهر شود. می تواند عمامه فقیه را بپوشد یا کلاهخود نظامی را. ولی استبداد همان استبداد است با آن ذات خشن و سرکوبگرش. تنها در سایه آزادی و کثرت گرایی است که همه ما می توانیم در کنار هم زندگی کنیم. هرگز بشار اسدی که دامانش به خون سوری های بی گناه آلوده است نخواهد توانست علوی ها را در سوریه برضد پیروان دیگر مذاهب اسلامی بسیج کند و جنگی داخلی را در سوریه راه بیندازد. نیز هرگز قادر نخواهد بود با استمداد جستن از پیمان استراتژیک میان رژیمش و نیروهای شیعی در خاور میانه به حیات خود ادامه دهد. پاسخ مناسب به رژیم ها و گروه های شیعه مذهبی که هلال شیعی را تشکیل داده اند و بدون هیچ مضایقه ای از رژیم خون خوار و سفاک بشار اسد حمایت می کنند، این نیست که سنی ها دست به پاسخی به همان سبک و سیاق بدهند. پاسخ درست و سنجیده همان پاسخی است که انقلابی های سوریه به فتنه انگیزی های دولت سوریه دادند و با بی اعتنایی به منطق اختلاف شیعه- سنی عزم خود را جزم کردند که با پرداختن بهایی هرچند گزاف برای روی کار آوردن نظامی که آزادی و عدالت را برای همه به ارمغان می آورد مبارزه کنند. مهم نیست که ستمگر و پشتیبانانش به چه مذهب و آیینی گرایش دارند. آن چه اهمیت دارد این است که چه طور بتوانیم جلو ستمگر بایستیم و از استمرار ظلم و بی عدالتی جلوگیری کنیم.</p> <p>مثل این که سرنوشت، چنین نوشته که سرزمین شام- با آن تاریخ پرافتخار و مردمان مهربانش- همیشه محل تلاقی اختلاف ها و کشمکش ها باشد. این سرزمین در طول تاریخ خود، جنگ ها و درگیری ها میان ایران و یونان، و ایران و روم، و عرب و روم، و ترک ها و مسیحیان صلیبی، و ترک و روم، و استعمارگران فرانسوی و انگلیسی، شاهد بوده است. سوریه هم در گذشته تاریخی خود و هم در حال حاضر، محل اختلافات فرقه ای و مذهبی بوده در عین حالی که از فرهنگی غنامند و میراث دینی نیرومند برخوردار است.</p> <p>با این همه، بهار عربی که اکنون در سوریه در جریان است فرصتی تاریخی را برای شامی ها فراهم کرده که حساب خود را با خود و دیگران تصفیه کنند واختلافات و کشمکش های گذشته را سپری شده بشمارند. "بهار عربی" فرصت را برای به میان آمدن فضایی آزاد فراهم کرده که همه شهروندان را زیر سقف خود جمع کند. برای شیعیان هم این فرصت را مهیا کرده که از اسارت در چنبر مظلومیت تاریخی و ذهنیتِ همه را دشمن خود پنداشتن بیرون بیایند و جذب پیکر ملت های عرب شوند بی آن که هراسی از سرکوب شدن به دل خود راه دهند و بی آن که ویژگی های اندیشگی و فقهی خود را به کناری بگذارند.</p> <p>متاسفانه، موضع گیری نیروهای سیاسی شیعی در منطقه نسبت به تحولات جاری در سوریه، احتمال دارد این فرصت تاریخی را به سرابی تبدیل کند. مذهبی که روزگاری نمادی از مظلومیت تاریخی بود حالا در جایگاه جلاد یا پشتیبان جلاد نشسته است. انقلاب ها در جهان عرب می توانست زخم کهنه اختلاف های مذهبی را بهبود بخشد و دولتی شهروند محور را پدید آورد که در سایه آن همگی زندگی کنند بی آن که کسی بر دیگری برتری داشته باشد و بدون آن که تفاوتی از نظر حقوق شهروندی میان پیروان مذاهب و ادیان گوناگون وجود داشته باشد.<br class='autobr' /> همه مردم جهان از طریق تلویزیون های ماهواره ای و سایت های اینترنتی سخن تاثیر گذار و تکان دهنده آن مرد سوری را شنیدند که فریاد می زد:" من آدمیزادم.. حیوان نیستم". فریاد دادخواهانه این مرد سوری، ما را به یاد آن مرد سیاهپوست در دهه شصت سده بیستم در امریکا می اندازد که کاغذی را بر سینه اش چسبانده بود که همان سخنان مرد سوری در آن نوشته شده بود که:" من هم انسانم". رهبران شیعی در خاورمیانه، باید به جنبه های انسانی انقلاب سوریه نگاه کنند. فرصت طلبی سیاسی و استفاده از معیارهای دوگانه در برخورد با بهار عربی، هرگز با این انقلاب هایی که هر روز با خون خود درخت آزادی را آبیاری می کند همخوانی ندارد. باید رهبران شیعی، با انقلاب ها در خاورمیانه با رعایت موازین اخلاقی برخورد کنند و از استفاده از معیارهای دوگانه بپرهیزند. همه این مردم، آزادی و عدالت را می خواهند از صنعا تا دمشق و از منامه تا طرابلس. انسان عربی به خاطری دست به انقلاب و عصیان زده که آزادی و کرامت انسانی از دست رفته خود را به دست بیاورد. چه فرقی می کند که شیعه مذهب باشد یا سنی مذهب، مسلمان باشد یا مسیحی. همین که انسان است و می خواهد رژیم های دیکتاتور را وادارد که به انسان بودنش اعتراف کنند برای ما کافی نیست که دربرابر عصیانش سر تعظیم فرود آوریم؟</p> <p>اکنون ملت های عربی سرنوشت خود را به دست گرفته اند و مصمم اند خود را از شر دیکتاتورهای داخلی و آدم های متعصب و تندروی که سرنوشت آن ها را به گروگان گرفته اند ( خواه این دیکتاتورها و افراد متعصب، مسیحی باشند یا مسلمان، شیعه باشند یا سنی) رهایی بخشند. آیا خردمندان شیعه، این نکته ساده را درخواهند یافت و پیش از آن که حرکت رو به جلو تاریخی، آن ها را کنار بزند به این حرکت تاریخی خواهند پیوست؟ آیا رهبران شیعه در فرصت باقی مانده، خود را از خطری که بشار اسد بر آن ها می خواهد تحمیل کند و آن ها را از دیگر ساکنان این منطقه مهم از جهان جدا کند رهایی خواهند بخشید؟ بشار اسدی که ستمگر است و غرورش شکسته و دستانش به خون مردم، آلوده است.</p></div> https://mail.bamyanpress.com/article90325.html https://mail.bamyanpress.com/article90325.html 2011-12-06T19:42:00Z text/html fa مهران موحد <p>جمال الدین افغانی( اسد‌آبادی) در مقام نخست، سیاست‌پیشه بوده. اندیشه‌وری بوده که هیچ نوع پایبندی ای به عقیدۀ اسلامی نداشته. از اسلام به عنوان ابزاری برای مبارزه با قدرت های استعماری( بریتانیا، روس، فرانسه) استفاده می کرده. وی هیچ گاهی در پی اصلاح گری دینی به معنای دقیق این اصطلاح نبوده‌است. <br class='autobr' /> منبع: دانشنامۀ خاورشناسان- تالیف عبدالرحمان بدوی <br class='autobr' /> برگردان به فارسی: مهران موحد <br class='autobr' /> شهرت ارنست رنان، فیلسوف و خاورشناس فرانسوی، در کشورهای عربی واسلامی از سال1883 میلادی بدینسو به سخنرانی ای پیوند دارد (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L131xH150/arton90325-1f622.jpg?1769369737' class='spip_logo spip_logo_right' width='131' height='150' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>جمال الدین افغانی( اسد‌آبادی) در مقام نخست، سیاست‌پیشه بوده. اندیشه‌وری بوده که هیچ نوع پایبندی ای به عقیدۀ اسلامی نداشته. از اسلام به عنوان ابزاری برای مبارزه با قدرت های استعماری( بریتانیا، روس، فرانسه) استفاده می کرده. وی هیچ گاهی در پی اصلاح گری دینی به معنای دقیق این اصطلاح نبوده‌است.</p></div> <div class='rss_texte'><div class='spip_document_11313 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L500xH350/_-26-7cc93.jpg?1769369737' width='500' height='350' alt='' /> </figure> </div> <p>منبع: دانشنامۀ خاورشناسان- تالیف عبدالرحمان بدوی</p> <p>برگردان به فارسی: مهران موحد</p> <p><strong>شهرت ارنست رنان، فیلسوف و خاورشناس فرانسوی، در کشورهای عربی واسلامی از سال1883 میلادی بدینسو به سخنرانی ای پیوند دارد که وی در دانشگاه سوربن فرانسه به تاریخ 29 مارس، سال 1883، ارائه کرد به عنوان "اسلام و دانش". متن این سخنرانی به تاریخ 30 مارس 1883 در نشریۀ "دیبا" به چاپ رسید. سید جمال الدین افغانی که در آن زمان در پاریس اقامت داشت در طی مقاله ای که به تاریخ 18 میِ همان سال در همان نشریه به نشر رسید حاشیه ای بر سخنان ارنست رنان نوشت . فردای آن روز(19 می) ارنست رنان، به نوشتار سیدجمال پاسخ داد. ارنست رنان در حدود دوماه پیش ازین گفتگوی قلمی از طریق شکری غانم با سیدجمال الدین افغانی آشنا شده بود.</p> <p>پاسخ سیدجمال الدین افغانی به حرف های رنان بسیار نرم و آشتی جویانه بود، تا جایی که سیدجمال با بسیاری از ملاحظات و دیدگاه های ارنست رنان در باب این که اسلام دانشمندان را سرکوب کرده است خود را همداستان نشان داد. شیخ محمدعبده، شاگرد سیدجمال، که در بیروت اقامت داشت و در صدد برگردانیدن پاسخ سیدجمال الدین به زبان عربی بود تا در نشریات لبنانی چاپ شود هنگامی که از جزئیات پاسخ سیدجمال آگاهی یافت غافلگیر و وحشت زده شد و برای این که نیکنامی استاد خود سیدجمال الدین افغانی را در جهان اسلام را مخدوش نکند از ترجمه و چاپ آن نوشته در نشریه های عرب زبان، صرف نظر کرد.</strong></p> <p>اکنون می خواهم دیدگاه های مهم و اساسی فیلسوف فرانسوی را که در طی آن سخنرانی مطرح کرد مخصوصا همان بخش هایی را که جنجال برانگیز است در این جا بیاورم:</p> <p>الف- آن چیزهایی را که عرب ها به نام "دانش های عربی" از آن ها یاد می کنند تنها نامی از عربی بودن دارند( مجموعه آثار ارنست رنان،ج1،ص 954). برای زبان تازی دقیقا همان اتفاقی افتاده که برای زبان لاتین. یعنی این که کتاب های علمی در قرون وسطا در اروپا و نیز در عصر نوزایی و رنسانس و در قرن های شانزده و هفده به زبان لاتین نوشته شده، هرگز به معنای این نیست که "روم" نقشی در پیدایش این علوم داشته است. همین طور کتاب های علمی ای را که دانشمندانی همچون ابن سینا و ابن زهر و ابن رشد و جز آن ها به زبان عربی نوشته اند نباید به معنای این تلقی کرد که نژاد عرب سهمی در تولید این دانش ها داشته است.</p> <p>این همان چیزی است که ابن خلدون در "مقدمۀ تاریخِ" خود به آن پرداخته و تاکید کرده بر این که حاملان علم و دانش در تاریخ اسلام همگی از اعاجم/ فارسی زبان ها بوده اند و در میان دانشمندان برجسته در تاریخ اسلام، شخصیتی عربی نژاد حضور نداشته است.</p> <p>ب- اسلام همواره "علم و فلسفه" را تحت فشار قرار داده و به حاشیه رانده( همان منبع، ص 955 به بعد). البته این هم هست که ارنست رنان، تاریخ اسلام را به دو دوره تقسیم می کند: دورۀ نخست از آغاز ظهور اسلام شروع می شود و تا سدۀ دوازدهم میلادی( ششم هجری) ادامه می یابد. دورۀ دوم از سدۀ سیزدهم میلادی( ششم هجری) آغاز می یابد و تا زمان حیات ارنست رنان تداوم پیدا می کند. در دورۀ نخست، گروه ها و نحله های فکری گوناگون در درون جسم اسلام نفوذ کردند از جمله معتزلیان که می توان آن ها را پرچم داران جنبش پروتستانتی در جهان اسلام شمرد. این گروه ها توانستند از خشونت اسلام تا حدودی بکاهند. در این دوره، اسلام از قوانین و ساختار صلب و خشنی برخوردار نبود و نسبت به مخالفان کمتر تعصب نشان می داد. اما در دورۀ دوم، هنگامی که اسلام به دست ملت های تاتار و بربر- که مردمانی قبیله ای و وحشی و برهنه از خرد بودند- افتاد، به دینی خشن تبدیل شد که از پیروانش می خواست متعصبانه و سختگیرانه ایمان بورزند(ص955).</p> <p>ج- آن عده از آزادگان روشن اندیشی که از اسلام دفاع می کنند، اسلام را به درستی نشناخته اند. اسلام آیینی است که میان آن چه روحانی است و آن چه دنیوی است تفاوتی قایل نیست. اسلام، سیطرۀ هولناک عقیده برهمه چیز است، و سنگین ترین طوق و زنجیری است که پای و دست انسانیت را بسته است. در نیمۀ اولِ "قرون وسطا" اسلام با فلسفه، روادارانه رفتار کرد چرا که نمی توانست جلو انتشارش را بگیرد.ناتوانی اسلام در جلوگیری از رشد و گسترش فلسفه از آن جا ناشی می شد که اسلام در آن زمان، ساختار به هم پیوسته ای نداشت و نیرومند نبود و ابزارهای کافی برای قلع و قمع فلسفه در اختیارش نبود.در آن برهۀ زمانی، ادارۀ پلیس در جهان اسلام در دست مسیحیان بود و مامویت اصلی اش این بود که شیعیان را سرکوب کند. در چنین وضعیتی که جهان اسلام انسجام درونی نداشت و از ساختار نیرومندی برخوردار نبود، اندیشه های فلسفی و دگراندیشانه فرصت عرض اندام پیدا کردند. ولی موقعی که اسلام، پیروان بی شمار متعصب و سخت سر پیدا کرد، همه چیز را نابود کرد. سرکوفت زدن به مخالفان به نام دین و نفاق ورزی و ریا و سالوس به امری معمول تبدیل شد. موقعی که اسلام ناتوان و ضعیف بود، نرم خو و بردبار و آزاد اندیش بود اما به محض این که نیرومند شد خشن و سرکوبگر گشت(ص956).</p> <p><strong>البته ارنست رنان این را هم می گوید که این رفتار، ویژۀ اسلام نیست بلکه خاصیت هر گروه یا دولتی است که رجال دین بر آن مسلط شوند و زمام امور را به دست بگیرند؛ تفاوتی نمی کند که این گروه یا دولت وابسته به کدام دین است. رنان می گوید:" مسیحیت غربی از حیث سرکوب مخالفان و دگراندیشان، دست کمی از دین اسلام ندارد. تفاوت در این است که مسیحیت غربی نتوانست ارزش ها و روح علمی و خلاقیت را در میان ملت هایی که آن ها را فتح کرد نابود کند، اما اسلام توانست این کار را بکند. در غرب تنها سرکوب دینی در اسپانیا اجرا شد و نظام خشن و سرکوبگری که روح علمی را می کُشت در آن جا روی کار آمد".(956).</p> <p>" افتخار ورزیدن به اسلام به جهت این که دانشمندانی همانند ابن سینا و ابن زهر و ابن رشد را به جهان عرضه داشته، شبیه این است که آیین کاتولیک به گالیله افتخار کند".(ص 957). منظورش این است که اسلام هیچ نقشی در پرورش کسانی همچون ابن سینا و ابن زهر و ابن رشد ندارد همان گونه که آیین کاتولیک هیچ سهمی در پدیدآمدن گالیله با آن روح کنجکاوش ندارد.</p> <p>د- با این همه، ارنست رنان، زیبایی ها و جنبه های خوب ادیان را نادیده نمی گیرد. وی می گوید:" حاشا که من سخنی تلخ و گزنده بزنم در بارۀ هر نمادی مذهبی که ضمیر انسان می کوشد آرامش خود را در آن بیابد در جهانی که سرنوشت، مشکلات علاج ناپذیری را فرا راه انسان و سرنوشتش قرار می دهد! اسلام به عنوان یک دین، دارای جنبه های بسیار زیباست. من هیچ گاه به مسجدی داخل نشده ام مگر این که احساس ژرفی مرا فراگرفته. آیا بگویم که چه احساس ژرفی؟ احساس ژرف تاسف بر این که من مسلمان نیستم".</strong></p> <p>انتقاد اصلی ارنست رنان از اسلام این است که :" اسلام، اندیشۀ آزاد را تعطیل کرده. نمی گویم که اسلام، سرکوب کردن اندیشه های آزاد را خشن تر و جدی تر از دیگر ادیان انجام داده، ولی این سرکوب کردن ها در اسلام، موفق تر از دیگر ادیان به پیش رفته است. اسلام، سرزمین هایی را که فتح کرده به میدانی بسته تبدیل کرده که از خلاقیت روح و خرد هیچ خبری در آن ها نیست"(ص957).</p> <p>وی می خواهد بیگانه ماندن مسلمانان از علم را این گونه تفسیر کند که:" تفاوت جوهری مسلمان از نامسلمان در این است که مسلمان از علم و دانش بدش می آید و به این باور است که جستجو و کنکاش، متضمن هیچ فایده ای نیست و کار بیهوده و مستلزم کفر است. پژوهش و کنکاش در علوم طبیعی خوب نیست چرا که به مثابۀ رقابت با خداست. علم تاریخ بی فایده است چرا که بسیاری از آن متعلق به پیش از اسلام است و ممکن است طرح دوبارۀ آن، اشتباهات کهنه و فراموش شده را زنده کند"(ص 957).</p> <p>در این جا ارنست رنان، رفاعه طهطاوی را که چندین سال را در پاریس به عنوان دانشجو و رئیس دانشجویان بورسیۀ مصر سپری کرده بود مثال می زند. رفاعه طهطاوی " پس از بازگشتش به مصر کتابی نوشت که دیدگاه های بسیار عجیب و غریب وی را در بارۀ جامعه فرانسه برملا می کند. اندیشۀ مسلط برذهنش این است که دانش اروپایی، مخصوصا با توجه مبنایی که بر آن استوار است که عبارت است از جاودانگی قوانین طبیعت، همه اش بدعت است. در این جا مناسب است بگویم که در صورتی که از زاویۀ دید اسلام به مساله نگاه کنیم درخواهیم یافت که رفاعه طهطاوی در این داوری خود به اشتباه نرفته است. باوری که آبشخورش وحی آسمانی باشد دائما با بحث و کنکاش آزاد که ممکن است در جاهایی با آن باور مخالفت کند دشمنی می ورزد. پیامد "علم باوری" دور کردن دست های غیبی از زندگی روزمره و جهان طبیعت است که در گذشته گمان برده می شد که دست تصرف خدا در آن جاری است. آزمایش جهان طبیعت و تفحص در بارۀ مسایلی که در دنیای طبیعت رخ می دهد بی گمان سلطۀ عوالم غیبی و معجزات را تضعیف می کند و ساحه اش را تنگ می کند. عوالم غیبی و کارهای خارق العاده و خلاف قوانین طبیعت، بنیاد "لاهوت" را تشکیل می دهد. این که اسلام دشمن علم و فلسفه پنداشته شود چیز عجیبی نیست چرا که خاصیت اسلام همین است(958).</p> <p>این بود نکات اصلی در سخنرانی ارنست رنان در سوربن. برای این که در بارۀ رنان انصاف را رعایت کنیم لازم است چند نکته را یادآور شویم:</p> <p>نخست این که: دیدیم که ارنست رنان اسلام را دینی دشمن دانش تجربی و عقلانی می داند. اما وی تنها دین اسلام را متصف به این صفت نمی شمارد بلکه همۀ ادیان را در این رابطه یکی می شمارد. دلیلش هم این است که در هر دینی رجال دین، دانش های عقلی و تجربی را دشمن خود محسوب می کنند به دو انگیزه:</p> <p> یکی این که خاصیت علوم تجربی آن است که امور خارق العاده و معجزات را از حساب خود خارج می کند و این باور را به شدت نفی می کند که نیروهای غیرطبیعی و فراتر از دسترس ما در دگرگون کردن مجرای حوادث نقشی ایفا کنند. دیگر این که توجه به علوم طبیعی و عقلی باعث می شود که این علوم، نقش دین زندگی مردم کم شود و مردم طوری بار بیایند که به جای این که خود را به طلب نجات و سعادت در آخرت مشغول بسازند، می روند سراغ کارهای دنیوی و می کوشند به زندگی دنیوی مرفه و راحتی برسند.</p> <p>آن چه را ارنست رنان راجع به اسلام می گوید موضع گیری تندروان اهل سنت و سلفی ها در سرزمین های مختلف اسلامی که مردم را به "اسلام صحیح" فرا می خواندند و فرا می خوانند مورد تایید قرار می دهد. برای نمونه، ابن تیمیه به صراحت می نویسد که:" دانش، تنها همان دانشی است که از پیغمبر اسلام-ص- به یادگار مانده، و جز آن نه دانش است و نه شایسته است که دانش نامیده شود"( رجوع کنید به کتابی که به نام "سنت یونانی در تمدن اسلامی" نوشته ام).<br class='autobr' /> <strong><br class='autobr' /> جمال الدین افغانی در تبصره ای که بر سخنان رنان می نویسد و در روز جمعه،18 مایو، سال 1883 در نشریۀ "دیبا" به نشر می رسد، ادعای فیلسوف فرانسوی را دائر برضدیت اسلام با علم می پذیرد ولی این را می افزاید که مخالفت با علم، مختص به اسلام نیست بلکه مسیحیت نیز با علم دشمنی دارد. جمال الدین می نویسد:" حقیقت این است که دین اسلام کوشیده که برای علم خفقان ایجاد کند و از رشد آن جلوگیری کند. البته اسلام در مانع شدن از روی کارآمدن جنبش عقلی و فلسفی در جهان اسلام و منحرف کردن خرد انسان ها از سرگرم شدن به دست یابی به حقایق علمی پیروز هم شده است. اگر اشتباه نکنم عین همین کوشش ضد علم و عقل را آیین مسیحیت هم انجام داده. تا جایی که من می دانم رهبران محترم کلیسای کاتولیک تا هنوز که هنوز است دست از مخالفت و دشمنی خود با علم نکشیده اند. رهبران کلیسا مبارزۀ بی امان خود را برضد آن چه که آن ها روح حیرت و گمراهی می دانند ادامه می دهند"(ص 178، ضمیمۀ خانم جواشون بر کتاب "الرد علی الدهریین"/ رسالۀ نیچریه از جمال الدین افغانی).</strong></p> <p>در پاسخ به این خرده گیری سیدجمال که چرا ارنست رنان در کنار این که از دشمنی اسلام با علم سخن می زند از خصومت مسیحیت با دانش هم سخنی به میان نمی آورد، رنان اعتراف می کند به این که ایراد سیدجمال به جاست و می نویسد:" به نظر شیخ جمال الدین من جانب انصاف را رعایت نکرده ام وقتی که تنها به ضدیت اسلام با علم تاکید کرده ام و از مسیحیت حرفی نزده ام. بهتر بود این نکته را به خوبی باز می کردم که به باور من، هر دینی که سرچشمۀ وحیانی داشته باشد مجبور است که با دانش وضعی و بشری دشمنی نشان دهد. در این میان، مسیحیت همان کاری را کرده که اسلام. هیچ تردیدی در این نیست. آیین کاتولیک با گالیله رفتار بهتر از آن چه اسلام با ابن رشد انجام داد، از خود نشان نداده است. گالیله حقیقت را کشف کرد در حالی که در سرزمینی کاتولیکی می زیست و با وجود آن که آیین کاتولیک از این کارش خوشحال نبود. همان گونه که ابن رشد برخلاف میل اسلام، اندیشه های فلسفی خود را در جهان اسلام پراکند. این که من در آن سخنرانی خود به تفصیل بیشتری به این نکته نپرداختم از جهت این بود که نظریاتم در باب دشمنی مطلق دین با علم و فلسفه به حد کفایت در گذشته مطرح شده بود و من که در میان کسانی سخن می زدم که از نوشته ها و آثار قبلی ام آگاه بودند نیازی ندیدم به این که آن نظریات را دو باره طرح کنم. بارها گفته ام که که خرد انسانی اگر می خواهد به کار اساسی خود که همانا مستحکم کردن پایه های دانش تجربی و عقلی است بپردازد، باید از هر باوری که مبنایش معجزات و امور خارق العاده باشد رهایی یابد. این امر مستلزم ویران سازی ریشه ای همۀ باورها و بریدن از گذشته نیست. آن چه مطلوب است این است که روشنفکران- چه مسیحی چه مسلمان- به آن حالتی از توازن میان دین و دانش برسند که عقاید دینی خاصیت ضد علم بودن خود را از دست بدهند. این همان چیزی است در تقریبا نیمی از سرزمین های مسیحی اتفاق افتاده. آرزو می بریم که عین همین اتفاق نسبت به اسلام هم بیفتد". (مجموعۀ آثار رنان،ج1،962-963).</p> <p>دوم این که : ارنست رنان در پاسخی که به انتقاد سیدجمال می دهد روی این نکته تاکید می کند که منظورش از سخنانی که در آن کنفرانس راجع به دشمنی اسلام با علم زده توهین به مسلمانان نبوده بلکه می خواسته بدین وسیله مسلمانان را از زنجیرهایی که به دست و پای آن ها بسته شده و آن ها را از جلو رفتن مانع می شود رهایی دهد. همان گونه که رهبران جنبش روشنگری در اروپا پیروان مسیحیت را از افکار و ذهنیتی که مسیحیت و رجال دین بر آن ها تحمیل کرده بودند و مانع پیشرقت آن ها می شد توانستند نجات بخشند.</p> <p>رنان می نویسد:" کسانی از آن کنفرانسی که دادم این برداشت را کرده اند که من به پیروان دین اسلام توهین کرده ام. این برداشت، درست نیست.مسلمانان نخستین قربانیان اسلام هستند. من در طی چندین باری که به شرق سفر کرده ام این را مشاهده کرده ام که تعصب دینی و سخت سری مذهبی تنها در شمار اندکی از افراد خطرناک وجود دارد؛ همان هایی که می خواهند با اعمال فشار و زور، دین را بردیگران تحمیل کنند. بزرگ ترین خدمت برای مسلمانان این است که آن ها از زیر یوغ دین آزاد ساخته شوند. من وقتی که آرزو می کنم ملت های مسلمانان- که جنبه های مثبتی هم در زندگی و فرهنگ آن ها یافت می شود- از زیر یوغی که شانه های شان را خم کرده رهایی یابند؛ به نظر نمی رسد که آرزوی بدی برای آن ها کرده باشم. شیخ جمال الدین از من می خواهد که همۀ ادیان را به یک چشم نگاه کنم. خیلی خوب. اگر من برای سرزمین های اروپایی این آرزو را کنم که حضور مسیحیت در آن سرزمین ها کمرنگ شود، آرزوی بدی کرده ام؟( مجموعۀ آثار، ج2، ص 963-964).</p> <p>منتها ارنست رنان باور ندارد که نهضت و ترقی در کشورهای اسلامی با تایید اسلام رسمی انجام شود. در اروپای مسیحی نیز رنسانس و نوزایی بر اساس تایید کلیسا انجام نشد. رنان می نویسد:" نهضت علمی در اروپا بربنیاد سفارش و تایید کلیسا تحقق نیافت. حتا در همین لحظه که این سطور را می نویسم کلیسا تلاش مذبوحانه می ورزد که آن چه قانون عقلانی برای انسانیت را تبلور عینی می بخشد که همانا دولت سکولار و بی طرفی است که از عقاید و باورهایی که مدعی حق بودن هستند کناره می گیرد؛ به گونۀ کامل متحقق نشود"( همان منبع،ج 2، ص 964).</p> <p>در این جا بهتر است ملاحظۀ دیگر سیدجمال در انتقاد از سخنان رنان در دانشگاه سوربن مطرح کرده مورد توجه قرار دهیم. رنان طوری حرف می زند که انگار ناممکن است که مسلمانان به مرحله ای برسند که نوزایی علمی و پیشرفت تمدنی انجام شود. در حالی که این نوزایی علمی و پیشرفت تمدنی در میان باورمندان به آیین مسیحیت صورت گرفته. سیدجمال از داوری پیشینی رنان در بارۀ آیندۀ مسلمانان اظهار تعجب می کند. سیدجمال معتقد است که مسلمانان قادر خواهند بود به نهضت علمی و پیشرفت و ترقی دست یابند آن گاه که از چنگال اسلام خود را نجات دهند. همان طور که مسیحیان پس از این که مسیحیت را کنار گذاشتند توانستند عصر نهضت را در اروپا شکل دهند.</p> <p><strong>جمال الدین در تبصرۀ خود بر سخنان ارنست رنان می نویسد:" اگر این درست باشد که اسلام مانعی فراراه پیشرفت دانش های بشری ایجاد کرده آیا ما می توانیم بگوییم که این مانع برای ابد پابرجا خواهد ماند و از بین نخواهد رفت؟ در این نقطه چه تفاوتی میان دین اسلام با دیگر ادیان است؟ همۀ ادیان ناروادار هستند. البته هرکدام از آن ها به شیوۀ خود. دین مسیحیت ( منظورم جامعه ای است که آموزها و تعلیمات مسیحیت را برگرفته و آن را مطابق زندگی خود دگرگون کرده) از دورۀ نخستی که به آن اشارت کرده ای ( عصر و حیات دین مسیحیت) گذشته و حالا که از چنگال دین رهایی یافته و به استقلال خود رسیده به سرعت برق و باد در جادۀ پیشرفت و دانش گام می گذارد. این درحالی است که جامعۀ مسلمان تا هنوز از قبضۀ آهنین دین اسلام رهایی نیافته. اگر این نکته را مدنظر قرار دهیم که مسیحیت چند سده پیشتر از اسلام در جهان ظهور کرده، من هیچ دلیلی نمی بینم برای ناامیدی از آمدن روزی که جامعۀ اسلامی زنجیرهای دست و پاگیرش را پاره کند و با عزمی راسخ و خلل ناپذیر در جادۀ تمدن و ترقی همانند کشورهای غربی ای که آیین مسیحیت نتوانست آن ها را از رسیدن به ترقی و پیشرفت مانع شود با آن که مسیحیت رفتار خشن و بی تسامحی از خود نشان داد. من هرگز امیدم را در بارۀ اسلام از دست نمی دهم. من در این جا نمی خواهم در برابر آقای ارنست رنان از اسلام دفاع کنم. من می خواهم از چند صد میلیون آدمی دفاع کنم که رواج یافتن باورهایی از قبیل آن چه ارنست رنان، آن ها را ترویج می کند باعث می شود که همچنان در سایۀ نادانی و بربریت بزیند"( ص177-178، ضمیمۀ خانم جواشون بر کتاب "الرد علی الدهریین").</strong></p> <p>ارنست رنان در پاسخی که به این ملاحظۀ سیدجمال الدین می نویسد می خواهد خود را از اتهام بدخواهی نسبت به پیروان دین اسلام تبرئه کند- همان گونه که سابقا به آن اشاره کردیم- و حدس می زند که که رنسانسی که سیدجمال امیدوار است در کشورهای اسلامی اتفاق بیفتد از سوی اسلام رسمی تایید و تقویت نخواهد شد. همان گونه که رنسانس در جهان مسیحیت با پشتیبانی مسیحیت رسمی صورت نگرفت. رنان چنین می نویسد:" این که شیخ های دین در اسلام در این کار بزرگ سهیم شوند، رویدادی خجسته و مسرت بخش است. ولی بگذار شفاف و روشن سخن بزنم و بگویم که من تردید دارم در این که شیخ های دین این کا را بکنند. ممکن است در آینده شخصیت های ممتازی ظهور کنند ( البته شمار اندکی از آن ها شخصیت ممتازی مثل شیخ جمال الدین خواهند داشت) که خود را از اسلام برهانند همان طور که ما از دست آیین کاتولیک خود را نجات دادیم. در آیندۀ نزدیک پاره ای از سرزمین های اسلامی رابطۀ خود را با دین قرآن خواهند برید. اما من جدا تردید دارم که جنبش نوزایی در جهان اسلام با تایید اسلام رسمی به هدف های خود برسد"( مجموعۀ آثار ارنست رنان،ج 1، ص 964).<br class='autobr' /> در این جا باید این نکته را مطرح کنیم که حاشیه نویسی های جمال الدین اسدآبادی، مشهور به افغانی ( وی هنگامی که در هندوستان بود خود را "افغانی" وانمود کرد تا هویت حقیقی اش پنهان بماند و گرنه روشن است که وی ایرانی است و زادگاهش اسدآباد ایران) بر سخنان ارنست رنان به گونۀ شگفت آوری آزاداندیشانه و بی باکانه است. و این برخلاف آن ذهنیت ثابتی است که از ربع اخیر سدۀ نزدهم، مردم در جهان اسلام نسبت به سیدجمال دارند دائر بر این که وی مدافع سرسخت اسلام و تمدن اسلامی بوده است:</p> <p><strong>1-وی بسیار به روشنی و شفافیت چنین تصریح می کند :" حقیقت آن است که دین اسلام همواره کوشیده دانش های عقلی و تجربی را در نطفه خفه کند و جلو پیشرفت آن ها را بگیرد. بدین گونه توانسته از بالنده شدن حرکت علمی و فلسفی در میان مسلمانان جلوگیری کند و خرد انسانی را لگام بزند به گونه ای که نتواند حقایق علمی را درک کند"(ص 178 از متنی که در ضمیمۀ خانم جواشون برکتاب "الرد علی الدهریین" آمده).</p> <p>2- وی اذعان می دارد که دین اسلام- همانند ادیان دیگر رایج در جهان- " یوغ سنگینی است که بر شانه های آدمیزادگان نهاده شده و آن ها را به شدت خوار و زبون ساخته است"( همان منبع، ص 177).</p> <p>3- سیدجمال ابراز امیدواری می کند که " جامعۀ اسلامی روزی بتواند زنجیرهایی را که بر دست و پایش بسته شده پاره کند و همانند جامعۀ غربی گام با عزمی آهنین و متین در شاهراه تمدن و ترقی بردارد"(ص 177-178).</p> <p>4- جمال الدین افغانی/ اسد‌آبادی این سوال را طرح می کند که چرا تمدن عربی/ اسلامی گرفتار فروپاشی شد و در پاسخ، مسبب اصلی این فروپاشی را اسلام می شمارد!. اینک عین عبارتی را که سیدجمال نوشته در این جا می آوریم :" جا دارد در این جا این پرسش را مطرح کنیم که چرا تمدن عربی( اسلامی؟) پس از این که اطراف و اکناف جهان را از روشنایی خیره کنندۀ خود بهره مند ساخت به ناگهان روشنایی اش را از دست داد و چرا بار دیگر نتوانست آن شعلۀ نخستین خود را بازیابد و چرا جهان عرب( جهان اسلام؟) سده هاست که در تاریکی مطلق وحشتناکی مدفون شده؟. بی گمان، این رویداد به اسلام برمی گردد. بله، اسلام در مورد به محاق فرورفتن جهان اسلام مسئول است چرا که پس از این که اسلام نیرومند شد و توانست پایه های خود را مستحکم کند، تلاش ورزید همۀ انواع علوم و دانش ها را از میان بردارد. استبداد زمامداران هم بهترین یاورش بودند برای انجام دادن این کار ( همان منبع، ص184).</strong></p> <p>5<strong>- سپس سیدجمال، خبری را به نقل از جلال الدین سیوطی- البته بدون آن که بگوید که سیوطی در کدام کتابش چنین خبری را ذکر کرده- نقل می کند مبنی بر این که هادی، خلیفۀ عباسی، تنها در بغداد- پایتخت خلافت- پنج هزار فیلسوف را به قتل رساند تا بدین وسیله بتواند نطفۀ علوم را در جهان اسلام نابود کند. سیدجمال در تحلیل این خبری که به نقل از سیوطی می آورد می نویسد:" حتا اگر بپذیریم که تاریخ نویس یاد شده در بارۀ شمار قربانیان از گزافه گویی و اغراق کرده، قدر مسلم این است که خلیفۀ عباسی به سرکوب شدید فیلسوفان دست زده. و این لکۀ ننگی است در تاریخ هر دین و نیز هر ملتی که نظاره گر این گونه جنایت ها بوده است"(184).</strong></p> <p>بی گمان، نظرات این چنینی سیدجمال بسیار گستاخانه و جسارت آمیز طرح شده. شیخ محمد عبده و شاگردان دیگر سیدجمال الدین که در آن زمان در بیروت اقامت داشتند از دوستان خود در پاریس درخواست کردند که نسخه ای از نوشتار سیدجمال را که در نشریۀ "دیبا" روز جمعه، به تاریخ 18 می ، و به امضای" جمال الدین افغانی" چاپ شده بود برای آن ها در بیروت بفرستند. اما هنگامی که از متن پاسخ سیدجمال به ارنست رنان، فیلسوف فرانسوی، آگاهی یافتند جا خورند و برای این که پرستیژ استادشان در ذهنیت مسلمانان آسیب نبیند از ترجمۀ آن به عربی صرف نظر کردند.</p> <p>اما سخنان ارنست رنان در کنفرانسی که در دانشگاه سوربن داده بود و به تاریخ 30 مارس،1883، در نشریۀ فرانسوی "دیبا" چاپ شده بود پس از اندک زمانی از چاپ شدن آن در پاریس به زبان عربی برگردانده شد و همراه با ردیه ای که به قلم حسن افندی عاصم برضد آن نوشته شده بود با چاپ سنگی- بی تاریخ- در قاهره به نشر رسید.</p> <p>با این همه، بهتر است برای فهم درست دیدگاه های جمال الدین افغانی( یا همان درست ترش: اسدآبادی) که در بالا به آن ها پرداختیم به چند نکته اشارت کنم:</p> <p>الف- سیدجمال این حاشیه را( نمی توان اسم آن چه را وی در پاسخ به رنان نوشته "ردیه" گذاشت چرا که سیدجمال با بخش های زیادی از حرف های رنان موافق است) به زبان فرانسوی و به مردم فرانسه- یا حداکثر به مردم اروپا- نوشته است و نه به مردم مسلمان. از همین رو، به خود این حق را داده مسایلی را بیان کند که یارای بازگو کردن آن ها را برای مخاطبان مسلمانش در صورتی که به یکی از زبان هایی که در میان مسلمانان رایج است( همانند عربی، فارسی، ترکی، اردو) می نوشته نداشته است.</p> <p>ب- همان گونه که خانم جواشون نوشته( شرح حال جمال الدین افغانی، ضمیمۀ کتاب "الرد علی الدهریین" ازجمال الدین افغانی، مقدمه، ص 13، چاپ پاریس،سال 1943)، جمال الدین خواسته "ارنست رنان را در زمینش مغلوب و منکوب کند". یعنی از آن جا که ارنست رنان دگراندیش بوده و ذهنیتی ضد دینی داشته، سیدجمال هم جدلا حرف های آزاداندیشانه زده است.</p> <p>ج- سیدجمال به مسیحیت حمله ور می شود به عنوان دین دولت های استعمارگری که کشورهای اسلامی- مثل هند و ایران و مصر والجزائر و...- را یا به صورت آشکار اشغال کرده بودند یا تحت نفوذ خود قرار داده بودند. استعمارگران اروپایی به بهانۀ گسترش مدنیت، می خواستند آیین مسیحیت را گسترش دهند.</p> <p>د- هم سیدجمال و هم ارنست رنان، "عرب" و "تمدن اسلامی" را درهم آمیخته اند. به نظر می رسد که این درهم آمیختن، آگاهانه صورت گرفته. از همین روست که سخنان هر دو فیلسوف، گرفتار مغالطه های جدی شده است.</p> <p>در فرجام، یک نکتۀ مهم را نباید ناگفته بگذاریم و آن این که حاشیه نویسی سیدجمال الدین افغانی/ اسدآبادی بر حرف های ارنست رنان، به خوبی ما را از نحلۀ فکری سیدجمال آگاه می سازد. از حاشیه نویسی هایش پیداست که وی شخصیتی دگراندیش بوده و اندیشه ای آزاد داشته. می توان وی را در آزاداندیشی به کسی همچون ولتر- فیلسوف فرانسویِ عصر روشنگری- مقایسه کرد. برخلاف آن چه شاگردش محمد عبده و کسان دیگری که حرف های محمد عبده را تکرار کرده اند گمان کرده اند که سیدجمال را برای مسلمانان به عنوان "اصلاح گر دینی" وانمود کرده اند؛ این حرف ها کاملا با حقیقت اندیشه ها و نحلۀ فکری جمال الدین تضاد دارد. جمال الدین افغانی( اسد‌آبادی) در مقام نخست، سیاست پیشه بوده. اندیشه وری بوده که هیچ نوع پایبندی ای به عقیدۀ اسلامی نداشته. از اسلام به عنوان ابزاری برای مبارزه با قدرت های استعماری( بریتانیا، روس، فرانسه) استفاده می کرده. وی هیچ گاهی در پی اصلاح گری دینی به معنای دقیق این اصطلاح نبوده. کسانی که چهرۀ وی را دگرگونه نشان داده اند و حقایق را در باره اش تحریف کرده اند و او را به مثابۀ " مصلح دینی" نمایانده اند شیخ محمدعبده و دست اندرکان مجلۀ "المنار" استند. روزنامه نگاران و قلم به دستان سطحی اندیش دیگری هم در مصر و شام سخنان شیخ محمد عبده و یارانش را تکرار کرده اند. باید این اسطوره ای را که به شدت دروغین و ساختگی است درهم شکست؛ اسطوره ای که جمال الدین افغانی را به عنوان " شخصیتی اسلامی" و" اصلاح گری دینی" قالب می زند.</p></div> https://mail.bamyanpress.com/article74836.html https://mail.bamyanpress.com/article74836.html 2011-07-26T18:57:00Z text/html fa مهران موحد تروريزم، کوچی طالبان، طالبان، القاعده و داعش دين، عقايد و باورها <p>برویک در طی تبصره ای در وبگاه اینترنتی "دوکمنت. نو" نوشت:" کشوری را برایم نشان دهید که در آن جا مسلمانان با نامسلمانان در آشتی زندگی کنند و دلشان نشود با کسانی که آن ها را "کافر" می نامند جهاد کنند ( البته این جهاد به چند گونه انجام می شود. یا از طریق "اهل ذمه" ساختن "کافران" یا به صورت کشتار منظم آن ها یا از راه جهاد دموگرافیک). لطفا برای من تنها یک مثال بزنید که بیانگر همزیستی مسالمت آمیزمسلمانان با دیگراان باشد. آیا باید چند صدهزار اروپایی بمیرند یا چندصد هزار زن اروپایی مورد تجاوز جنسی (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> / <a href="https://mail.bamyanpress.com/mot4.html" rel="tag">تروريزم، کوچی طالبان، طالبان، القاعده و داعش</a>, <a href="https://mail.bamyanpress.com/mot6.html" rel="tag">دين، عقايد و باورها</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L131xH150/arton74836-a5909.jpg?1769369737' class='spip_logo spip_logo_right' width='131' height='150' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>برویک در طی تبصره ای در وبگاه اینترنتی "دوکمنت. نو" نوشت:" کشوری را برایم نشان دهید که در آن جا مسلمانان با نامسلمانان در آشتی زندگی کنند و دلشان نشود با کسانی که آن ها را "کافر" می نامند جهاد کنند ( البته این جهاد به چند گونه انجام می شود. یا از طریق "اهل ذمه" ساختن "کافران" یا به صورت کشتار منظم آن ها یا از راه جهاد دموگرافیک). لطفا برای من تنها یک مثال بزنید که بیانگر همزیستی مسالمت آمیزمسلمانان با دیگراان باشد. آیا باید چند صدهزار اروپایی بمیرند یا چندصد هزار زن اروپایی مورد تجاوز جنسی قرار بگیرند یا میلیون ها یورو مورد سرقت و دستبرد قرار بگیرد تا شما دریابید که شدنی نیست که "چندفرهنگی" و "اسلام" زیر یک سقف زندگی کنند؟".</p></div> <div class='rss_texte'><p><a href="http://www.guardian.co.uk/commentisfree/andrewbrown/2011/jul/24/norway-anders-behring-breivik-beliefs" class="spip_out" rel="external">نویسنده: اندرو براون- روزنامه گاردین</a></p> <p>برگردان به فارسی: مهران موحد</p> <div class='spip_document_10233 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L500xH512/psycho_1111111111111111-24d9a.jpg?1769369737' width='500' height='512' alt='' /> </figure> </div> <p>آندرس برینگ برویک، مرد نروژی ای که عامل حملات مرگبار دوگانه در نروژ است در برخی از رسانه ها به عنوان یک مسیحی بنیادگرا توصیف شده است. ولی این مرد که در روز جمعه (22 جولای) به ضرب گلوله بیش از 90 نوجوان هوادار حزب کارگرِ حاکم در نروژ را در یک اردوگاه تابستانیِ متعلق به آن حزب به قتل رساند و نیز اقدام به بمب گذاری در مرکز اسلو پایتخت نروژ کرد، خودش به اندازه کافی در مورد اندیشه هایش در اینترنت چیزهایی نوشته است. با مطالعه آن چه وی نوشته می توانیم دریابیم که وی حتا در اوقاتی که حالت ذهنی نرمالی داشته به آموزه های مسیحیت کاری نداشته (1) بلکه ایدئولوژی وی برپایه دشمنی جنون آمیز با مسلمانان و نفرت از "مارکسیست ها" شکل گرفته است. وی را می توان در مواردی به چنگیزخان، فرمانده مغول، تشبیه کرد.</p> <p>دو تئوری توطئه عمده، جانمایه آن چه را که وی در نوشته هایش در اینترنت مطرح کرده تشکیل می دهد. یکی این که اسلام، بقای اروپا را تهدید می کند به این معنا که وی معتقد است که همینک مسلمانان سرگرم "جهاد دموگرافیک" برضد مسیحیان در اروپا هستند چرا که مهاجرت های بی رویه مسلمانان از کشورهای خود به قاره اروپا و نیز زاد و ولد زیاد آن ها منجر به رشد سریع جمعیت آن ها شده و باعث شده که مسلمانانی که هرگز نمی توانند با همسایگان خود در صلح و آشتی به سرببرند "قاره اروپا را فتح کنند".</p> <p>البته این ایده های هرچند جنون آمیز منحصر به برینگ برویک نیست بلکه بخشی از ایدئولوژی بیگانه ستیزی است که عناصر راست افراطی را در اروپا و امریکا به هم پیوند می دهد. حتا می توان گفت: عناصری از جریان اصلی محافظه کار در بریتانیا را نیز شیفته خود کرده است.</p> <p>برویک در طی تبصره ای در وبگاه اینترنتی "دوکمنت. نو" نوشت:" کشوری را برایم نشان دهید که در آن جا مسلمانان با نامسلمانان در آشتی زندگی کنند و دلشان نشود با کسانی که آن ها را "کافر" می نامند جهاد کنند ( البته این جهاد به چند گونه انجام می شود. یا از طریق "اهل ذمه" ساختن "کافران" یا به صورت کشتار منظم آن ها یا از راه جهاد دموگرافیک). لطفا برای من تنها یک مثال بزنید که بیانگر همزیستی مسالمت آمیزمسلمانان با دیگراان باشد. آیا باید چند صدهزار اروپایی بمیرند یا چندصد هزار زن اروپایی مورد تجاوز جنسی قرار بگیرند یا میلیون ها یورو مورد سرقت و دستبرد قرار بگیرد تا شما دریابید که شدنی نیست که "چندفرهنگی" و "اسلام" زیر یک سقف زندگی کنند؟".</p> <p>آندرس برینگ برویک درحالی که نگرانی خود را در مورد سرنوشت اروپا اظهار می کند از آماری سخن می گوید که نشان می دهد جمعیت مسلمانان در طول سده ها در کشورهایی همچون لبنان و کوزوو و کشمیر و حتا ترکیه رشد سریع داشته و تاکید می کند که عین همین پروسه در حال اجرا شدن در اوسلو/ نروژ و نیز در دیگر شهرهای اروپایی است.</p> <p>دومین تئوری توطئه ای که آندرس برویک، مانیفیست خود را برپایه آن استوار کرده این تئوری است که می گوید: نخبگان اروپایی به اندیشه مارکسیستی فروخته شده اند؛ اندیشه ای که کنترل دانشگاه ها و رسانه های مهم و تقریبا همه احزاب سیاسی را در دست دارد و خیال آن دارد که تمدن غربی را نابود کند. وی می نویسد:" اروپا جنگ سرد را از سال ها پیش در سال 1950 باخت و این درست زمانی بود که به مارکسیست های ضد ناسیونالیسم اجازه دادیم آزادانه در عرصه هایی فعالیت کنند که می توانند از راه فعالیت در آن عرصه ها قدرت را به دست بگیرند و نفوذ به دست بیاورند و مخصوصا رخصت یافتند که در مدرسه ها و دانشگاه ها به تدریس سرگرم شوند".</p> <p>این دو تئوری توطئه عمده را در اندیشه برویک، توهم توطئه ای که به نام "اورابیا" یاد می شود به هم پیوند می زند؛ توهم توطئه ای که برمبنای آن گفته می شود که بروکرات های اروپایی در یک معامله پنهان پذیرفته اند که اروپا را به اسلام واگذار کنند اما در عوض، نفت کشورهای عربی را به دست بیاورند.</p> <p>این گونه اندیشه های تندروانه در میان حلقات راست افراطی در اروپا و امریکا انتشار یافته است. روبرت اسپنسر، امریکایی ضد مسلمانی که از طریق نوشته های خود برضد اسلام می جنگد، همراه با کسانی همچون فیوردمان و بات ییور که هردو به نام مستعار می نویسند ( بات ییور همان کسی است که تئوری توطئه "اورابیا" را اختراع کرده است) از جمله روشنفکرانی اند که آندرس برویک متاثر از اندیشه هایشان است- آن گونه که آندرس برویک خودش در وبگاه اینترنتی "دوکمنت. نو" نوشته است. روبرت اسپنسر شانه به شانه با دوست صمیمی اش، پامیلا گلر، مسئولیت کمپاینی امریکایی را برعهده داشتند که برضد ساختن مسجد در محل برج های دوگانۀ نیویورک- که در حملات یازدۀ سپتامبر فروریخت- راه اندازی شده بود. یک بار، حزب دموکراتِ ضد مهاجرت سویدن نیز از اسپنسر برای سخنرانی برضد قوانین مهاجرت اروپا دعوت کرده بود.</p> <p>فیوردمان- که احتمال دارد چند نفر با این نام مستعار بنویسند- شهروند نروژ و دشمن سرسخت اسلام است. وی از چند سال قبل، پیشبینی کرده بود که جنگ داخلی میان مسلمانان و همسایگان نامسلمانشان در نروژ رخ خواهد داد. وی به حدی گرفتار پارانویا و سوء ظن است که مطابق آن چه در اینترنت نوشته حاضر نشد آندرس برینگ برویک را از نزدیک ملاقات کند. با این همه، این دو از لحاظ فکری خویشاوندی نزدیکی با هم دارند تا جایی که در اول به نادرست گمان می شد که فیوردمان حملات دوگانۀ مرگبار را اجرا کرده است. فیوردمان همچنان در وبلاگ "بروکسل جورنال" می نویسد؛ وبلاگی افراطی که ضد اتحادیه اروپاست و از بلجیک فعالیت می کند که در آن دانیال حنان، عضو پارلمان اروپا از حزب محافظه کار بریتانیا، برای مدتی می نوشت.</p> <p>روشن است که این افراد مسئول مورد تطبیق قرارگرفتن اندیشه هایشان نیستند. اندیشه ها هر چه قدر که جنون آمیز و خطرناک باشند به افرادی خطرناک نیاز دارند تا آن ها را در معرض اجرا بگذارند. به هرحال، هر کسی که این اندیشه ها را جدی می گیرد لازم است آخرین سخنانی را که برویک در وبگاه "دوکمنت. نو" نوشته است مورد توجه قرار دهد آن جا که می گوید:" در طی سه سال گذشته من به صورت تمام وقت روی یک کار فرهنگی محافظه کارانه برای پاسداری از سنت های اروپایی کار می کردم که اگر آن کار به پایان برسد کمک زیادی برای معرفی و گسترش اندیشه های سیاسی ما خواهد کرد".</p> <p>این "کار فرهنگی محافظه کارانه" به صورت مانیفیست در نسخه پی دی اف به ایمیل های دوستانش دقیقا زمانی فرستاده شد که خودش عازم اجرای کشتار بی رحمانه خود شد.</p> <hr class="spip" /> <p>(1)- -از مانیفستی که آندرس برویک منتشر کرده و نیز از اظهارات مقامات نروژی به دست می آید که عامل حملات دوگانۀ نروژ، مسیحی ای بنیادگرا است. این که نویسنده این مقاله نمی خواهد انگیزه های دینی این فرد را در انجام حملات دوگانۀ مرگبار دخالت دهد برای من خیلی شگفتی انگیز است. اگر یکی از مسلمانان تندرو این جنایت را مرتکب می شد آیا بازهم رسانه های غربی ماست مالی می کردند؟</p></div> https://mail.bamyanpress.com/article73996.html https://mail.bamyanpress.com/article73996.html 2011-07-19T16:07:14Z text/html fa مهران موحد <p>امریکا نمی خواهد که دموکراسی در خاورمیانه شکل بگیرد چه این که اگر افکار عمومی مردم عرب بر سیاست های دولت های شان تاثیری داشت، بی گمان ایالات متحده امریکا از مدت ها پیش از منطقه خاورمیانه بیرون رانده می شد. این است انگیزه حقیقی هراس شدید امریکا از دموکراسی ها در خاورمیانه. <br class='autobr' /> برگردان به فارسی: مهران موحد <br class='autobr' /> زبان شناس نامدار امریکایی، نوآم چامسکی، یکی از مهم ترین روشنفکران دوران معاصر جهان به شمار می رود. نوآم چامسکی که کارهای علمی بزرگی در زمینه های گوناگون به ویژه در زمینه زبان شناسی انجام (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L145xH150/arton73996-45bb4.jpg?1769369737' class='spip_logo spip_logo_right' width='145' height='150' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>امریکا نمی خواهد که دموکراسی در خاورمیانه شکل بگیرد چه این که اگر افکار عمومی مردم عرب بر سیاست های دولت های شان تاثیری داشت، بی گمان ایالات متحده امریکا از مدت ها پیش از منطقه خاورمیانه بیرون رانده می شد. این است انگیزه حقیقی هراس شدید امریکا از دموکراسی ها در خاورمیانه.</p></div> <div class='rss_texte'><p>برگردان به فارسی: مهران موحد</p> <p><strong>زبان شناس نامدار امریکایی، نوآم چامسکی، یکی از مهم ترین روشنفکران دوران معاصر جهان به شمار می رود. نوآم چامسکی که کارهای علمی بزرگی در زمینه های گوناگون به ویژه در زمینه زبان شناسی انجام داده، به عنوان یکی از منتقدان سرسخت سیاست های خارجی و اقتصادی غرب و مخصوصا امریکا در جهان شناخته می شود. <a href="http://ar.qantara.de/%D9%81%D8%B2%D8%B9-%D8%A3%D9%88%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%A7-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%85%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/16462c16682i1p12/index.html" class="spip_out" rel="external">پایگاه انترنتی عربی زبانِ "قنطره" گفتگویی با وی انجام داده راجع به انقلاب های جهان عرب و دیدگاه غرب در باره این انقلاب ها. این گفتگو به به شرح زیر است</strong>:</a></p> <p><strong>آقای چامسکی، بسیاری ها ادعا می کردند که جهان عرب آماده پذیرش دموکراسی نیست. به باور شما تحولات اخیر، بطلان این ادعا را ثابت نکرد؟</strong></p> <p>چامسکی: این ادعا از همان اول هم هیچ پایه و اساسی نداشت. کشورهای عربی- اسلامی تاریخ درازی در مبارزات برای به دست آوردن دموکراسی دارند. اما این قدرت های غربی بودند که تلاش ها برای دستیابی به دموکراسی در این کشورها را در نطفه خفه می کردند. در سال 1953 میلادی در ایران حکومتی پارلمانی به رهبری محمد مصدق به وجود آمد که به سرعت امریکایی ها و بریتانیایی ها اقدام به ساقط کردن آن کردند. در سال 1958 انقلابی در عراق روی داد که به درستی پیامدهای این انقلاب را نمی توانیم حدس بزنیم ولی احتمال این که این انقلاب، پیامدهای دموکراتیک در عراق داشته باشد به قوت وجود داشت. امریکا کودتایی را برضد این انقلاب راه اندازی کرد و آن را نافرجام ساخت.در همین راستا آیزنهاور، رئیس جمهور وقت امریکا، در بحث های داخلی دولت امریکا که اینک اسناد آن منتشر شده از موجی از نفرت از امریکا در جهان عرب سخن گفته بود؛ نفرتی که منشأ آن مردم بودند و نه حکومت ها. در پی آن، کمیسیون عالی برنامه ریزی در شورای امنیت ملی امریکا گزارشی غیررسمی – که اینک از طبقه بندی خارج شده و در انترنت یافت می شود- را آماده کرد. این گزارش غیررسمی گفته بود که در جهان عرب این احساس وجود دارد که ایالات متحده امریکا راه را برای دموکراسی و توسعه در کشورهای عربی سد می کند و از دیکتاتورهای ستم پیشه حمایت می کند و این کار را را به منظور دسترسی یافتن به نفت انجام می دهد. این گزارش افزوده بود که: این برداشت مردم جهان عرب ازسیاست های امریکا مقرون به واقعیت است و دقیقا کاری که امریکا باید بکند این است که از دیکتاتورها در جهان عرب پشتیبانی کند.</p> <p><strong>آیا این به معنای این است که دموکراسی های غربی نمی خواهند که دموکراسی های عربی پا بگیرند؟</strong></p> <p>چامسکی: اکنون وارد جزئیات نمی شوم. همین قدر بگویم که بله، تا همین امروز هم قدرت های غربی همین کار را می کنند. به طور مداوم انقلاب های دموکراسی شکل می گیرند و دیکتاتورهایی که از حمایت کشورهای غربی – به ویژه امریکا و بریتانیا و فرانسه- برخوردار اند آن ها را قلع و قمع می کنند. محال است در صورتی که ما همه چیز را در این منطقه از جهان نابود می سازیم دموکراسی ها شکل بگیرند. عین داستان در مورد امریکای لاتین مصداق می یابد: سال های متمادی در آن جا نیز سلسله ای از دیکتاتورها و آدم کشان وحشی را حمایت کردیم. به باور من، تا هنگامی که ایالات متحده بر منطقه خاورمیانه سیطره داشته باشد دموکراسی ها در آن جا شکل نخواهند گرفت چرا که اگر دموکراسی ای عرض اندام کند به زودی به دست امریکا نابود خواهد شد. همین کار را اروپایی ها در گذشته در این منطقه انجام داده اند.</p> <p><strong>آیا می توان از سخنان شما این برداشت را کرد که "بهار عربی" شما را غافلگیر نکرد؟</strong><br class='autobr' /> چامسکی: بگذار برای تان پاسخ روشنی بدهم. من این انقلاب ها را پیشبینی نمی کردم با آن که این انقلاب ها پیشینه تاریخی و پیش زمینه های طولانی ای دارد. مثالی از مصر می زنم: جوانانی که تظاهرات 25 جنوری را سازماندهی کردند جنبش خود را جنبش 6 اپریل نامیدند. طبعا این نامگذاری انگیزه ای داشت. ماجرا از این قرار است که در 6 اپریل 2008 میلادی قرار بود که جنبش کارگری مهمی در کارگاه بافندگی و نساجی در "محله" شکل بگیرد. این جنبش از اهرم های گوناگونی برای اعمال فشار بر دولت کار گرفت: از جمله تظاهرات و اعتصاب های کارگری که در سراسر مصر انجام شد. این تحرکات را حکومت مصر به سختی سرکوب کرد و غرب هم هیچ اهمیتی به آن چه که روی داد قایل نشد. تا هنگامی که دیکتاتورهای مورد حمایت ما بر مردم حکومت می کنند ما چرا از حقوق مردم دفا کنیم! اما مصری ها این حوادث را فراموش نمی کنند. آن چه که فعلا در کشورهای عربی رخ می دهد حلقه ای از زنجیره ای طولانی از جنبش های مبارزاتی است؛ جنبش هایی که گاهی اوقات به موفقیت هم نایل شده اند. پژوهش هایی در این باب انجام شده. برای نمونه، پژوهشگر امریکایی جوئن باینن از دانشگاه ستانفورد چندین پژوهش در باره جنبش کارگری در مصر انجام داده است. در مقالات تازه خود- و نیز در مقالات پیشین خود- ستانفورد تاریخ مبارزاتی کارگری در مصر را به گونه ای تحلیل می کند که نشان می دهد این مبارزات، تلاشی برای رسیدن به دموکراسی بوده است.</p> <p><strong>جورج بوش، رئیس جمهور پیشین امریکا، همواره مدعی بود که از طریق سیاست "خاور میانه جدید" خود می خواهد دومینوی زوال نظام های دیکتاتوری را در خاورمیانه آغاز کند. آیا پیوندی بین رویدادهای کنونی جهان عرب و سیاست های جورج بوش در باره ساقط کردن نظام های دیکتاتوری منطقه می بینی؟</strong><br class='autobr' /> چامسکی: بیشترینه رویدادهایی که در اثنای جنگ سرد در کشورهایی همانند برازیل و ویتنام و کوبا اتفاق افتاد "دومینووار" بوده اند. وقوع دومینووار رویدادها را در آن زمان هنری کسینجر به ویروسی تشبیه کرد که ممکن است واگیردار باشد. در همان زمانی که وی به همدستی نیکسون برای ساقط کردن سالوادور آلنده، رئیس جمهور منتخب شیلی، برنامه ریزی کردند، کسینجر گفت: ویروس شیلی ممکن است حتا به کشورهای اروپایی نیز سرایت کند( هم اکنون اسنادی که از طبقه بندی بیرون آمده در این زمینه در اختیار ما قرار دارد). کسینجر و بریژنف هردو به طور همسان از دموکراسی می هراسیدند. از همین رو، کسینجر گفت که ریشه کن کردن این ویروس امری حتمی است و همین کار را کردند. امریکا چه در دوران بوش و چه در عهد اوباما از "بهار عربی" و سقطو دیکتاتورهای خاورمیانه وحشت داشته / دارد و البته این ترس امریکا انگیزه منطقی هم دارد. این کشور نمی خواهد که دموکراسی در خاورمیانه شکل بگیرد چه این که اگر افکار عمومی مردم عرب بر سیاست های دولت های شان تاثیری داشت، بی گمان ایالات متحده امریکا از مدت ها پیش از منطقه خاورمیانه بیرون رانده می شد. این است انگیزه حقیقی هراس شدید امریکا از دموکراسی ها در خاورمیانه.</p> <p><strong>حالا که از تاثیر امریکا بر منطقه خاورمیانه گفتیم، بگذار این پرسش را مطرح کنم که نظر شما در باره تحلیل روبرت فیسک، روزنامه نگار نامدار و گزارشگر روزنامه اندیپندنت در خاورمیانه، چیست که در مقاله ای که به تازگی به چاپ رسانده ادعا کرده که اوباما و سیاست خارجی اش هیچ تاثیری بر تحولات خاورمیانه ندارد؟</strong></p> <p>چامسکی: مقاله را خواندم. مقاله ای بسیار خوب بود. روبرت فیسک روزنامه ای نگاری درخشان است و به اوضاع منطقه آگاهی زیادی دارد. گمان می کنم که وی مقصود خاصی را از این سخنانش دنبال می کند. وی می خواهد بگوید که فعالان جنبش 6 اپریل اعتنایی به ایالات متحده امریکا نمی کنند و آن را به کلی فراموش کرده اند چرا که به خوبی می دانند که امریکا دشمن آن هاست. در نظرسنجی ای که به تازگی انجام شده بیشتر از 90% مصری ها امریکا را بزرگ ترین تهدید برای کشور خود شمرده اند. البته این هم هست که ایالات متحده امریکا بی تاثیر نیست چرا که سیطره اش بر رخدادهای منطقه بیشتر از این هاست و من متیقنم که روبرت فیسک در این باره با من همداستان است.</p> <p><strong>کسانی هستند که از موضعگیری روشنفکران عرب راجع به انقلاب های عربی انتقاد می کنند و آن ها را متهم به سکوت و انفعال می کنند. اکنون روشنفکران چه نقشی می توانند بازی کنند؟</strong></p> <p>چامسکی: روشنفکران مسئولیت سنگینی بر دوش دارند. ما آن ها را روشنفکر می نامیم نه به خاطر این که از دیگران باهوش تر اند بلکه به دلیل این که از جایگاه و ارزشی در نزد افکار عامه برخوردار اند. کسی که می تواند به روشنی و با قوت تمام حرف های خود را بزند مسئولیت بیشتری نسبت به دیگران دارد. این امر همان گونه که بر روشنفکران عرب منطبق است شامل حال روشنفکران دیگر مناطق جهان نیز می شود.</p></div> https://mail.bamyanpress.com/article73563.html https://mail.bamyanpress.com/article73563.html 2011-07-16T20:51:58Z text/html fa مهران موحد دين، عقايد و باورها <p>اکنون این پرسش به میان می آید که آیا هنگامی که از "کلام خدا" سخن به میان می آوریم مقصودمان پیامی الهی است که درکدهایی قرار می گیرد و به انسان ها برخی از معانی را انتقال می دهد یا پیامی انسانی/ بشری؟ آیا زبان، وسیله بی طرف وبی خاصیت است در زمینه رساندن پیام و هیچ دستکاری ای در پیام به وجود نمی آورد؟ آیا پیامبر تنها عهده دار رساندن پیام بود یا این که نقشی هم در زمینه ساختن واژه ها و الفاظ پیام داشت؟ همه این پرسش ها باید طرح شود هنگامی که می خواهیم این را روشن کنیم که جنبه ها و عوامل بشری و (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> / <a href="https://mail.bamyanpress.com/mot6.html" rel="tag">دين، عقايد و باورها</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L150xH148/arton73563-ef1c2.jpg?1769369737' class='spip_logo spip_logo_right' width='150' height='148' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>اکنون این پرسش به میان می آید که آیا هنگامی که از "کلام خدا" سخن به میان می آوریم مقصودمان پیامی الهی است که درکدهایی قرار می گیرد و به انسان ها برخی از معانی را انتقال می دهد یا پیامی انسانی/ بشری؟ آیا زبان، وسیله بی طرف وبی خاصیت است در زمینه رساندن پیام و هیچ دستکاری ای در پیام به وجود نمی آورد؟ آیا پیامبر تنها عهده دار رساندن پیام بود یا این که نقشی هم در زمینه ساختن واژه ها و الفاظ پیام داشت؟ همه این پرسش ها باید طرح شود هنگامی که می خواهیم این را روشن کنیم که جنبه ها و عوامل بشری و طبیعی در شکل گیری "وحی" و "تنزیل" دخالت داشته یا خیر.این را نیز باید روشن کنیم که احتمال دخالت داشتن عوامل بشری در شکل گیری "وحی" چه پیامدی برای عقیده اسلامی خواهد داشت؟</p></div> <div class='rss_texte'><p>مصاحبه‌گر:<a href="http://ar.qantara.de/%D9%85%D9%86-%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%A5%D8%B5%D9%84%D8%A7x62D-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%84%D8%A7-%D9%8A%D9%85%D9%83%D9%86-%D8%A5%D8%B5%D9%84%D8%A7x62D-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9/16529c16766i0p39/index.html" class="spip_out" rel="external">یوگیندر سیکاند</a></p> <p>برگردان: مهران موحد</p> <p><strong>حامد نصر ابوزید، پژوهشگر مصری و صاحب آثاری در زمینه دانش های قرآنی، یکی از نامدارترین دانشمندان پیشگام لیبرال در جهان اسلام بود [ که در جولای 2010 درگذشت]. شهرت نصر ابوزید بیشترینه به خاطر تلاش هایی است که در زمینه به کارگیری "دانش تاویل" در فهم نصوص قرآن مبذول داشته است. در یکی از تازه ترین مصاحبه ها که یوگیندر سیکاند با او انجام داده، نصر ابوزید از پژوهش ها و تلاش هایش در زمینه تاویل قرآن سخن می زند. این مصاحبه به شرح زیر است:</strong></p> <div class='spip_document_10098 spip_document spip_documents spip_document_image spip_documents_center spip_document_center'> <figure class="spip_doc_inner"> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L500xH188/4e18278fb0291__Abou_Zeid_no_flash-4fffe.jpg?1769369737' width='500' height='188' alt='' /> </figure> </div> <p><strong> در پژوهش ها و بررسی هایت در زمینه اسلام و قرآن تعاملت با آن بخش از میراث فرهنگی اسلام که معتقدی با دیدگاه های نوین در باره حقوق زن و حقوق کودک در تضاد است چه گونه است؟</strong></p> <p><strong>ابوزید: </strong> هر میراث فرهنگی ای[از جمله میراث فرهنگی مسلمانان] مشتمل بر جنبه های مثبت و نیز پهلوهای منفی است. باید به صورت پیگیر جنبه های مثبت این مرده ریگ را برجسته کنیم وتکامل یافته تر سازیم و پهلوهای منفی و نامطلوب آن را در زیر ذره بین نقد و بررسی قرار دهیم تا دریابیم که آیا این جنبه های منفی از عناصر اصلی و پایه ای در باور مسلمانان است یا این که از اثر دستکاری های پیروان دین پدید آمده و به نام دین عرض اندام کرده است.</p> <p><strong>در کلیت، چه چیزهایی محور اصلی پژوهش هایت را تشکیل می دهد؟</strong></p> <p><strong> ابوزید:</strong> محور اصلی پژوهش های من تا اکنون همانا "دانش تاویل اسلامی"- یعنی به کارگیری روش های هرمنوتیک در فهم قرآن و سنت و دیگر عناصر تشکیل دهنده میراث فرهنگی مسلمانان- است. توجه و درگیری ذهنی من به "دانش تاویل" عمر درازی دارد. من شخصا اهمیت ویژه ای به نقد و چالش کشیدن برخی از باورها و کلیشه ها در گفتمان اسلامِ عوامانه می دهم؛ باورها و کلیشه هایی که تا کنون به قدر کافی زیر ذره بین نقد و واکاوی قرار نگرفته اند و به دیدگاه ها و تحلیل هایی هم که به این باورها نقادانه نگاه می کند توجه نشده است. برای نمونه، علمای اسلامی تا هنوز به صورت جدی به معنای این سخن که قرآن "کلام خدا" و فرودآمده از سوی او" است نپرداخته اند و در باره آن اندیشه نورزیده اند.</p> <p><strong>به نظر شما معنای "کلام خدا"بودن قرآن چیست؟ نیز معنای دقیق "وحی" و "تنزیل/ فرود آوردن" چیست؟</strong></p> <p><strong>ابوزید</strong>: علمای سنت گرای اسلامی هم در مورد معنای "کلام" برای ما تعریف ارائه کرده اند و هم در خصوص معنای "وحی". اما جالب این جاست که اجازه نمی دهند کسی تعریف دگرگونه ای عرضه کند. اکنون این پرسش به میان می آید که آیا هنگامی که از "کلام خدا" سخن به میان می آوریم مقصودمان پیامی الهی است که درکدهایی قرار می گیرد و به انسان ها برخی از معانی را انتقال می دهد یا پیامی انسانی/ بشری؟ آیا زبان، وسیله بی طرف وبی خاصیت است در زمینه رساندن پیام و هیچ دستکاری ای در پیام به وجود نمی آورد؟ آیا پیامبر تنها عهده دار رساندن پیام بود یا این که نقشی هم در زمینه ساختن واژه ها و الفاظ پیام داشت؟ همه این پرسش ها باید طرح شود هنگامی که می خواهیم این را روشن کنیم که جنبه ها و عوامل بشری و طبیعی در شکل گیری "وحی" و "تنزیل" دخالت داشته یا خیر.این را نیز باید روشن کنیم که احتمال دخالت داشتن عوامل بشری در شکل گیری "وحی" چه پیامدی برای عقیده اسلامی خواهد داشت؟</p> <p><strong>آیا می خواهی بگویی که فهم قرآن ممکن نیست مگر این که شرایط اجتماعی ای را که در شبه جزیرة العرب در سده هفتم میلادی حکمفرما بود در نظر بگیریم؟. می توانم پرسش خود را این گونه طرح کنم: آیا بخش هایی از احکام قرآن هست که تطبیق آن منحصر به زمان حضرت رسول بود و حالا مورد اجرا قرار دادن آن بخش ها ناشدنی است؟</strong></p> <p><strong>ابوزید:</strong> همه آن چه را می خواهم به آن برسم این است که ما – در هنگام تفسیر قرآن- نمی توانیم نقش پیامبر را به عنوان حامل وحی و نیز نقش شرایط تاریخی و فرهنگی آن زمان را یا کانتکست فضایی را که وحی قرآنی در آن فرود آمده نادیده بینگاریم. وقتی که می گوییم که خدا – به گونه تاریخی- از راه قرآن با بندگان خود سخن گفته، ناگزیریم در هنگام واکاوی معنای "سخن گفتن"، بعد تاریخی و شرایط زمان و مکانی را که قرآن در آن نازل شده (جزیرة العرب در سده هفتم) مورد توجه قرار دهیم. اگر این کار را نکنیم چه گونه می توانیم به این پرسش، پاسخ ارائه کنیم که چرا "وحی الهی" با پیامبران قوم یهود به زبان عبری- و سپس به زبان آرامی با مسیح- حرف زده ولی در قرآن و به مردم جزیرة العرب به زبان عربی سخن گفته است؟</p> <p><strong>برپایه فهم تاریخی قرآن، برماست که که آن بخش از آیات قرآنی را که به صورت رودررو و مستقیم و صریح، پیامبر و مردمان جامعه ای را که پیامبر در آن زندگی می کرد مخاطب قرار می دهد مورد توجه قرار دهیم [ و آن بخش را از بخش های دیگری که مخاطب آن ها همه مردم است جدا کنیم]. شاید بعضی ها واکنش نشان دهند و مدعی شوند که به کارگرفتن روش یادشده در فهم قرآن به مثابه جنایتی در حق اسلام است. اما من معتقدم که واکنش های احساسی از این دست، نشانه ایمان ضعیف یا لرزان واکنش گران است و هیچ پیام مهم دیگری دربر ندارد.<br class='autobr' /> </strong></p> <p>در همین راستاست که می بینیم بسیاری از کشورهای اسلامی نویسندگانی را که برخلاف کلیشه ها راجع به میراث فکری مسلمانان حرف می زنند و مردم را به خوانش قرآن به گونه ای که سیاق تاریخی وحی را نادیده نینگارد فرا می خوانند مورد پیگرد قرار می دهند و مجازات می کنند. به باور من، راه اندازی بررسی و بحث جدی در باره بعد تاریخی قرآن نیاز مبرم ماست. این دقیقا همان راهی است که برای ما این فرصت را فراهم می کند که با نهادهای سلطه گر و تمامیت خواه – اعم از نهادهای سیاسی و نهادهای دینی- فعالانه و نه منفعلانه دربیفتیم و زورآزمایی کنیم و بدین گونه برای تامین حقوق بشر گام های اساسی برداریم.</p> <p><strong>می توانی مثالی بزنی تا روشن شود که چه گونه تاویل تاریخی قرآن در جهان اسلام حقوق بشر را کمک می رساند؟</strong></p> <p><strong>ابوزید:</strong> برای نمونه، می توانم از مجازات بریدن دست دزد( حد سرقه) سخن بگویم. سنت گرایان معمولا مجازات بریدن دست دزد را مجازاتی "اسلامی" می دانند که باید در عصر حاضر و نیز در آینده ها در معرض اجرا گذاشته شود. ولی اگر از منظر قرائتی که ما در پی ترویج آن هستیم، قرائتی که سرشت تاریخی دین را در نظر می گیرد، به مساله نگاه کنیم به آسانی درخواهیم یافت که مجازات بریدن دست دزد (حد سرقه) چیزی نیست جز اقتباسی از جامعه عربِ پیش از اسلام و این مجازات، ریشه در جامعه عربی آن زمان دارد که شرایط تاریخی و اجتماعی و ویژگی های خودش را دارا بوده و کاملا با شرایط و زمان ما فرق می کرده است.</p> <p>بدین گونه می توانیم سخن کسانی را تایید کنیم که می گویند لغو مجازات بریدن دست دزد به هیچ صورتی به معنای حذف اسلام نیست. هرگاه آیات قرآنی را در سیاقش بدین صورت می گذاریم، به خوبی می توانیم به کنه راستین آن برسیم و آیین اسلام را آیینی جاودانه و شایسته هر زمان و مکان بدانیم. برماست که قرآن را از پیرایه هایی که بر اثر شرایط زمان نزولش به آن بسته شده پیراسته کنیم چرا که اکنون آن شرایطی که آن پیرایه ها را بر اسلام بسته بود دیگر وجود ندارد.</p> <p><strong>با توجه به آن چه تا اکنون گفته شد به نظر شما چه چیزی این قرائت از قرآن- قرائتی که سرشت تاریخی قرآن را مدنظر قرار می دهد- برای اسلام عرضه خواهد کرد؟</strong></p> <p><strong>ابوزید:</strong> از نگاه من، روش شناسی اهل سنت در برداشت از نصوص و احکام شریعت تا حد زیادی به همان صورتی باقی مانده که اشاعره محافظه کار در سده نهم میلادی برای آن ها ساخته اند. برماست که امروز برخی از اساسات فقهی ای را که علمای اهل سنت یکسره نادیده گرفته اند از قفسه فراموشی بیرون بیاوریم و در معرض دید عموم قرار دهیم. بی گمان بدون اصلاح فقه اسلامی امکان ندارد که جامعه های اسلامی اصلاح شود. بیشترینه تلاش های اصلاح گرانه در جهان اهل سنت نتوانسته تا به امروز از قالب فقه سنتی بیرون بیاید و به همین خاطر است که این تلاش ها راهی به دهی نبرده و از انجام دادن کارهای اساسی از خود ناتوانی نشان داده است.</p> <p><strong>این فهم تازه فقهی که تو در پی ترویج آن هستی چه تاثیری بر روند مناسبات بین ادیان خواهد گذاشت؟</strong></p> <p><strong>ابوزید</strong>: هنگامی که می گویم که برماست در خصوص مصطلح "کلام خدا" بیندیشیم می خواهم بگویم که مسلمانان باید توجه داشته باشند که قرآن خودش بر این نکته تاکید می کند که "کلام خدا" تنها در قرآن نیست. آیه ای در قرآن هست که می گوید:" ولو انما فی الارض من شجرة اقلام والبحر يمده من بعده سبعة ابحر ما نفدت كلمات الله. ان الله عزيز حكيم" = " اگر همه درختان روى زمين قلم شود و دريا براى آن مرکب گردد و هفت درياي دیگر به آن افزوده شود، اين ها همه تمام مى‏شود ولى سخنان خدا پايان نمى ‏گيرد. خداوند شکست ناپذیر و فرزانه است"( لقمان: 27).</p> <p>از این رو، قرآن تنها یکی از تجلی ها و بازتاب های ممکن برای کلام مطلق خداست. این درحالی است که کتاب های دیگر آسمانی نمونه های دیگری از بازتاب کلام خدا هستند. از آن بالاتر، بسیاری از صوفیان، کُل جهان را یکی از تجلیات کلام خدا می شمارند. با این همه، در عصر حاضر شمار اندکی از علمای مسلمان هستند که گفتگوی ادیان را جدی می گیرند و برای آن اهمیتی را که شایسته آن است قایل می شوند. بر نویسندگان مسلمان است که خود را از چنبره تنگ گروه گرایی متعصب و دگم رها کنند.<br class='autobr' /> <strong><br class='autobr' /> این نگاه تازه شما به متن قرآن، در مورد فهم ها و تاویل های گوناگون از قرآن چه رفتاری را برخواهد گزید؟</strong></p> <p><strong>ابوزید:</strong> قرآن همانند هر متن دیگری تفسیرها و تاویل های گوناگونی را برمی تابد. از همین رو، تاویل های متعددی از متن قرآن وجود دارد. نص برای ذات خودش پدید نیامده بلکه اهمیت نص را هنگامی درک می کنیم که دست به تاویل آن بزنیم. تفسیر یا تاویل، کاری است بشری. انسان ها معمولا از خطا و اشتباه مصون نیستند و همان گونه که امام علی گفته:" قرآن خودش حرف نمی زند بلکه از طریق تفسیر کنندگانش لب به سخن می گشاید". به همان پیمانه که مسلمانان در جهان در مورد برخی از آیین های پرستش و عقاید باهم وجه مشترک دارند، به همان اندازه اختلافات آشکاری نیز با هم در مورد اسلام و قرآن دارند. ما برای فهم اسلام باید راه های تازه ای را جستجو کنیم به گونه ای که پایه های حقوق بشر را محکم کند همزمان با این که ریشه در مرده ریگ باورهای مسلمانان داشته باشد و با میراث فکری آن ها بیگانه نباشد.</p></div> https://mail.bamyanpress.com/article64344.html https://mail.bamyanpress.com/article64344.html 2011-05-01T22:02:00Z text/html fa مهران موحد <p>یک بار سید جمال در یکی از سخنرانی های خود به این شعر فارسی استشهاد کرد: <br class='autobr' /> علم حق در علم صوفی گم شود این سخن کی باور مردم شود <br class='autobr' /> [علم صوفی حادث است و علم خدا قدیم- چه گونه می تواند عقل سلیم این را بپذیرد؟] <br class='autobr' /> این سخن سید را یوسف وهبی افندی به گوش شیخ الاسلام حسن فهمی افندی رساند. شیخ الاسلام هم به نوبت خود آن را به آگاهی سلطان عبدالعزیز رساند و کوشید سلطان را نسبت به پاکی و سلامت عقیده سید جمال بدگمان بسازد. <br class='autobr' /> نویسنده: دکتر محمد عماره <br class='autobr' /> برگردان: مهران موحد <br class='autobr' /> بخش پنجم <br class='autobr' /> تا این جا (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L143xH150/arton64344-9ee77.jpg?1769369737' class='spip_logo spip_logo_right' width='143' height='150' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>یک بار سید جمال در یکی از سخنرانی های خود به این شعر فارسی استشهاد کرد:</p> <p>علم حق در علم صوفی گم شود</p> <p>این سخن کی باور مردم شود</p> <p>[علم صوفی حادث است و علم خدا قدیم- چه گونه می تواند عقل سلیم این را بپذیرد؟]</p> <p>این سخن سید را یوسف وهبی افندی به گوش شیخ الاسلام حسن فهمی افندی رساند. شیخ الاسلام هم به نوبت خود آن را به آگاهی سلطان عبدالعزیز رساند و کوشید سلطان را نسبت به پاکی و سلامت عقیده سید جمال بدگمان بسازد.</p></div> <div class='rss_texte'><p>نویسنده: دکتر محمد عماره</p> <p>برگردان: مهران موحد</p> <p>بخش پنجم</p> <p>تا این جا موارد اختلاف و کشمکش در باره زندگی و شخصیت سیدجمال را طرح کردیم و برای از میان برداشتن بگومگوها و بحث و جدل ها با براهین قاطع ثابت کردیم که زادگاه واقعی و محل نشو و نمای وی در سال های نخست کودکی کجا بوده. نیز در باره مذهب فقهی و آبشخور فکری اش سخن راندیم و برای فرونشاندن غبار از چهره حقیقت، با فرنودهای روشن و قانع کننده آشکار کردیم که ایشان دقیقا پیرو کدام مذهبی بوده.</p> <p> اینک می توانیم "فشرده سوانحِ" این مرد را خدمت خوانندگان، تقدیم کنیم و از رویدادها و وقایع مهمی که در زندگی اش رخ داده سخن برانیم و گاهشمار زندگی پربار و پرثمر و پرفراز و نشیب اش را مرور کنیم که به شرح زیر می آید:</p> <p>** نامش محمد جمال الدین. نام پدرش صفتر(صفدر؟) پسر علی پسر میررضی الدین حسینی، قاضی شیخ الاسلام، پسر میر زین الدین حسینی قاضی، پسر میر ظهیرالدین محمد حسینی شیخ الاسلام، پسر میراصیل الدین محمد حسینی شیخ الاسلام. سلسله نسبش با چندین واسطه به علی بن ابی طالب می رسد. یکی از پدرانش سیدعلی ترمذی یک تن از امامان حدیث و روایت است.</p> <p> مادرش سکینه بیگم دختر میر شرف الدین حسینی قاضی است. سکینه بیگم به خانواده ای نیکونام و اصیل و دیندار، منسوب است. در واقع، سکینه بیگم دختر عموی پدر سید جمال است یعنی پدر سکینه بیگم برادر میر رضی الدین محمد حسینی شیخ الاسلام است.<br class='autobr' /> ** جمال الدین در «اسعدآباد» که یکی از روستاهای کنر( کنر منطقه ای در حومه کابل است) است در ماه شعبان سال 1254 هجری قمری( 1838 میلادی)، چشم به جهان گشود ( در باره زادگاه جمال الدین در گذشته هم سخن گفته ایم).</p> <p>در خانه پدر خود سال های نخست کودکی خود را گذراند. هنگامی که به مرحله تمیز رسید- مرحله ای که می توانست نوشت و خواند را یاد بگیرد- پدرش شخصا آموزش اش را برعهده گرفت. تا 10 سالگی در خانه پدر، آموزش های لازم را دید (یعنی تا پس از 2 سال از رفتن شان از اسعدآباد). در 10 سالگی شروع کرد به از برکردن و در حافظه سپردن قرآن و در مدت چند ماه توانست همه قرآن را به خوبی از بر کند همچنان که در این مدت، مقدمات دستور زبان عربی را فرا گرفت و خوب هم فرا گرفت. در این سال ها معلوم شد که سید جمال به مسایل دینی خیلی علاقمند است و در مناقشه ها و بحث هایی که در خصوص موضوعات دینی دایر می شود شرکت می کند همان گونه که به سفر کردن و دیدار از شهرهای مختلف خوشش می آید.</p> <p>** در سال 1264 هجری قمری( 1848 میلادی) سید جمال به "مدرسه صالحیه قزوین" که پدرش نیز سرگرم تدریس در آن جا بود پیوست و دو سال در آن جا مشغول فراگیری دانش های گوناگون بود. در همین سال ها از خود استعداد و اشتیاقی نسبت به فراگیری علوم/ ساینس نشان داد. برای نمونه، پشت بام خانه می رفت و به ستارگان خیره می شد و در مورد آن ها مطالعه می کرد. نیز هنگامی که بیماری واگیردار طاعون در قزوین شیوع یافت و آدم های زیادی قربانی گرفت، جمال الدین می کوشید به کالبد شکافی مردگان بپردازد تا سر از راز و رمز و دلایل شیوع مرض واگیرداری که بسیاری را به کام مرگ فرستاده بود در بیاورد. به خاطر سروکار داشتن اش با اجساد مردگان پدرش از بابت سلامت اش نگران شد و ناگزیر شد وی را به تهران منتقل کند. این مصادف بود با اوائل سال 1266 هجری قمری( 1849 میلادی).</p> <p> سید جمال خودش از این سفر چنین گزارش می دهد:« از قزوین به تهران به همراه پدرم در اوائل سال 1266 هجری رسیدیم و در محله سنکلج رحل اقامت افکندیم به حیث میهمان علی سلیمان خان مشهور به صاحب اختیار.. پس از این که در آن جا مستقر شدیم نخستین کاری که کردم این بود که سراغ بزرگ ترین عالم تهران در آن زمان را گرفتم. گفتند که آقا سیدصادق بزرگ ترین عالم این شهر است. روز دیگر به منظور شرکت کردن در حلقه درسش به مدرسه اش رفتم بی آن که از پدرم اجازت بگیرم. دیدم که آقا سید صادق درمیان شاگردان خود نشسته و شاگردانش پیرامونش حلقه زده اند و کتابی عربی را می خواند و در زمینه یکی از مسایل علمی شرح می دهد. ملاحظه کردم که وی آن مساله علمی را بسیار به گونه فشرده بیان کرد. از وی خواستم که با بسط و تفصیل بیشتری در مورد آن مساله سخن بگوید تا همه بفهمند. شیخ سید صادق از جسارت و از حد خود فراتر رفتن من شگفت زده شد ولی من در پاسخش گفتم که اندوختن دانش جای شرم و دیده درآیی ندارد. سپس شروع کردم به خواندن آن مساله از کتاب و به گونه مفصل و گسترده در باب آن داد سخن دادن. شیخ از جای خود تکان خورد. در آغاز گمان کردم که شاید می خواهد کدام کاری در حق من انجام دهد و به من آسیبی برساند ولی دیدم که نزدیک ام آمد و من را به سینه اش فشرد و بوسید. سپس کسی را به سراغ پدرم فرستاد تا به مدرسه بیاید. به پدرم سفارش داد که عبا و عمامه ای برایم بخرد. عبا را بر تنم کردند. سپس خودش برخاست و دستار را پیچید و سپس آن را بر سرم گذاشت. تا آن زمان، من تنها کلاه می پوشیدم و دستار بر سر نمی گذاشتم».</p> <p>** در همین سال( 1266 هجری قمری) سید جمال به اتفاق پدر خود از تهران برای دیدار از اماکن تاریخی و زیارت گاه های نجف به شهر نجف سفر کرد. سفر آن ها به نجف از راه "بروجرد" انجام شد. در "بروجرد" شماری از اهالی آن جا آن ها را میهمان کردند. یکی از آدم های معروفی که آن دو را میهمان کرد حاج میرزا محمود مجتهد بود. سه ماه در سرای حاج میرزا درنگ کردند. زمانی که به شهر نجف رسیدند میهمان شیخ مرتضی شدند و وی سرایی را دربست در اختیار آن ها قرار داد.</p> <p>پس از زیارت جاهای تاریخی و زیارت گاه ها در نجف، پدر سیدجمال پس از چند ماه دو باره به همدان بازگشت کرد اما سید جمال الدین به مدت 4 سال در نجف، ماندگار شد. در مدت 4 سال اقامت خود در آن جا سید جمال کوشید به چندین علم دینی و غیر دینی دسترسی پیدا کند از قبیل: تفسیر، حدیث، فلسفه، منطق، کلام، اصول فقه، ریاضی، پزشکی، کالبدشکافی، اختر شناسی.</p> <p>** در سال 1270 هجری(1854 میلادی) جمال الدین از آن جایی که برخی از علما برضدش توطئه چیده بودند و بلوایی به راه انداخته بودند به درخواست شیخ مرتضی و برای آرام شدن اوضاع، شهر نجف را ترک گفت. شیخ مرتضی از وی خواست که به سرزمین هندوستان برود.</p> <p>در راه خود به هندوستان به "اسد آباد" در همدان نزد پدر خود رفت. پدرش وی را ترغیب کردن به ماندن در اسدآباد ولی وی از ماندن امتناع کرد و در پاسخ درخواست پدرش گفت:« من همانند شاهینی هستم که در فضا پرواز می کند و حس می کند که این جهان پهناور برای پروازش تنگ است. من تعجب می کنم که چه طور شما می خواهید که من را در این قفس کوچک و تنگ زندانی کنید!».</p> <p>در راه سفر خود به هندوستان به بندر"بوشهر" رسید و میهمان سرای حاجی عبدالنبی آل صفر شد. از آن جا به "بمبئی (مومبای)" رفت. در شهر"بمبئی" یک سال و چند ماهی در سرای حاجی عبدالکریم اقامت گزید. در کلکته دانش های غربی و ریاضی جدید را فرا گرفت.<br class='autobr' /> ** پس از یکسال و چند ماه اقامت در هند با یک سفر دریایی به حج بیت الله الحرام رفت. در سال 1274 هجری قمری(1857 میلادی) به شهر مکه رسید. البته در راه سفر از برخی از شهرهای دیگر نیز دیدن کرد و در آن شهرها لختی اقامت کرد.</p> <p>** پس از بازگشت از مکه، شهرهای نجف و کربلا را زیارت کرد. سپس به اسد آباد در همدان آمد و تنها سه روز در آن جا ماند. پس از سه روز آن جا را به مقصد تهران ترک کرد و چند ماهی را در تهران گذراند. در مدت اقامت اش در تهران، شیخ طریقت ذهبی میرزا بابا ذهبی (میرزا ابوالقاسم ذهبی شیرازی) شیفته اش شد و به کلی طریقت خود را ترک گفت و پیرو سید جمال گردید. پس از چند ماه، جمال الدین از تهران به خراسان رفت.</p> <p>** همان گونه که دیدیم سید جمال همیشه در این سال ها در حال سفر و رفتن از شهری به شهری دیگر بود و در جایی به مدت دراز آرام نمی گرفت. این بی قراری و نا آرامی سید جمال در کنار این که بر می گردد به نهاد نا آرام و پرشورش، بیشترینه نمایان گر دلهره ای است که سید جمال آن را احساس می کرد و آتش شوق و اشتیاقی که در دلش شراره می زد برای بازگشت به وطن اش –افغانستان-، جایی که خانواده اش را ناگزیر ساخته بودند به مهاجرت از آن جا به ایران. از همین جاست که می بینیم سید جمال از مشهد یکراست به کابل می رود( که بر پایه سخن خواهرزاده اش میرزا لطف الله خان "مقصد اصلی اش از سفر" رسیدن به کابل بود). در کابل با امیر دوست محمد خان دیدار کرد و پس از نخستین دیدار، روابط مستحکمی بین آن دو استوار شد. بدین گونه در کابل، ماندنی شد. در همان جا بود که کتابی را به زبان عربی در مورد "تاریخ افغان" نوشت به عنوان"تتمة البيان في تاريخ الافغان". در همین سال ها بود که نخستین تجربیات زندگی سیاسی خود را به دست آورد و در اولین نبرد بر ضد استعمار خارجی و استبداد داخلی سهم گرفت.</p> <p>** در کشمکش ها و درگیری های سیاسی ای که بین امیران افغان رخ داد سید جمال، طرف امیر محمد اعظم خان را گرفت. امیر محمد اعظم خان برضد پسر عمو و شوهر خواهرش امیر دوست محمد خان در سال 1279 هجری قمری(1862 میلادی) وارد جنگ نظامی شد. در دستگاه امیر محمد اعظم خان سید جمال به منصب نخست وزیری دست یافت و نقش تعیین کننده ای در آماده سازی ساز و برگ و آموزش شیوه های جنگی برای لشکریان محمد اعظم خان در جنگ با مخالفانش ایفا کرد.</p> <p>در سال 1279 ه ق(1862 م) دوست محمدخان درگذشت، ولی جنگ ها و اختلافات داخلی فروکش نکرد بلکه چندین جنگ داخلی دیگر روی داد تا این که سرانجام شیر علی خان توانست "کابل" را اشغال کند و این برابر بود با سال 1285 ه ق(1867 م). شیرعلی خان به اریکه قدرت تکیه زد و محمد اعظم خان مجبور شد که از پایتخت افغانستان، مهاجرت کند و زندگی در تبعیدگاه خود در نیشاپور را پذیرا شود. با برافتادن حاکمیت محمد اعظم خان، سیدجمال منصب نخست وزیری و جایگاه اداری خود را از دست داد. با وجود این، در کابل ماند و امیر شیرعلی خان هم از روی ناگزیری نخواست که وی را از کابل طرد کند به علت این که از نتایج کار خود هراس داشت و می دانست که سید جمال در میان مردم نفوذ و جایگاهی دارد و نیز خاندانش در میان مردم از احترامی برخوردار اند.</p> <p>** اما پس از چندی سید جمال بهتر دید که از کابل به بهانه رفتن به سفر حج مهاجرت کند چرا که فضایی را که حاکمیت موجود که دوست و دست پرورده استعمار انگلیس بود ایجاد کرده بود مانع این می شد که وی آزادانه به فعالیت های سیاسی و فکری خود اقدام کند. شیرعلی خان با مهاجرت سیدجمال موافقت کرد به شرط این که به ایران نرود چرا که از پیوستن اش به امیر محمد اعظم خان می ترسید. به این ترتیب، بیشتر از سه ماه از شکست امیر محمد اعظم خان نگذشته بود که سید جمال، کابل را به مقصد هندوستان ترک گفت و در سال 1285 ه ق(1868 م) به آن جا رسید.</p> <p>در هندوستان حکومت بریتانیا وی را در حصر خانگی قرار داد و مانع از آن شد که کسانی که مشتاق دیدارش بودند اعم از علمای دین و دیگر مردم مسلمان با وی از نزدیک دیدار کنند. پس از یک ماه، حکومت انگلستان اقدام به کوچاندن وی از هندوستان کرد و وی را به هزینه حکومت بریتانیا به یکی از کشتی هایی که متعلق به حکومت بریتانیا بود سوار کرد و به سویس فرستاد.</p> <p>جمال الدین از سویس به قاهره، پایتخت مصر، آمد. این نخستین دیدار وی از مصر بود (البته وی دفعه دیگر هم به مصر آمد). آمدن جمال الدین به قاهره برابر بود به سال 1286 ه ق(1869 م). در آن جا به مدت 40 روز ماند که در این مدت، گروه بزرگی از دانشجویان شرقی و به ویژه دانشجویان سوری/ شامی که سرگرم تحصیل علم در دانشگاه ازهر بودند پیرامونش جمع شدند و از آن جا که شیفته دانش سرشارش شده بودند از وی تقاضا کردند که برخی از کتاب های متداول در آن روزگار را به آن ها درس بدهد. وی درخواست آن ها پذیرفت و در اقامت گاه خود کتاب "شرح الاظهار" را که در باب دستور زبان عربی است به آن ها درس داد. درضمن، از جامع ازهر شریف و برخی دیگر از جاهای دیدنی و تاریخی قاهره دیدن کرد.</p> <p>** از قاهره خط سیر خود را عوض کرد و به جای این که به شهر مکه برای ادای مراسم حج برود به آستانه، پایتخت سلطنت عثمانی، رفت. سلطان عثمانی در آن دوره عبدالعزیز محمود(1277-1293 ه ق1860 - 1876 م) بود. به محض این که به آستانه رسید با استقبال خوبی روبرو شد و شماری از بارزترین سیاستمداران عثمانی وی را خوشامد گفتند. از آن جمله می توان از صدر اعظم عالی پاشا، و فواد پاشا نام گرفت. همچنان سلطان عثمانی از وی استقبال کرد و نسبت به وی احترام کرد و مقدمش را گرامی داشت.<br class='autobr' /> سید جمال، در آستانه سرگرم یادگیری زبان ترکی شد و در مدت 6 ماه، آن را بسیار به خوبی یاد گرفت.</p> <p>پس از چند ماه، مقامات عثمانی تصمیم گرفتند که وی را به صفت عضو در مجلس اعلای معارف برگزینند. در آن زمان، منیف پاشا وزیر معارف بود. با برگزیده شدن سید به صفت عضو مجلس اعلای معارف، فرصت بیشتری یافت تا به شیوه های مختلف فعالیت های سیاسی و فکری خود را انجام دهد.</p> <p>نمونه ای از فعالیت سیاسی سید جمال:</p> <p>در آن سال ها بحرانی لاینحل در مناسبات خلافت عثمانی با حاکمان و والیان در اقلیم یمن که می کوشیدند خود را از بدنه سلطنت عثمانی جدا کنند و قبایل عرب آن جا نیز که پیرو مذهب زیدیه بودند حاضر نبودند سلطه سلطنت ترک های سنی را بپذیرند پدید آمده بود. سید جمال به رهبران دولت عثمانی پیشنهاد داد که وی را به عنوان میانجی برای حل این بحران برگمارند. ولی رهبران بلندپایه دولت عثمانی که خود نتوانسته بودند این نزاع و اختلاف را برطرف کنند با این پیشنهاد سید جمال مخالفت نشان دادند از ترس این که مبادا سید جمال در کاری که آن ها در آن ناموفق عمل کرده اند به موفقیت هایی دست یابد.</p> <p>فعالیت های سیدجمال در زمینه اندیشه و فکر:</p> <p> در مسجد بزرگ فاتح سخنرانی می کرد و حلقه های علمی تشکیل می داد. در جلسه های سخنرانی اش اصحاب دانش و بزرگان علم و نیز صاحب منصبان دولتی حاضر می آمدند و مجذوب سخنان پرمغز و شیرنش می شدند. از همین رو، رهبران فکری سنتی نسبت به وی رشک بردند و ترسیدند که مبادا با نیرومند شدن حضور سید جمال در پایتخت پادشاهی عثمای، موجب زوال نفوذ و جایگاه آن ها و دور شدن آن ها از منابع قدرت شود. علاوه برآن، عقل گرایی و اندیشه های نقاد وی را خطری برای اندیشه های جامد و خرافاتی و خزعبل باف خود می دیدند. علمای سنتی در پایتخت عثمانی مروج اندیشه هایی بودند که با هیچ صورتی با دگرگونی و اصلاح و تجدید سرسازگاری نداشت.</p> <p>یک بار سید جمال در یکی از سخنرانی های خود به این شعر فارسی استشهاد کرد:</p> <p>علم حق در علم صوفی گم شود</p> <p>این سخن کی باور مردم شود</p> <p>[علم صوفی حادث است و علم خدا قدیم- چه گونه می تواند عقل سلیم این را بپذیرد؟]</p> <p>این سخن سید را یوسف وهبی افندی به گوش شیخ الاسلام حسن فهمی افندی رساند. شیخ الاسلام هم به نوبت خود آن را به آگاهی سلطان عبدالعزیز رساند و کوشید سلطان را نسبت به پاکی و سلامت عقیده سید جمال بدگمان بسازد.</p> <p>در ماه رمضان سال 1278 ه ق- دسامبر سال 1870 م- مدیر «دار الفنون» که تحسین افندی نام داشت از سیدجمال دعوت کرد که در باره "ارزش یادگیری هنر و صنعت" سخنرانی کند تا بدین گونه مردم به فراگرفتن حرفه ها و صنعت های گوناگون روی بیاروند. سیدجمال در سخنرانی خود از گیتی سخن گفت و آن را به جسم زنده ای که دارای اعضا است تشبیه کرد و از روح جهان سخن زد و افزود که روح جهان یا "حکمت و فرزانگی ای است که با تلاش و کوشش به دست می آید" یا "نبوتی" است که خداوند کسی را که بخواهد به آن مفتخر می گرداند.</p> <p>خبرچینان و حاسدان، سخن ایشان را تحریف کردند و دگرگونه ساختند و به سلطان گفتند که سیدجمال می گوید:" نبوت" صنعت و هنر است و می توان آن را با تلاش و کوشش به دست آورد. در همین راستا رساله هایی بر ضد جمال الدین نوشتند که عنوان یکی از آن ها بود "عین الصواب فی الرد علی من قال: ان الرسالة و النبوة صنعتان تنالان بالاكتساب= سخن حق در رد سخن کسی که می گوید پیامبری چیزی است که به با همت و تلاش شخصی به دست می آید". نویسنده این رساله، مصطفی مغربی – پدر شاگرد سیدجمال الدین عبدالقادر مغربی و مبارز معروف- بود.</p> <p>دربرابر این تهمت ناروا کاسه صبر سیدجمال لبریز شد و خواستار به دادگاه کشانیده شدن مقامات بلند پایه سلطنت عثمانی از جمله شیخ الاسلام شد؛ همان هایی که این سخن ناروا را به وی منتسب کرده بودند. در این میان، فرهیختگان و صاحبنظران و افراد چیزفهم به دو گروه تقسیم شدند: یک گروه از وی طرفداری می کردند و گروه دیگری برضدش سنگر گرفته بودند. سلطان عبدالعزیز به از سیدجمال درخواست کرد که برای این که التهاب از بین برود و آشوب ها و غوغاها فروخوابد از آستانه، پایتخت سلطنت عثمانی، به جای دیگری برود.</p> <p>سیدجمال هم درخواست سلطان را پذیرفت و عازم مصر شد تا ازآن جا به هندوستان برود.</p> <p>یادداشت مترجم: مولف کتاب هرجایی که از خطه ای که حالا افغانستانش می نامند یادی کرده از واژه "افغان" بهره برده. بنده برای این که مفهوم را رساتر به خوانندگان منتقل کرده باشم ناگزیر شدم که به جای واژه "افغان" از کلمه " افغانستان" استفاده کنم. این را گفتم تا خوانندگان را گمراه نکنم و آن ها به این گمان نیفتند که اطلاق "افغانستان" بر کشوری که ما در آن می زییم در عصر سیدجمال الدین نیز معمول بوده. می دانیم که افغانستان نامیدن کشور ما در زمان سیدجمال الدین چندان معمول نبوده.</p></div> https://mail.bamyanpress.com/article63543.html https://mail.bamyanpress.com/article63543.html 2011-04-24T22:00:00Z text/html fa مهران موحد <p>میرزا سید حسین خان می گوید:" هر باری که کسی سید جمال را می پرسید که پیرو چه مذهبی است وی در پاسخ می گفت:« من مسلمانم»! باری چنین اتفاق افتاد که یکی از علمای اهل سنت از سید جمال که سرگرم درس دادن به شاگردان خود بود پرسید: عقیده ات چیست؟ سید پاسخ داد:«من مسلمانم». بار دیگر آن عالم اهل سنت از وی پرسید: پیرو کدام مذهب هستی؟ سید جمال پاسخ داد:« بنده در پیشوایان مذاهب هیچ کسی را نمی شناسم که از من بزرگ تر باشد تا راه و روش اش را دنبال کنم».. آن عالم باز هم سوال خود را این گونه مطرح کرد: ادعای (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L116xH150/arton63543-f16f9.jpg?1769369737' class='spip_logo spip_logo_right' width='116' height='150' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>میرزا سید حسین خان می گوید:" هر باری که کسی سید جمال را می پرسید که پیرو چه مذهبی است وی در پاسخ می گفت:« من مسلمانم»! باری چنین اتفاق افتاد که یکی از علمای اهل سنت از سید جمال که سرگرم درس دادن به شاگردان خود بود پرسید: عقیده ات چیست؟ سید پاسخ داد:«من مسلمانم». بار دیگر آن عالم اهل سنت از وی پرسید: پیرو کدام مذهب هستی؟ سید جمال پاسخ داد:« بنده در پیشوایان مذاهب هیچ کسی را نمی شناسم که از من بزرگ تر باشد تا راه و روش اش را دنبال کنم».. آن عالم باز هم سوال خود را این گونه مطرح کرد: ادعای بزرگی است آن چه تو بر زبان آوردی، پس به من بگو که به کدام یک از مذاهب چهارگانه اهل سنت عمل می کنی؟. سید در جواب گفت:« در پاره ای از موارد با برخی از آن ها ( پیشوایان چهار مذهب اهل سنت) همداستان هستم و در بسیاری از موارد با آن ها مخالفت می کنم!».( جمال الدین الأسد آبادی، ص162).</p></div> <div class='rss_texte'><p>نویسنده: دکتر محمد عماره</p> <p>برگردان: مهران موحد</p> <p>بخش چهارم</p> <p>در باره مذهب فقهی سید جمال الدین افغانی</p> <p> آنان که باورمند به فارسی و ایرانی بودن سید جمال الدین هستند می گویند که وی شیعه مذهب و پیرو مذهب جعفری بود و از آن بالاتر، نسبت به مذهب شیعی تعصب و سخت سری از خود نشان می داد. نقض و ابطال این ادعا بسیار آسان تر است نسبت به ادعای پیشین در باره ایرانی بودن سید جمال چرا که ادعای شیعه مذهب بودن سید جمال پس از ادعای ایرانی بودن وی طرح شده. ادعای نخستین برپایه شواهد و دلایل نقض شد پس مردود و سست بودن این ادعا هم خود به خود ثابت می شود.</p> <p>از آن گذشته، هنگامی که نوشته های کسانی را که مذهب فکری و اندیشه های کلامی و مشرب فلسفی وی را آزموده اند مورد توجه قرار دهیم درخواهیم یافت که ادعای شیعی بودن وی به کلی بی پایه و نا استوار است.</p> <p>افزون بر همه این ها، نوشته های سید جمال که برای ما از خود به یادگار گذاشته نیز چنین ادعایی را بی اساس می سازد.</p> <p>امام محمد عبده به روشنی و قاطعیت می گوید که مذهب کلامی سید جمال، مذهب اسلام به عنوان آیین اسلام بود و نه مذهب به معنای معمول و تنگ و محدودش. عبده می افزاید: سید جمال، پیرو و "مقلد" در نظریات خود نبود و می کوشید اندیشه و رفتارش در چارچوب فکر سنت صحیح باشد. البته گرایشی هم- در اندیشه و سلوک خود- به تصوف داشت. محمد عبده تاکید می کند بر این نکته که مذهب فقهی سید، مذهب ابوحنیفه بود آن جا که می گوید:" مذهب فقهی سید، مذهب حنفی بود. وی اگرچه در عقیده خود "مقلد" نبود ولی همواره خود را مقید به سنت صحیح می ساخت همزمان با این که تمایلی به مشرب صوفیان بزرگوار داشت"( الاعمال الکامله از امام محمد عبده، ج 2،351).</p> <p>هنگامی که یکی از اعضای «جمعیت العروة الوثقى» به امام محمد عبده هنگامی که در پاریس اقامت داشت، نامه نوشت و از مذهب "رهبری جمعیت" از وی پرسید و از این که آیا رهبری جمعیت پیرو مذهب ظاهری است؛ محمد عبده در پاسخ چنین نوشت:" در خصوص آن چه که در نامه ات از "ظاهریان" نوشته ای، باید بگویم: راستش هیچ گاه دل دلم نگذشته بود که اندیشه شما به آن طرف جولان کند و در ما تشابهی با "ظاهرگرایان" بیابید... ما سنیِ اشعری یا ماتریدی هستیم. در شیوه برگزار کردن عبادت ها به یکی از چهار مذهب، خود را پایبند می شمریم. برخی از ما مالکی مذهب هستند و بعضی دیگر شافعی مذهب و عده ای دیگر خود را پیرو احمد حنبل می شمارند و شماری نیز به پیروی از امام ابوحنیفه همت می گمارند. در زمینه معاملات و کارهای روزمره خود پیرو مذهب فقهی ای هستیم که زمامدار منطقه به آن وفادار است اگر مربوط باشد به یکی از این چهار مذهب- بسته به این که در کدام منطقه زندگی می کنیم. اگر زمامدار منطقه پایبند یکی از چهار مذهب اهل سنت نبود تا حد توان خود می کوشیم که مرافعه به آن ها نبریم و از آن ها داوری نخواهیم"( همان مرجع،ج1، 614).</p> <p>همین نکته را یکی از شخصیت های معاصر او که شناخت خوبی نسبت به وی داشته – میرزا سید حسین خان عدالت تبریزی- نیز مورد تاکید قرار می دهد. میرزا عدالت خان از گفتگوهایی سخن می زند که میان سید جمال الدین افغانی و برخی از کسانی که کنجکاو بوده اند در باره اندیشه های سید جمال بیشتر بدانند رخ داده. این افراد در طی این گفتگوها سید جمال را در مورد مذهبش پرسیده اند. آن چه را میرزا سید حسین خان عدالت تبریزی از جریان این گفتگوها به ثبت رسانده به روشنی نشان می دهد که سید جمال الدین به شدت پایبندی خود به یکی از مذاهب را رد می کرده (مذاهبی که موجب نزاع و درگیری میان مسلمانان شده) و هیچ گاه خود را پیرو و مقلد هیچ از یک پیشوایان یکی از این مذاهب نمی شمرده است. میرزا سید حسین خان می گوید:" هر باری که کسی سید جمال را می پرسید که پیرو چه مذهبی است وی در پاسخ می گفت:« من مسلمانم»! باری چنین اتفاق افتاد که یکی از علمای اهل سنت از سید جمال که سرگرم درس دادن به شاگردان خود بود پرسید: عقیده ات چیست؟ سید پاسخ داد:«من مسلمانم». بار دیگر آن عالم اهل سنت از وی پرسید: پیرو کدام مذهب هستی؟ سید جمال پاسخ داد:« بنده در پیشوایان مذاهب هیچ کسی را نمی شناسم که از من بزرگ تر باشد تا راه و روش اش را دنبال کنم».. آن عالم باز هم سوال خود را این گونه مطرح کرد: ادعای بزرگی است آن چه تو بر زبان آوردی، پس به من بگو که به کدام یک از مذاهب چهارگانه اهل سنت عمل می کنی؟. سید در جواب گفت:« در پاره ای از موارد با برخی از آن ها ( پیشوایان چهار مذهب اهل سنت) همداستان هستم و در بسیاری از موارد با آن ها مخالفت می کنم!».( جمال الدین الأسد آبادی، ص162).</p> <p>از آن بالاتر، می توان گفت: در سخنان سید جمال الدین افغانی برخی از گزاره هایی هست که این نکته را به خوبی اثبات می کند که دیدگاه وی در مورد مذاهب و «مذهب گرایی» برخلاف دیدگاه های تنگ وتاریک حاکم در آن زمان بود که البته تا هنوز هم آن دیدگاه های دگم و بسته در حوزه های دینی حکمرفاست. در واقع، ایشان همه کسانی را که به پیامبری حضرت محمد(ص) باورمند بودند پیروان یک مذهب می شمرد، خواه آن ها مربوط به آنان که "اهل سنت" شمرده می شوند می شدند یا در عداد متکلمان بودند یا از جمله فلاسفه و حکماء تلقی می شدند. وی به شدت از کسانی که خود را اهل سنت می پنداشتند و حکماء (اهل حکمت و فلسفه) را تکفیر می کردند انتقاد می کرد و چنین می گفت:" مدعی پیروی از "سنت" هستند در حالی که یاور "بدعت" اند. آیا بدعتی از این بزرگ تر است که کسانی که پیروی از آن چه به محمد نازل شده می کنند یکدیگر را کافر بدانند بی آن که برای این کار خود مستندی از قرآن یا حدیث داشته باشند و تنها بهانه تکفیر آن ها این باشد به خاطر این که مذهب اهل حکمت و فلسفه با مذهب آن ها یکی نیست و مخالفت دارد؟ این مدعیان اهل سنت بودن با خود عهد بسته اند که در هیچ سخنی با حکماء همداستان نباشند. نمی دانم که چرا این ها پیامبری حضرت محمد (ص) را منکر نمی شوند به جهت این که حکماء به آن باور دارند؟</p> <p>خیلی شگفت آور است! چه ضرری به حال ما عاید می شود چنانچه همه مردم روی زمین با سخنان ما موافقت کنند؟! این در واقع نه تنها زیانی به حال ما ندارد بلکه هدف ما را برآورده می کند. هدف و آرمان انسان خردمند خصوصا کسی که خود را از اهل سنت و مخالف بدعت می داند، باید این باشد که مردم جهان را با خود همآهنگ کند (نه این که به دنبال مخالف خوانی باشد).(التعلیقات علی شرح الدوانی للعقائد العضدیة، تعلیق شماره 71).</p> <p>گمان می کنم که این عبارت هایی که در این جا آوردیم کافی است تا ثابت کند که سید جمال الدین افغانی «مذهب» را به معنای متداول و محدود آن به هیچ صورت نمی پذیرفت و مذاهب اهل سنت را نقد می کرد و با تعصب و طرفداری بی دلیل و بی رویه برخی از پیروان مذاهب فقهی اهل سنت نسبت به مذاهب شان و رد و انکار مذاهب دیگر با قاطعیت به مقابله می پرداخت و آن را برنمی تابید.</p> <p>در حالی که سید جمال، تعصب مذهبی حاکم در میان اهل سنت را نقد می کرد، تشیع را هم از اساس نمی پذیرفت. نصوص فراوانی از سید جمال به یادگار مانده که به روشنی این نکته را به اثبات می رساند که تمایل فکری ایشان به مذهب شیعی به هیچ صورتی درست نیست و اندیشه های ایشان هیچ نسبتی با اندیشه های شیعی ندارد.</p> <p>سید جمال ایده مرکزی و مهم در مذهب تشیع که بر پایه آن اندیشه تشیع استوار است و فی الواقع بدون باورمند بودن به آن ایده کسی نمی تواند خود را شیعی بشمارد و اصولا دلیلی برای عرض اندام کردن مذهب تشیع - چه در حال حاضر و چه در گذشته تاریخ- باقی نمی ماند را به شدت مردود می دانست. این ایده عبارت است از :« لزوم وجود امام معصوم که حجت و نشانه دین است».. آری، سید جمال این نظریه را رد می کرد و نظریه مخالفان شیعه را بازگو می کرد دائر بر این که شریعت و قرآن نشانه هستند و همین که پیامبر اسلام همه احکام دین را به مردم ابلاغ کرده ما را از پیشوای معصوم بی نیاز می سازد. در این زمینه وی چنین می گوید:«.. برای ما شریعت و ایمان به عنوان "نشانه" بسنده است و آن چه به صورت قطع از قرآن برای ما ثابت شده ما را کفایت می کند و نیازی به راهنمای دیگر نیست که همانا پیشوای معصوم باشد. ما هیچ نیازی به نائب شرع نداریم جز در مورد رساندن پیام و نصوص دینی و پس از رسیدن پیام، ما خود می توانیم در روشنی نصوص شرعی دانش بیندوزیم و احکام شرع را دریابیم و مطابق آن ها عمل کنیم..» ( همان مرجع، تعلیق شماره74).</p> <p>سید جمال الدین افغانی هنگامی که از واقعیت های عینی حاکم بر جامعه اسلامی سخن می زند و چنددستگی ها و کشمکش های درونی مسلمانان و تقسیم شدن آن ها را به سنی و شیعه می بیند، ناراحت می شود و به شدت این وضعیت را محکوم می کند و تاکید می کند بر این که این کشمکش ها و چند دستگی ها هیچ دلیلی ندارد- نه دلیلی برخاسته از اندیشه اسلامی و نه دلیلی مربوط به واقعیت های عینی و نیازمندی های جامعه. وی می گوید:« در میان هواخواهان اهل بیت نبوی در دوره های گوناگون گروه ها و فرقه های گونه گونی ظهور کردند. برخی از این فرقه ها به روشنی گرفتار گمراهی شده اند همانند «مؤلهة»( کسانی که به خدایی علی بن ابی طالب معتقد اند). بعضی از این گروه ها «شیعه غالی» هستند و در محبت اهل بیت راه غلو و مبالغه را می پیمایند. هردوی این دو گروه در ضمن همان سخنی که از علی بن ابی طالب نقل شده داخل می شوند که :« در مورد ما خاندان نبوت دو گروه از مردم گرفتار هلاکت می شوند: یک گروه دوستداران غلو کننده و دیگری دشمنانِ بسیار کینه جو!».</p> <p>ولی آن بخش از شیعیان را که پیرو مذهب امام جعفر صادق اند و محبت زیادی از خود نسبت به اهل بیت پیامبر نشان می دهند و امام علی بن ابی طالب را نسبت به دیگر صحابه پیغمبر برتر می شمارند، نمی توان به خاطر این کارها از شمار مسلمانان بیرون کشید.</p> <p>ما این گونه اختلافات را اختلافات فرعی می شماریم که نباید به هیچ صورت موجب چنددستگی و نزاع و از آن بالاتر دشمنی وجنگِ فرقه های مسلمان با یکدیگر شود. بی گمان، این کشمکش ها و دشمنی ها و جنگ ها دو عامل دارد: یکی جهل و نادانی امت مسلمان و دیگری بی خردی و تُنُک مایگی زمامداران مسلمانی که هوس کشورگشایی و وسعت بخشیدن به قلمرو خود را داشتند و دارند.</p> <p>پادشاهان سنی مذهب برضد شیعیان، تبلیغات زهرآگین به راه می انداختند/ می اندازند و چهره شیعیان را در میان مردم عوامِ سنی مذهب دل آزار جلوه می دادند/ می دهند تا بدین وسیله در دل آن ها تخم نفرت و کینه نسبت به شیعیان و دوستداران اهل بیت بکارند و ذهنیت آن ها را آماده سازند برای مقابله کردن و جنگیدن برضد شیعیان. طبعا این زمامدارن می توانستند/ می توانند با گل آلود کردن آب، ماهی مراد خود را صید کنند و به به آسانی گروه و دسته تشکیل دهند و لشکری بسیج کنند برای به جان هم انداختن مسلمانان و به نام شیعیگری و سنی گری آن ها را به کشتن یکدیگر واداشتن در حالی که همه مسلمانان اعم از شیعه و سنی به قرآن باور دارند و حضرت محمد(ص) را به عنوان پیامبر خود می شناسند.</p> <p>در خصوص شایسته تر شمردن امام علی به جانشینی پیامبر نسبت به دیگر یاران پیامبر و نیز در باره حق به جانب دانستن ایشان در جنگ برضد معاویه و لشکریانش باید گفت: بر فرض این که بحث و جدل و بگومگو در مورد این مسایل در آن زمان ( صدر اسلام) سودی دربرداشت یا شاید باعث احقاق حقی و از میان برداشتن باطل و ناحقی می شد، معتقدیم که در حال حاضر طرح کردن این گونه مسایل کهنه که سدها سال از آن می گذرد و سرگرم کردن مردم به بحث هایی که به گذشتگان ما مربوط می شده نه تنها هیچ سودی به حال ما ندارد بلکه باعث هرچه بیشتر خدشه دار شدن وحدت اسلامی و چنددستگی درمیان مسلمانان می شود.</p> <p>در ذهن خود مجسم کنید که اگر اهل سنت بیایند و با شیعیانِ مفضله (آنان که علی بن ابی طالب را نسبت به دیگر یاران پیامبر شایسته تر به خلافت می شمارند) – خواه عرب باشند خواه عجم/ فارسی- همداستانی خود را اعلام کنند و به این باور برسند که علی بن ابی طالب شایسته تر برای جانشینی پیامبر بود و بهتر بود به جای ابی بکر به خلافت برسد آیا این کار، کمکی به ارتقای وضعیت زندگی عجم/ فارس می کند و آیا موجب می شود که مردمان عجم/ فارس از زندگی فلاکت بار خود [ زندگی در سایه استبداد و استعمار] رهایی یابند؟</p> <p>از سوی دیگر، اگر پیروان مذهب شیعی با اهل سنت همباور شوند که به خلافت رسیدن ابی بکر مشروعیت داشت و وی از علی بن ابی طالب شایسته تر برای جانشینی پیامبر بود، آیا این همباوری در مورد حادثه ای که سده ها پیش رخ داده وضعیت مسلمانان سنی را متحول می کند و آن ها را به جلو می برد و از وضعیت ذلت بار و ننگین کنونی نجات می دهد و موجب می شود که جهان تسنن یکپارچگی از دست رفته خود را به دست بیاورد؟</p> <p>آیا زمان آن فرا نرسیده که مسلمانان این خواب سنگین و غفلت سهمگین چندین قرنه را بشکنند و به خود آیند پیش از آن که همه فرصت ها از دست برود؟</p> <p>آهای مردم! سوگند به خدای حق که امیر المومنین علی بن ابی طالب هرگز از شیعیان عجمی/ فارس – و همین طور عموم شیعیان- که وارد نبرد با اهل سنت شوند یا از آن ها خود را جدا کنند به بهانه این که سنی ها ابی بکر را به خلافت شایسته تر می شمارند خشنود نخواهد بود. چرا شیعیان به جای چسبیدن به این گونه مسایل، کاری برای بهتر شدن وضع زندگی خود نمی کنند؟ از قدیم گفته اند: الناس ابناء ما یحسنون= جوهر انسان ها در آیینه دانش و عملکردشان نمایان می شود[ نه در خیال بافی و حرافی شان]( سخنی منسوب به حضرت علی).</p> <p>همین طور ابی بکر هرگز از این راضی نخواهد بود که اهل سنت برای اثبات شایسته تر بودن وی به خلافت- که موضوعی است مربوط به سده های گذشته و نسبتی با نیازهای عصر حاضر ندارد- با شیعیان وارد جنگ شوند چرا که درافتادن با شیعیان به بهانه اختلافات جزیی با روح قرآن منافات دارد که مسلمانان را دستور داده که همانند ساختمان مستحکم در کنار هم بایستند و یکدیگر را یاری رسانند.</p> <p>در باب این که چه کسی شایسته جانشینی بلافصل حضرت محمد بود باید گفت: اولا این از جمله مباحثی است که قرن ها از آن گذشته و نیازی به طرح آن در زمان ما نیست. در ثانی، برای حل این اشکال می توان گفت که:" از جمله خلفای راشدین کسی که پس از پیامبر مدت کوتاهی زنده ماند (ابی بکر) پیش از کسی که سالیان درازی عمر کرد( علی بن ابی طالب) به اریکه خلافت نشست". هرگاه خلافت پس از پیامبر اسلام به علی می رسید، ابی بکر و عمر و عثمان از جهان چشم می پوشیدند بدون این که فرصت خدمت رسانی به اسلام و مسلمانان را – البته در حد توان و وسع خود- نمی یافتند ( خداوند از همه آن ها خشنود باد). در این کار هم راز و حکمتی نهفته است. البته ارجمندترین شما نزد خدا پرهیزکارترین شماست( الاعمال الکاملة، جمال الدين افغانى)، چاپ نخست، قاهره،سال 1968 میلادی، ص324-326. گفتنی است، در رساله" الرد علی الدهریین" سید جمال، "باطنیه"( دولت فاطمی شیعه مذهب) را به سختی مورد هجوم قرار می دهد. در این زمینه نگاه کنید: الاعمال الکاملة، ص 158.</p> <p>این بود آن چه باید می نوشتیم در مورد مذهب فکری سید جمال الدین افغانی.</p> <p>بدین گونه، مسلم شد که ادعای شیعه مذهب بودن و تعصب ورزیدن سید جمال نسبت به مذهب تشیع ادعایی است بی بنیاد. همان گونه که ادعای فارسی بودن و نسبتش از لحاظ زادگاه و پرورش به فارسیان و ایران نه افغانی ها و افغانستان کاملا نادرست و غلط است.<br class='autobr' /> سید جمال الدین افغانی شخصیتی مسلمان بود که تا پایان زندگی خود برای بیدارگری مسلمانان مبارزه کرد و کوشید زندگی و نشاط را در اکناف و اطراف جهان اسلام و از آن بالاتر در همه سرزمین های خاور زمین به ارمغان بیاورد و مردمان این مناطق را نسبت به وضعیت فلاکت بارشان آگاه بسازد، صرف نظر از این که مردم آن سرزمین ها به کدام مذهب و گرایش فکری یا منطقه جغرافیایی تعلق داشتند.</p> <p>( خنده آور این که برخی از محققان شیعه مذهب که سخت به شیعی بودن سید جمال باورمند هستند مدعی هستند که وی شاگرد خود محمد عبده را نیز به مذهب تشیع درآورد!( دائرة المعارف اسلامی- شیعی، جلد دوم، جزء ششم، ص 26،27).</p></div> https://mail.bamyanpress.com/article50382.html https://mail.bamyanpress.com/article50382.html 2011-01-16T14:06:34Z text/html fa مهران موحد <p>زندگی نامه سید جمال الدین افغانی <br class='autobr' /> بخش سوم <br class='autobr' /> نویسنده: دکتر محمد عماره <br class='autobr' /> برگردان: مهران موحد <br class='autobr' /> 7- آخرین دلیل کسانی که سید جمال الدین افغانی را شیعه مذهب- و نیز ایرانی- می شمارند این است که وی هنگامی که به نجف اشرف در عراق می رفت، عمامه نجفی بر سر می گذاشت!. <br class='autobr' /> بی گمان، سید جمال هنگامی که اماکن مقدس شیعه را زیارت می کرد لباس مجتهدان و علما و سادات شیعه را بر تن می کرد. عکس های متعددی از وی در پوشش علمای شیعه به یادگار مانده است؛ خواه عکس هایی که به تنهایی گرفته یا عکس هایی که همراه با فقیهان و (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L126xH150/arton50382-3e15d.png?1769369737' class='spip_logo spip_logo_right' width='126' height='150' alt="" /> <div class='rss_texte'><p>زندگی نامه سید جمال الدین افغانی</p> <p>بخش سوم</p> <p>نویسنده: دکتر محمد عماره</p> <p>برگردان: مهران موحد</p> <p>7- آخرین دلیل کسانی که سید جمال الدین افغانی را شیعه مذهب- و نیز ایرانی- می شمارند این است که وی هنگامی که به نجف اشرف در عراق می رفت، عمامه نجفی بر سر می گذاشت!.</p> <p>بی گمان، سید جمال هنگامی که اماکن مقدس شیعه را زیارت می کرد لباس مجتهدان و علما و سادات شیعه را بر تن می کرد. عکس های متعددی از وی در پوشش علمای شیعه به یادگار مانده است؛ خواه عکس هایی که به تنهایی گرفته یا عکس هایی که همراه با فقیهان و علمای شیعه مذهب.</p> <p>ولی این نمی تواند چیزی را ثابت کند. آیا سید جمال در هر سرزمینی که زندگی کرده یا از آن جا دیدار کرده از لباس آن مردم استفاده نکرده است؟ عکس هایی را که در جلد نخست "الاعمال الکامله" گرد آورده ام نشان می دهد که وی گاهی عمامه سیاه می پوشیده و گاهی در آستانه یا مصر ،کلاه طربوش (کلاه قرمز رنگ بلندی که عثمانی ها می پوشیدند) بر سر می گذاشته و پاره ای از اوقات کوفیه و عقال عربی ( معمولا مردم حجاز کوفیه و عقال بر سر می بندند) بر سر می بسته و گاهی هم دستار افغانی بر سر می گذاشته است. اگر عمامه سیاه پوشیدن وی شیعه مذهب بودنش را نشان دهد، پس باید طربوش بر سر کردن، ترک بودنش را خاطر نشان کند و عقال عربی پوشیدن، حجازی بودنش را و عمامه افغانی بر سر گذاشتن، افغانی بودنش را و...</p> <p>این ها استدلالاتی و مستنداتی است که مدعیان فارسی بودن و ایرانی بودن جمال الدین به آن چنگ می زنند.</p> <p>حالا پس از این که سست پایه بودن مستندات و دلائل طرفداران ایرانی بودن سید جمال را ثابت کردیم، این پرسش را مطرح می کنیم که آیا ادعای ایرانی بودن سید جمال دیگر مجالی برای طرح شدن دارد؟ آیا اگر ما از خرد خدادادی استفاده می کردیم آیا اساسا این پرسش ها طرح شدنی بود؟</p> <p>این در حالی است که جمال الدین هنگامی که خودش از خودش می گوید این طور می گوید:" روزگاری را در سرزمین افغان سپری کردم، سرزمینی که نخستین جایی است که جسمم خاک آن را لمس کرد. سپس به هند رفتم و در آن جا چیزهایی را اندوختم و عقلم آبدیده شد. آنگاه به ایران رفتم به دلیل همسایه بودن به سرزمینم و مناسبات نزدیکی که بین این دو کشور حکفرما بود. در آن جا چندی سرگرم فعالیت ها شدم ... الخ" ( نگاه کنید: الاعمال الکامله، ج 2، گفتار:" وحدت ادیان و کشکمش پیروان آن ها").</p> <p>باری، با توجه به آن چه گفته آمدیم گمان نمی کنم که دیگر مجالی برای طرح این ادعاهای واهی وجود داشته باشد.</p> <p>8- این ها دلائل و مستنداتی بود که از سوی پژوهشگران و نویسندگان ایرانی برای به اثبات رساندن شیعی بودن و ایرانی بودن جمال الدین افغانی مطرح می شود.</p> <p>بی گمان، ایرانی ها در این زمینه تنها نیستند بلکه برخی دانشمندان خاورشناس هم سخن آن ها را تایید کرده اند اما به شیوه و شگردی دیگر. این خاورشناسان غربی می گویند: این که جمال الدین خودش را افغانی معرفی می کرد و نه ایرانی به خاطر این بود که " وی باور نداشت که حکومت ایران، اتباع خود را در بیرون از ایران حمایت کند. به همین خاطر نمی خواست که برای حمایت از حقوق خود و حل مشکلاتش دست به دامان دولت ایران شود".. این خاورشناسان فراموش می کنند یا وانمود می کنند فراموش کرده اند که سید جمال الدین افغانی در طول زندگی مبارزاتی خود هیچ گاهی به حمایت و پشتیبانی حکومت یا کشوری از خود دل نبسته بود. بهترین نمونه اش اختلاف و درگیری اش با حکومت افغانستان است که به زودی در آن باره سخن خواهیم گفت.</p> <p>بدین گونه، می بینیم که دلایل وفرنودهایی که این گروه از دانشمندان برای اثبات این نکته که جمال الدین فارسی و از ایران است بازگو می کنند ضعف خود را نشان می دهد و ازهم فرو می پاشد.</p> <p>دراین میان، البته دسته ای از دانشمندان ایرانی راه میانه را در پیش می گیرند ومی خواهند میان دیدگاه های مخالف و موافق تلفیق ایجاد کنند. این دسته از دانشمندان ایرانی می گویند:" خانواده جمال الدین که از خانواده های دانشمند و دارای پایگاه اجتماعی در بلاد فارس بود، به مناطق افغان مهاجرت کردند و سید جمال در آن جا زاده شد. بدین گونه می توان گفت که: سید جمال، در مناطق افغان، نشو و نما یافته ولی از لحاظ تبار ، فارسی است" (تاریخ الاستاذ الامام، ج 1، ص101).</p> <p>شاید اگر این دیدگاه را مورد توجه قرار دهیم بتوانیم به این پرسش پاسخ دهیم که چرا برخی از بستگان سید جمال در اسد آباد ایران زندگی می کردند و این احتمال را بدهیم که برخی از اعضای خانواده سید جمال الدین افغانی پس از این که امیر دوست محمد خان دستور جلای آن ها را از موطن شان در اسعد آباد کنر صادر کرد به ایران بازگشته اند. و این همزمان بود با هشت سالگی سید جمال الدین.</p> <p>در مورد چرایی اختلافی که راجع به زادگاه جمال الدین افغانی به میان آمده تفسیر و تحلیل دیگری هم وجود دارد که شاگرد سید جمال الدین عبدالقادر مغربی از آن سخن می گوید. عبدالقادر مغربی می گوید:" از یکی از دانشمندان ایرانیِ دانشگاه الازهر در هنگام اقامتم در مصر شنیدم که از بزرگسالان منطقه خود این گونه حکایت می کرد که پدر سید جمال الدین ایرانی و از منطقه "مازندران" بود و به عنوان افسر در ارتش ایران ایفای وظیفه می کرد. حکومت ایران وی را در ماموریتی که مربوط به کشمکش های مرزی بین دو حکومت (ایران و افغان) می شد یا به خاطر کدام کار دیگری به مناطق افغان فرستاد. پدر جمال الدین پس از این که به مناطق افغان رفت از آن جا خوشش آمد و با یکی از دختران آن جا ازدواج کرد. در نتیجه این ازدواج، جمال الدین در افغانستان (مناطق افغان) به دنیا آمد. این احتمال هم هست که جمال الدین در ایران تولد یافت و بعدا پدرش وی را به مناطق افغان با خود برد- هنگامی که به آن جا سفر کرد".</p> <p>توجیه سومی هم در مورد علت اختلاف در خصوص زادگاه سید جمال الدین وجود دارد که محمد رشید رضا به آن اشارت می کند. رشید رضا می گوید:" شماری از مردم گمان می کنند که ادعای برخی از ایرانی ها دائر بر این که سید جمال، ایرانی است را می توان از قبیل آن چه شمرد که ملت ها به آن عادت دارند که مردان بزرگ و شخصیت های نامبردار را از آن خود می دانند "( همان مرجع،ج 1،ص101).</p> <p>بنا براین، احترام به شخصیت جمال الدین و رغبت به این که سید جمال الدین را که یکی از مفاخر مسلمانان است به خود نسبت دهند می تواند از عوامل پیدایش اختلاف در مورد زادگاه جمال الدین باشد..</p> <p>به هر حال، انگیزه ایرانی ها برای نسبت دادن سید جمال الدین به خود هرچه باشد، علاوه بر این که این ادعا با حقیقت های مسلم تاریخی همخوانی ندارد، پایه اش بر سندی دروغین گذاشته شده که دشمنان و کینه ورزان نسبت به سید، آن را برساخته اند تا آن را وسیله ای بسازند برای در دام انداختن سید و کشتن اش به خاطر توطئه در قتل ناصرالدین شاه قاجار. اصل مساله از همین جا شروع شد ولی بعدا مستندات دیگری جعل و تزویر شد تا مدعیات کسانی را سید جمال را ایرانی می شمردند به کرسی بنشاند.</p> <p>تا این جا هر چه که گفتیم در مورد اختلاف و کشمکش راجع به زادگاه فیلسوف و انقلابی بزرگ ما بود (جالب این که سید جمال را هر باری که از زادگاه و وطنش به معنای تنگ و وجغرافی اش می پرسیدند در پاسخ می گفت: من وطنی ندارم در حالی که مسلمانان بی وطن هستند. در واقع می خواست با این پاسخ، وضعیت مسلمانان را در کشورهای اسلامی گوشزد کند که همه مقدرات میهن شان به دست دیگران افتاده است).</p></div> https://mail.bamyanpress.com/article47441.html https://mail.bamyanpress.com/article47441.html 2010-12-28T18:28:43Z text/html fa مهران موحد <p>بنده مدعی نیستم که دانشمندان اسلامی در طول تاریخ، ترک یا عرب نبوده اند. ولی آن چه که آزارم می‌دهد این است که مشاهده می کنم کسانی با دیده درآیی و پررویی و بی اعتنایی به شواهد تاریخی، حرف می زنند و برای شخصیت های فرهنگی ما اصل و نسب، درست می کنند. <br class='autobr' /> نویسنده: مهران موحد <br class='autobr' /> می گویند روزی انوری شاعر معروف زبان پارسی از جایی می گذشت که دید گروهی از مردم، پیرامون مردی تجمع کرده اند. وقتی که نزدیک رفت دریافت که این مرد یکی از قصیده های او را می خواند. انوری از آن مرد پرسید: این شعر از کیست؟ گفت: از (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L103xH150/arton47441-d6653.jpg?1769369737' class='spip_logo spip_logo_right' width='103' height='150' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p>بنده مدعی نیستم که دانشمندان اسلامی در طول تاریخ، ترک یا عرب نبوده اند. ولی آن چه که آزارم می‌دهد این است که مشاهده می کنم کسانی با دیده درآیی و پررویی و بی اعتنایی به شواهد تاریخی، حرف می زنند و برای شخصیت های فرهنگی ما اصل و نسب، درست می کنند.</p></div> <div class='rss_texte'><p>نویسنده: مهران موحد</p> <p>می گویند روزی انوری شاعر معروف زبان پارسی از جایی می گذشت که دید گروهی از مردم، پیرامون مردی تجمع کرده اند. وقتی که نزدیک رفت دریافت که این مرد یکی از قصیده های او را می خواند. انوری از آن مرد پرسید: این شعر از کیست؟ گفت: از خودم. انوری گفت: ولی این شعر از انوری است. مرد گفت: درست است چرا که من انوری هستم. انوری با صدای بلند خندید وگفت: تا حالا شعر دزدی شنیده بودم ولی شاعر دزد ندیده بودم.<br class='autobr' /> حالا حکایت ماست با کسانی که دانشمندانی را که خاستگاه شان خراسان بزرگ یا ایران تاریخی بوده است به نفع خود مصادره می کنند و از آن خود می دانند و هیچ ابایی از دروغ پردازی و جعل وتزویر ندارند.</p> <p>بنده چندی پیش هنگام بازدید از پایگاه خبری الجزیره به گزارشی برخوردم که از دانشمندی لبنانی سخن می گفت که در زمینه تمدن عربی و میراث فرهنگی عرب ها، پژوهش هایی انجام داده است.</p> <p>این پژوهشگر لبنانی که بر اساس گزارش پایگاه خبری الجزیره، از دهه پنجاهِ سده گذشته تا بدینسو در زمینه میراث فرهنگی و تمدن عرب، پژوهش و تحقیق می کند در اظهارات خود همیشه سعی دارد که همه دانشمندان اسلامی را «عربی» معرفی کند و اصرار عجیبی هم برای این کار از خود نشان می دهد.</p> <p>من در ابتدا برگردان برش های مهم این گزارش را در این جا می آورم، سپس دیدگاه های خود را مطرح خواهم کرد.</p> <p>نکات مهم این گزارش به شرح زیر است:</p> <p>دکتر یوسف مروه پژوهشگر لبنانی تاکید می کند بر این که شواهد متقنع وجود دارد دال بر این که تمدن و دانش های عربی بر تمدن مغرب زمین، تاثیر فوق العاده ای داشته است. از جمله این شواهد می توان به این موضوع اشاره کرد که عددهایی که در اکثریت زبان های جهان، متداول است عددهای عربی است و همه آن را پذیرفته اند.</p> <p>شاهد دیگر این که: همه زبان های اروپایی، هزاران وام واژه تازی را در خود جای داده اند. در زبان فرانسه 3100 واژه عربی یافت می شود. در زبان انگلیسی 2800 وام واژه عربی وجود دارد. زبان آلمانی حدودا 3000 واژه عربی را پذیرا شده است.</p> <p>دلیل سوم در خصوص تاثیرپذیری تمدن مغرب زمین از تمدن عربی این است که در کتاب هایی که راجع به فلکیات نوشته شده 120 کلمه عربی وجود دارد که در مورد ستارگان اطلاق شده است و در حدود 90 واژه دیگر هست که در مورد منظوم های فلکی به کار برده شده و اصالت عربی دارد.</p> <p>وی در بخشی از سخنانش ضمن تاکید بر این که دانشمندان غربی مدیون تمدن عربی هستند، به موضوع مهمی اشاره می کند و آن این که اکثریت دانشمندان غربی، اکتشافات و پژوهش های دانشمندان عربی را به نفع خود مصادره کرده اند و دزدیده اند. این موضوع، چیزی است که در حدود 120 مرجع غربی به اثبات رسیده است.</p> <p>آقای مروه در ادامه می گوید: مورخان باختر زمین در قرن نوزده و قرن بیست، کمیته ویژه ای را تشکیل دادند زیر نام " کمیته علوم عربی" تا در خصوص سرقت های علمی انجام شده تحقیق کنند. از باب نمونه، آن ها دریافتند که کوپرنیکوس نظریه ای را که در مورد نظام شمسی ارائه کرده، در واقع از دانشمندان عربی همانند بغدادی و ابوریحان بیرونی و مهانی گرفته است و خودش چیز تازه ای را کشف نکرده است. این مورخان هنگام وارسی کتابخانه کوپرنیکوس به مخطوطاتی عربی دست یافته اند که تا هنوز هم در موزه نگهداری می شود.<br class='autobr' /> همین طور، بحث های دکارت در مورد علم نور که روی انعکاس و انکسار نور متمرکز است، برگرفته از ابن هیثم بصری است چرا که مخطوطاتی از ابن هیثم را در نزد دکارت یافتند که راجع به انعکاس و انکسار نور بحث می کرد.</p> <p>عین سخن را می توان در باره اسحاق نیوتن زد. بررسی ها نشان می دهد که اسحاق نیوتن که از جمله بزرگ ترین دانشمندان فیزیک و ریاضیات در دو قرن اخیر در مغرب زمین محسوب می شود، تئوری خود را که به اسم تئوری " دو جمله ای" در جبر و مقابله معروف است از دانشمند عربی موسوم به غیاث الدین کاشی گرفته است. کاشی 340 سال پیش از اسحاق نیوتن می زیسته است.</p> <p>در پایان این گزارش آمده است: دکتر یوسف مروه یک تن از مهم ترین متخصصان فیزیک هسته ای است و در بزرگ ترین پایگاه هسته ای جهان(پایگاه پیکرینگ کانادا) سال ها کار کرده است. با وجود این، توانسته در عرصه میراث علمی عربی، پژوهش هایی انجام دهد و کتاب های متعددی تحریر کند. از جمله این کتاب ها می توان از این ها نام برد:« تاریخ پیدایش اعداد عربی»، «تاثیر عرب در دانش جدید»، «تاثیرات تمدن عرب بر تمدن غرب». همچنان ایشان کتابی دارد به عنوان « آسیب شناسی پیشرفت علمی و برنامه ریزی صنعتی». نیز در مورد فعالیت های هسته ای اسرائیل، مقالاتی نوشته است.</p> <p>همان طور که ملاحظه کردید آقای یوسف مروه، ناشیانه اصرار دارد بر این که دانشمندانی همانند ابوریحان بیرونی و محمد بن عیسی مهانی و غیاث الدین کاشی را دانشمندانی عربی معرفی کند و دانش هایی را که در دامان تمدن اسلامی پرورش یافته یک سره "دانش های عربی" بداند. می بینیم که ایشان در اظهاراتش چندین بار از عبارت"تمدن عربی" استفاده می کند گویی همه این دانش هایی که در دوره اعتلای تمدن اسلامی شکل گرفته مرهون تلاش های علمی دانشمندان عرب بوده است، و دیگران کمترین نقشی نداشته اند.</p> <p>گفتنی است، تنها یوسف مروه نیست که چنین نگاهی تعصب آلودی به تاریخ تمدن اسلامی دارد، بلکه بسیاری از پژوهشگران و مورخان عرب همین حرف های آقای مروه را تکرار می کنند.</p> <p>طبعا در این جا این پرسش به ذهن می آید که انگیزه آقای یوسف مروه و امثال او برای مصادره کردن فرهنگ اسلامی به طور عام و فرهنگ ایرانی( منظورم ایران تاریخی است) به طور خاص به نفع عرب ها چیست؟</p> <p>اتفاقا یوسف مروه به انگیزه خود اشاره ای در طی این گزارش داشته است. وی در بخشی از اظهارات خود می گوید:" از دیر زمانی بدینسو ملاحظه کرده ام که جوانان عرب هنگامی که به کشورهای غربی مهاجرت می کنند گرفتار شوک و تکانه می شوند چرا که این جوانان از کشورهای عقب مانده آمده اند و موقعی که پیشرفت های چشمگیر غربیان را مشاهده می کنند جا می خورند و دچار سردرگمی می شوند. من این پژوهش ها را انجام می دهم تا ثابت کنم که تا چه اندازه تمدن عربی بر تمدن غربی تاثیر گذاشته است تا بدین وسیله جوانان عرب را روحیه بدهم و اعتماد به نفسشان را تقویت کنم".</p> <p>بنده آقای یوسف مروه را برای این نیتی که دارد تحسین می کنم، ولی از وی و امثال وی می پرسم که شما برای جوانان خود به چه قیمتی می خواهید اعتماد به نفس بدهید؟ به قیمت انکار کردن حقائق تاریخی و بی اعتنایی به واقعیت ها؟. آیا به خاطر آبرو خریدن به خود، آبروی دیگران را بردن و سرمایه های فرهنگی آن ها را تاراج کردن، کار شایسته ای است؟</p> <p>جالب این جاست که این پژوهشگر از دزدی های علمی دانشمندان غربی حرف می زند، ولی خودش همان کاری را می کند که دانشمندان غربی را به خاطر آن سرزنش و عتاب می کند، با این تفاوت که دانشمندان غربی به قول ایشان"دانش" را دزدی می کنند ولی وی سعی در دزدیدن "دانشمندان" دارد( همان حکایتِ شعر دزدی و شاعر دزدی که انوری از آن سخن گفته است). آقای یوسف مروه نخستین پژوهشگر عرب زبان نیست که این کار را می کند. تقریبا همه پژوهشگران عرب زبان نقشی در مصادره مفاخر فرهنگی ملت های دیگر به نفع خود دارند. کتاب های کشورهای عربی در مدرسه ها و دانشگاه ها پر است از مطالبی که مدعی می شود دانشمندان بزرگی همچون ابن سینا و فارابی و خوارزمی و... مربوط به تمدن عربی!! هستند.</p> <p>واقعا ستم بزرگ و تحریف آشکار تاریخ اسلام است اگر کسی بیاید و به جای تمدن اسلامی که اقوام و ملل گوناگون در بنای آن سهم داشته اند، از تمدن عربی حرف بزند.</p> <p>من وقتی که این گزارش را خواندم برای بیان دیدگاه خود در خصوص اظهارات یوسف مروه در پای این گزارش چنین نوشتم:</p> <p>" چرا این همه دکتر یوسف مروه کوشش دارد تا دانشمندان اسلامی را که در واقع به همه فرهنگ بشری تعلق دارند، دانشمندان عربی محسوب کند؟. چه طور به خود اجازه می دهد که ابوریحان بیرونی و غیاث الدین کاشی و محمد بن عیسی مهانی را هویت عربی ببخشد. واقعیت آن است که عرب ها سهم اندکی در بنای کاخ تمدن اسلامی داشته اند. دانشمندان غیر عربی به ویژه دانشمندان پارسی عمده ترین نقش را در پرورش تمدن اسلامی ایفا کرده اند- همانند همان دانشمندانی که آقای یوسف مروه از آن ها نام برده است: ابوریحان بیرونی، غیاث الدین کاشی، محمد بن عیسی مهانی. از یوسف مروه تقاضا می کنم که حق را بپذیرد هر چند پذیرفتن آن برایش ناگوار باشد. البته این که می گویم دانشمندان غیر عربی نقش بیشتری در رشد دانش ها در دوره اعتلای تمدن اسلامی داشته اند، به این معنا نیست که نقش عرب ها را به کلی نادیده بگیریم یا آن ها را بدین وسیله تحقیر کنیم و بی فرهنگ بدانیم. آن چه که می خواهم بگویم این است که نژادهای غیر عرب، نقش بزرگی در تمدن اسلامی داشته اند- به هر دلیلی که بوده. آفتاب را نمی توان به دو انگشت پنهان کرد".</p> <p>پس از این که من دیدگاه خود را در پای گزارش مزبور نوشتم، کسانی از بازدیدکنندگان سایت در پاسخ به نظر من دیدگاه های جالب توجهی ابراز کردند. یکی از بازدیدکنندگان نوشت:" حضرت رسول فرموده: کسی که به زبان عربی سخن بگوید, عربی محسوب می شود. از این رو، این دانشمندان، عربی به شمار می روند و اشکالی ندارد که ما آن ها را عربی بگوییم". دیگری هم نوشت:" عرب ها بودند که مردمان دیگر را مسلمان ساختند و به آن ها انسانیت یاد دادند تا این که دانشمندان بزرگی از میان مردمان دیگر ظهور کرد. از این رو، دیگران مدیون عرب ها هستند ".</p> <p>ببینید تعصب و سخت سری، آدم را به کجاها که نمی کشاند. تعصب باعث می شود که برای انکار حقیقت های مسلم تاریخی به روایات غیر قابل استناد، چنگ بزنیم یا حتا به جعل روایت بپردازیم. همچنان گرفتار شدن در دام تعصب باعث می شود که با طرح این سخن که عرب ها اقوام دیگر را مسلمان ساختند، به این نتیجه برسیم که همه دانشمندان اسلامی عرب بوده اند. از این منطقی تر سخنی به نظرتان رسیده است؟ صغری و کبری کردن و به نتیجه رسیدن یعنی همین!</p> <p>این نکته را هم متذکر می شوم که تنها دانشمندان و پژوهشگران معاصر عرب نیستند که مفاخر فرهنگی حوزه تمدنی ما را مصادره می کنند. پژوهشگران و حتا سیاست مداران کشور ترکیه نیز دست به چنین اقدامی می زنند. از باب نمونه، یک بار رجب طیب اردوگان نخست وزیر ترکیه به صراحت اظهار داشت که مولانا ترک است!.</p> <p> همچنان او در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد به طور تلویحی یاد آور شد که ابن سینا، فارابی، خوارزمی دانشمندانی ترک بوده اند. بگذریم از این که محققان ترکی چه قدر زحمت می کشند تا ثابت کنند که دانشمندان یاد شده، ترک یا حتا ترکیه ای! بوده اند و اساسا ترکیه کنونی ناف زمین به شمار می‌آید.</p> <p>بنده مدعی نیستم که دانشمندان اسلامی در طول تاریخ، ترک یا عرب نبوده اند. ولی آن چه که آزارم می‌دهد این است که مشاهده می کنم کسانی با دیده درآیی و پررویی و بی اعتنایی به شواهد تاریخی، حرف می زنند و برای شخصیت های فرهنگی ما اصل و نسب، درست می کنند.</p> <p>این را هم به خوبی می دانم که بزرگان دانش و فرهنگ از هرجایی که باشند و از هر تبار و طائفه ای که برخاسته باشند، متعلق به همه فرهنگ بشری هستند. ولی این را هم به درستی می دانم که ما در وضعیت کنونی خود بیشترین نیاز را به این داریم که از گذشته خود آگاه شویم و سرمایه های معنوی خود را دو دستی بچسپیم و نگذاریم دیگران با مصادره کردن تاریخ و سرمایه های فرهنگی ما برای خود در سطح جهان، آبرو و اعتبار کسب کنند.</p> <p>آری! در وضعیتی که ما داریم افغانستان یکی از بدنام ترین کشورهای دنیاست. اسم کشور ما به انفجار و انتحار و خشونت و مواد مخدر وفقر وفلاکت وعقب ماندگی و جهل وبی سوادی، گره خورده است. برای این که برای خود آبرویی در سطح جهان بخریم، باید گذشته خود را به رخ جهانیان بکشیم و به آن ها بگوییم که ما مردمی بی فرهنگ و بی اصل و نسب و وحشی وددمنش نیستیم. به جهانیان بفهمانیم که ما هم می توانیم مثل ملل دیگر دنیا برای توسعه و ترقی کشور خود کار کنیم و با مردمان دیگر کشورها تعامل مثبت داشته باشیم همان گونه که پیشینیان ما سهم بزرگی در اعتلای فرهنگ و تمدن بشری داشته اند وبرای سعادت بشر گام‌های بلندی برداشته اند.</p> <p>آگاه شدن ما از تاریخ گذشته خود و آگاه شدن از این موضوع که تاریخ ما بزرگانی را در عرصه فرهنگ و دانش در خود جای داده که جهان به آن ها افتخار می کند؛ بدون شک هویت ما را زنده می کند و به ما اعتماد به نفس می دهد و ما را از خطر ازخود بیگانه شدن می رهاند و برای آغاز کردن دوره ای جدید آماده می سازد؛ مرحله ای که در آن خردورزی و تعقل و مدارا و تسامح و عشق و صلح خواهی، فرمانروا باشد و از خشونت و مدنیت ستیزی و جهل، خبری نباشد.</p></div> https://mail.bamyanpress.com/article42827.html https://mail.bamyanpress.com/article42827.html 2010-12-03T19:46:14Z text/html fa مهران موحد <p>بخش اول | بخش دوم <br class='autobr' /> بدین گونه روشن می شود که اتهام ایرانی و شیعی بودن ایشان نیرنگ و توطئه ای بود که دستگاه شاه ایران برساخت و آن «سند» را هم که ادعا می کرد جمال الدین افغانی از ایران و پیرو مذهب تشیع است جعل کرد تا بدین وسیله جمال الدین را در دستگاه عثمانی منفور بسازد تا آن ها به دولت ایران تسلیمش کنند تا او را در برابر کشته شدن ناصرالدین شاه به قصاص برسانند. از سوی دیگر، دشمنان سید جمال در پایتخت عثمانی از این فرصت پیش آمده به بهترین شیوه استفاده کردند تا جامعه سنی مذهبِ دشمن ایران را برضد (…)</p> - <a href="https://mail.bamyanpress.com/rubrique8.html" rel="directory">دیدگاه</a> <img src='https://mail.bamyanpress.com/local/cache-vignettes/L143xH150/arton42827-93d8a.jpg?1769369737' class='spip_logo spip_logo_right' width='143' height='150' alt="" /> <div class='rss_chapo'><p><a href="http://www.kabulpress.org/my/spip.php?article41620" class="spip_out" rel="external"><strong>بخش اول</strong></a> | <a href="http://www.kabulpress.org/my/spip.php?article42827" class="spip_out" rel="external"><strong>بخش دوم</strong></a></p> <p>بدین گونه روشن می شود که اتهام ایرانی و شیعی بودن ایشان نیرنگ و توطئه ای بود که دستگاه شاه ایران برساخت و آن «سند» را هم که ادعا می کرد جمال الدین افغانی از ایران و پیرو مذهب تشیع است جعل کرد تا بدین وسیله جمال الدین را در دستگاه عثمانی منفور بسازد تا آن ها به دولت ایران تسلیمش کنند تا او را در برابر کشته شدن ناصرالدین شاه به قصاص برسانند. از سوی دیگر، دشمنان سید جمال در پایتخت عثمانی از این فرصت پیش آمده به بهترین شیوه استفاده کردند تا جامعه سنی مذهبِ دشمن ایران را برضد وی برشورانند.</p></div> <div class='rss_texte'><p>زندگی نامه سید جمال الدین افغانی</p> <p>بخش دوم</p> <p>نویسنده: دکتر محمد عماره</p> <p>برگردان: مهران موحد</p> <p><span class="spip-puce rtl"><b>–</b></span> 3-آن عده از پژوهشگران و نویسندگانی که معتقد به شیعی بودن سید و خانواده اش هستند می گویند که وی کسی است که علاقه فراوانی به بحث های فلسفی و کلامی از خود نشان می داده است و سال های چندی را سرگرم فراگیری علوم فلسفی بوده و در زمینه منطق و علم کلام تبحر و آگاهی خاصی داشته است. این عده از پژوهشگران و نویسندگان می افزایند که اشتغال به دانش های فلسفی و کلام و منطق در عصر سید جمال تنها در حوزه های علمیه شیعی طرفدارانی داشته است. این در حالی است که محافل علمی و نهادهای آموزشی اهل تسنن، دانشجویان را به تبحر در حدیث و تفسیر و زبان و ادبیات ترغیب می کرده است- جدای از این که به آموزش فقه و اصول آن به دانشجویان می پرداخته است.</p> <p>در پاسخ به این استدلال باید گفت: پرداختن به علوم فلسفی و منطق و کلام از سده ها پیش، مساله ای آشنا و شناخته شده در نصاب آموزشی مسلمانان بوده است. از نیمه دوم قرن نخست هجری، مسلمانان به دانش های مزبور رغبت نشان می داده اند. در قرن دوم هجری، دانش های یاد شده توانستند در میان مسلمانان جا بیفتند و جایگاه مناسب خود را در محافل علمی مسلمانان پیدا کنند به ویژه پس از آن که جریان ترجمه علوم فلسفی از زبان های دیگر به زبان عربی در عصر مامون عباسی (170- 218 هجری- 786- 833 میلادی) رواج و رونق خاصی یافت.</p> <p>این را هم بدانید که معتزلیان که بنیان گذاران و جلوداران علم کلام در میان مسلمانان به حساب می آمدند، پیرو مذهب تشیع نبودند. نیز اکثریت شخصیت های نامور اسلامی در زمینه اندیشه های فلسفی، شیعی نبودند بلکه متعلق به جهان اهل تسنن بودند. حتا پس از سایه افکندن انحطاط بر زندگی مسلمانان و به پستی گراییدن آن ها و عقب گرد کردن علوم عقلی در جهان اسلام به دلیل از هم پاشیدگی ای که مسلمانان در دوره های «ممالیک و عثمانی» گرفتار آن گردیدند؛ باز هم مطالعات و پژوهش های فلسفی جذابیت و درخشش خود را در مناطق مختلف دنیای اسلام و در حلقات گوناگون فکریِ مسلمانان از دست نداد. گفتنی است، آن بخش از تاملات فلسفی که با تصوف در آمیخت در دوره های انحطاط نسبت به تاملات فلسفیِ محض، هواخواهان بیشتری داشت. جمال الدین هم به این گونه تاملات فلسفی رغبت و اشتیاق نشان می داد.</p> <p>ما نمی خواهیم دراین جا اهتمام و توجه برادران اهل تشیع را به مباحث و مسائل فلسفی کم اهمیت جلوه دهیم و نیز اعتراف می کنیم به این که پیروان مذهب تشیع تا همین اکنون توانسته اند جنبش عقل گرایی در میان مسلمانان را زنده نگه دارند، ولی این را نمی پذیریم که دیگران را بیگانه با مباحث و موضوعات فلسفی معرفی کنیم که اگر این کار را کنیم جفا و بی مهری بزرگی در حق آن ها مرتکب شده ایم.</p> <p>موقعی که زندگی نامه مفکر اسلامی عبدالرحمان کواکبی (1854- 1902 میلادی) را که معاصر سید جمال الدین است مورد مطالعه قرار می دهیم مشاهده می کنیم که ایشان در سال های نخست دوران تحصیل خود دانش هایی همچون منطق و ریاضیات و علوم طبیعی و بسیاری از دانش هایی را که سید جمال به آن ها رغبت نشان می داد؛ فراگرفته بود. هیچ کسی کواکبی را به خاطر فراگیری این دانش ها، شیعه مذهب نه شمرده است..</p> <p>4- از جمله استدلالات آن عده از دانشمندان و مورخانی که جمال الدین را فارسی و ایرانی به حساب می آورند این است که می گویند: وی توجه و اهتمام خود را به جنبش اصلاح گری در ایران گمارده بود و تحولات سیاسی در آن کشور را به دقت زیر نظر داشت. این گروه از دانشمندان و تاریخ نگاران می گویند که سید، کوشش های فراوانی به خرج داد تا ایران را مرکز اصلی «جامعه اسلامی» ( ایده ای که تمام فعالیت های فکری و سیاسی سید جمال بر محور آن می چرخید) قرار دهد.</p> <p>واقعیت آن است که زندگی و اندیشه ها و مبارزات طولانی سید جمال همگی این ادعا را نقض می کنند. در واقع، حرکت «جامعه اسلامی» که سید لوای آن را برافراشته بود، به مثابه جنبشی درخشان و با نشاط بود که می خواست با طرح ایده «جامعه اسلامی» وحدت مسلمانان را تحقق بخشد. مرکز فعالیت این جنبش، در واقع همه جهان اسلام از خاور تا باختر آن بود. چند سالی جمال الدین تلاش هایی را به کار برد تا مسلمانان را پیرامون خلافت عثمانی گرد آورد و از ظرفیت های این خلافت به منظور مقابله با استیلای روز افزون استعمار اروپایی بر کشورهای اسلامی استفاده کند.</p> <p> درست است که سید جمال الدین به ایران، اهتمام و توجه داشت ولی نه به این خاطر که این کشور را مرکز اصلی « جامعه اسلامی» قرار دهد و اسلام در ایران را نمونه ای از اسلام راستین بشمارد و بخواهد طرح های اصلاحی و بیدارگرانه و نوگرایانه خود را در آن کشور پیاده کند. توجه ایشان به ایران فقط به این انگیزه بود که ایران نماینده اندیشه شیعی در جهان اسلام به حساب می آمد و وی به این گمان بود که نزدیکی ایران با جهان تسنن به معنای متحد و یکپارچه شدن دو گروه فکری بزرگ در جهان اسلام است و این کار باعث می شود که جنبشی نیرومند در میان مسلمانان راه اندازی شود که آن ها را از عقب ماندگی و جمود و تحجر و سنگ شدگی برهاند و به مرحله خیزش و آزادی و پیشرفت و ترقی برساند.</p> <p>فی الواقع، جمال الدین خیال آن را در سر می پرورانید که یکی از کشورهای اسلامی را به جنبش اصلاحی خود جذب کند تا آن کشور نمونه ای شود که سایر کشورهای اسلامی از آن پیروی کنند و بدین گونه راه مسلمانان به سوی پیشرفت و اصلاح و نوسازی باز شود. آن گونه که امام محمد عبده می گوید:« هدف سیاسی جمال الدین این بود که یکی از دولت های اسلامی را وادار به پذیرش پروژه اصلاح گرانه خود بسازد تا بدین گونه این دولت نیرومند شود و بتواند شئون خود را به خوبی مدیریت کند. این دولت، نمونه ای شود که دولت های اسلامی دیگر از آن تبعیت کنند و بدین گونه، امت اسلامی همانند ملت های پیشرفته دنیا عزت خود را بازیابد و دولت های اسلامی همچون دیگر دولت ها به نیرومند دست یابند... ( الاعمال الکامله للامام محمد عبده، ج 2، ص 352).</p> <p>این که جمال الدین می خواست با طرح ایده «جامعه اسلامی» وحدت اسلامی را محقق گرداند بخشی از حقیقت است چرا که بخش دیگر حقیقت آن است که دولتی که جمال الدین تلاش کرد تا نمونه قابل پیروی برای دیگر دولت های اسلامی شود همانا دولت مصر بود. این که ایشان، مصر را برای تحقق آرمان «جامعه اسلامی» برگزید اسباب و دلائل عینی دارد که خودش در نوشته هایی که از خود به جا گذاشته از این انگیزه ها و دلائل ، سخن گفته است.</p> <p>از جمله مسائلی که در تاریخ زندگانی سید جمال، محرز و مسلم است این است که سال های اقامت وی در مصر (1871- 1879 میلادی) مثمرترین و پربازده ترین سال در زندگی مبارزاتی وی بوده است. در همین سال ها بود که ارزشمندترین و سودمندترین کارها را – خواه در زمینه اندیشه گری یا در عرصه فعالیت های سیاسی یا در زمینه پرورش شخصیت ها و ایجاد و سازمان دهی جریان های سیاسی- به انجام رساند. انگیزه افغانی در انتخاب کشور مصر به عنوان مرکز فعالیت های فکری و سیاسی خود این بود که وی گمان می کرد که مصر، مستعدترین کشور برای پذیرش اندیشه های وی هست چرا که کشور مصر دارای پیشینه تمدنی ریشه دار است و نیز پتانسیل های سیاسی و اقتصادی و انسانی آن به مراتب نسبت به بسیاری از کشورهای دیگر بیشتر است.</p> <p>این هم هست که این کشور پیشگام ترین کشور در زمینه طرح مباحث ناسیونالیستی هست که کشورهای منطقه به پیروی از آن این مباحث را طرح کردند. کسی که نوشته های سید جمال را بخواند به روشنی به این دریافت می رسد که کشور مصر یگانه کشوری بود که ایشان امید خود را به آن بسته بود و آرزوی آن را داشت که این کشور روزی به مرکز رهبری رنسانس سرزمین های شرقی مبدل شود. سید جمال همان کسی است که راجع به مصر می گوید:« هر گاه کسی به احوال و اوضاع مصر نگاهی بیفکند در خواهد یافت که پایتخت این کشور لا جرم روزی – در آینده دور یا نزدیک- مرکز تمدن بزرگ ترین کشور شرقی خواهد گردید. احتمالا تحقق این امر چیزی است که مردم کشورهای همسایه مصر سخت به دنبال آن هستند. هر گاه مردم این کشورها به مشکل بزرگ و گرفتاری چاره ناپذیری مواجه شوند، تنها منبع امیدشان مصر است...» ( الخاطرات، ص 278).</p> <p>سید جمال، خیزش مصر در زمان زمامداری محمد علی باشا ( 1805- 1848 میلادی) را این گونه توصیف می کند:« این کشور به مرحله تازه ای از مرحله های مدنیت و ترقی پا گذاشته است و نظام حکومت داری مدرن در آن شکل گرفته و دراین زمینه از همه کشورهای خاور زمین بدون استثناء پیشی گرفته است...( همان منبع، ص 130). نیز ایشان می گوید:« کشور مصر دروازه حرمین است... و مسائل مصر از مهم ترین مسائل در خاور زمین است... کشور مصر دوست داشتنی ترین کشور در نزد من است...»( همان منبع، ص 89).</p> <p>روی این حساب، کشور مصر- و نه کشور ایران- کشوری بوده که جمال الدین تلاش داشته تا آن را مرکز «جامعه اسلامی» و نمونه ای برای تحقق آرمان ها و اهداف مبارزاتی خود بسازد. توجه ویژه سید جمال الدین به مصر نه به خاطر انگیزه های مذهبی بود بلکه ایشان به اندیشه بود که کشور مصر به دلیل شایستگی های تمدنی اش- علاوه بر دلائل سیاسی- صلاحیت بر عهده گرفتن نقش رهبری کننده در زمینه رنسانس اسلامی را دارد و به آسانی می تواند به مرکز و قلب و مغز و رهبری بیداری شرق و خیزش دو باره مسلمانان را مبدل شود.</p> <p>و از همین جا می توان معنای سخنی را که امام محمد عبده بر زبان آورده و شیخ محمد رشید رضا آن را نقل کرده دریافت، آن جا که رشید رضا می گوید:« از استادِ امام محمد عبده شنیدم که می گفت: سید جمال الدین کار قابل واقعی و قابل توجهی انجام نداد مگر در سرزمین مصر!» ( تاریخ الاستاذ الامام، ج1، ص 79. چاپ قاهره، سال)1931.</p> <p>5- این گروه از نویسندگان و محققان برای اثبات ایرانی بودن و شیعه مذهب بودن جمال الدین افغانی به دلیلی چنگ می زنند که در واقع تباه کننده ادعای آن ها است و خلاف مقصود آن ها را ثابت می کند. اصل ماجرا این است که در سال 1313 هجری (1895 میلادی) یکی از پیروان و شاگردان جمال الدین به نام میرزا رضا دست به ترور شاه ایران ناصرالدین شاه (1831-1896) به تاریخ 17 ذی القعده در حرم شاه عبدالعظیم در شهر ری زد. حرم شاه عبدالعظیم دقیقا همان جایی بود که شاه، جمال الدین را که در آن جا بست نشسته بود دستگیر کرد و با خواری و افتضاح، مجبورش کرد که از ایران بیرون شود و این باعث شد که احساسات ایرانیان و غیر ایرانیان تحریک شود و نسبت به جمال الدین همدردی نشان دهند.</p> <p> پس از ماجرای ترور ناصرالدین شاه به دست میرزا رضا شاگرد سید جمال، جانشین شاه مقتول مظفرالدین شاه به این باور رسید که برانگیزاننده اصلی برای ترور ناصرالدین شاه همانا جمال الدین بوده است. در این هنگام جمال الدین در آستانه به سر می برد. مظفرالدین شاه به این می اندیشید که با چه نیرنگی بتواند عبدالحمید سلطان امپراتوری عثمانی را متقاعد بسازد که جمال الدین را به وی بسپارد. همچنین به این می اندیشید که طرحی بریزد که سلطان عبدالحمید از جمال الدین افغانی متنفر وبیزار شود. بدین گونه بود که مظفرالدین شاه، «خان بابا خان صاحب اختیار» ر ا که در آن هنگام حاکم «اسدآباد» بود دستور داد که نامه ای به سلطان عثمانی بنویسد که در آن آمده باشد که جمال الدین، ایرانی تبار و از اسدآباد همدان است و خانواده اش هم در آن جا زندگی می کنند. همچنین در آن نامه روی این نکته تاکید کند که جمال الدین، بر خلاف آن چه تظاهر می کند شیعه مذهب است. این نامه به همان صورتی که شاه می خواست نوشته شد و بزرگان شهر هم پای آن امضا کردند. شاه مظفرالدین این «سند» را به دست سفیر خود در آستانه علاء الملک به سلطان عبدالحمید فرستاد واز عبدالحمید درخواست کرد که جمال الدین را به حکومت ایران بسپارد چرا که وی شهروند ایران است.</p> <p> با آن که سلطان عبدالحمید از ترس شورش هواخواهان و مریدان جمال الدین حاضر نشد وی را به حکومت ایران تسلیم کند؛ با این وجود، این «سند مکتوب!» به سلاحی به دست نهادهای واپسگرا و نیز مفتی خلافت عثمانی ابوالهدی صیادی (1266-1328 هجری- 1849-1909 میلادی) و حتا خود سلطان عبدالحمید تبدیل شد که با استفاده از آن به خوبی می توانستند سید جمال الدین را بکوبند چرا که این «سند و مدرک» نشان می داد که جمال الدین فردی شیعه مذهب است که خود را در لباس سنی ها جا زده و از لحاظ تبار، ایرانی است و خود را به ناروا به افغان نسبت می دهد.</p> <p>ایرانی و شیعی بودن در پایتخت عثمانی آستانه در آن دوره اتهامی خطرناک بر ضد جمال الدین محسوب می شد. درآن دوره، دشمنی سیاسی و مذهبی میان آستانه و تهران به اوج خود رسیده بود و امپراتوری عثمانی با اندیشه تشیع سخت سر ستیز داشت.</p> <p>جالب این جاست که دشمنان و مخالفان سید جمال الدین و اندیشه و حرکت تجددگرایانه وانقلابی اش این اتهام را پس از وفات جمال الدین هم بر ضد وی استفاده کردند. به طور مثال، به تاریخ 29 رجب سال 1316 هجری(1898میلادی) ابوالهدی صیادی به شیخ محمد رشید رضا نامه ای نوشت و در آن از این که مجله "المنار" اندیشه های جمال الدین را بازتاب می دهد انتقاد کرد. صیادی در این نامه چنین نوشت:« می بینم که جریده ات (مجله ات) سرشار از چرندگویی های جمال الدین افغان نما است. شما هم حسینی بودن وی را باور کرده اید و همیشه تکرار می کنید در حالی که در دوائر دولت عثمانی به طور رسمی به ثبوت رسیده که وی مازندرانی (مازندران یکی از مناطق ایران است) و از شیعیان متعصب بود.. وی از آیین اسلام بیرون آمده همان گونه که تیر از نشانه، بیرون می آید»(همان مرجع،ج1،ص90).</p> <p>بدین گونه روشن می شود که اتهام ایرانی و شیعی بودن ایشان نیرنگ و توطئه ای بود که دستگاه شاه ایران برساخت و آن «سند» را هم که ادعا می کرد جمال الدین افغانی از ایران و پیرو مذهب تشیع است جعل کرد تا بدین وسیله جمال الدین را در دستگاه عثمانی منفور بسازد تا آن ها به دولت ایران تسلیمش کنند تا او را در برابر کشته شدن ناصرالدین شاه به قصاص برسانند. از سوی دیگر، دشمنان سید جمال در پایتخت عثمانی از این فرصت پیش آمده به بهترین شیوه استفاده کردند تا جامعه سنی مذهبِ دشمن ایران را برضد وی برشورانند.</p> <p> من نمی دانم چه گونه می توانند طرفداران شیعی بودن و ایرانی بودن سید جمال، از این «ادعای شبهه دار و توطئه آمیز» برای به کرسی نشاندن سخن خود استفاده کنند در حالی که خود وی از زندگی خود به گونه ای دیگر روایت می کند. همچنین کسانی که همزمان با او زندگی می کرده اند و با او دوستی و مراوده داشته اند به گونه ای دیگر از او و زندگی اش نوشته اند.</p> <p>6- همچنین این گروه از پژوهشگران و نویسندگان به «کاغذ پاره هایی» که گمان می کنند «اسناد ومدارکی» است که نشان می دهد که سید جمال الدین ایرانی است، دستاویز می جویند. عکس هایی از گذرنامه هایی را به اسم جمال الدین نشر کرده اند مخصوصا دو گذرنامه را که یکی از کنسولگری ایران در قاهره و دیگری از کنسولگری ایران در وین به نام وی صادر شده اند. این گروه از پژوهشگران این طور استدلال می کنند: هنگامی که به اثبات رسیده که گذرنامه ای از کنسولگری ایران به نام وی صادر شده و وی با استفاده از آن گذرنامه از کشوری به کشوری دیگر سفر کرده پس معلوم می شود که وی ایرانی بوده است!.</p> <p>نخست از همه باید گفت: این که شخصیتی متفکر و مبارز همچون سید جمال، حامل گذرنامه کشوری باشد به هیچ صورت نشان دهنده این نیست که این کس در آن کشور زاده شده است. بسیاری از کسانی که با نظام های دیکتاتوری حاکم بر سرنوشت مردم خود درافتاده اند و به همین خاطر جایی برای ماندن در کشور خود نداشته اند از گذرنامه های کشوری دیگر استفاده کرده اند بدون این که شهروندان آن کشور باشند چه برسد به این که زاده آن جا باشند. این چیزی است که بارها رخ داده و اتفاق شگفت انگیزی نیست.</p> <p>از آن گذشته، نشانه هایی وجود دارد دال بر این که این «اسناد ومدارک» ساختگی و جعلی است. کسانی که این مدارک را جعل کرده اند سر آن داشته اند که جمال الدین افغانی را به هر وسیله ای که می شود به مذهبی مشخص و سرزمینی معین وابسته نشان دهند.<br class='autobr' /> دلایل ما در خصوص دروغ بودن و تقلبی بودن این مدارک به شرح زیر است:</p> <p>الف- گذرنامه صادر شده از کنسولگری ایران در قاهره به زبان فارسی نگاشته شده و در چاپخانه چاپ شده است. نام دارنده گذرنامه که به قلم نوشته شده این گونه آمده:« السید المحترم جمال الدین». در این گذرنامه هیچ نشانه ای وجود ندارد که ثابت کند این جمال الدین همان جمال الدین افغانی است.</p> <p>ب- در گذرنامه در زیر نام جمال الدین این عبارت آمده:« عازم اسلامبول است». این به این معنا است که گذرنامه در هنگامی برای جمال الدین صادر شده که وی می خواسته عازم پایتخت دولت عثمانی شود. تاریخ صدور این گذرنامه همان گونه که در زیر آن آمده برابر است به روز شنبه 13 جماد الاول سال 1288 هجری قمری. به زندگی نامه جمال الدین افغانی که نگاهی می اندازیم متوجه خواهیم شد که هیچ نسبتی بین این گذرنامه و بین جمال الدین افغانی وجود ندارد یا به دلیل این که این گذرنامه ساختگی و تقلبی است و یا به جهت این که این گذرنامه مال کس دیگری است به نام جمال الدین!. در تاریخ مزبور(13 جمادی الاول سال 1288 هجری که برابر می شود با 31 جولای سال 1871 م) جمال الدین افغانی در مصر اقامت گزین بود. تاریخ ورود جمال الدین به مصر هم اول محرم سال 1288 هجری – 23 مارچ سال 1871 میلادی است. در این تاریخ هرگز به اسلامبول سفر نکرده است؛ شهری که از آن جا از سوی حاکم عثمانی پس از درگیری با اطرافیان حاکم و رجال دین عثمانی تبعید شده بود.</p> <p>ج- با مراجعه به حساب ماه های قمری باز هم روشن می شود که این گذرنامه ساختگی و تقلبی است. بر پایه آن چه در این گذرنامه آمده سیزدهم جمادی الاول موافق به روز شنبه است ولی واقعیت آن است که این تاریخ، موافق به روز دوشنبه است. اول جمادالاول دراین سال برابر است با روز چهارشنبه 19 جولای سال 1871 ( تقویم این سال را در کتاب "التوفیقات الالهامیة في مقارنة التواريخ الهجرية بالقبطية والافرنكية، ص1336، نگاه کنید. مولف این کتاب محمد مختار باشا المصری است. ویراستاری و نسخه شناسی: دکتر محمد عماره، چاپ الموسسه العربیه، بیروت، سال 1980 م). این که دو روز بین حساب های ثابت ماه های قمری و بین آن چه در گذرنامه آمده فرق وجود دارد به طور قطع به اثبات می رساند که این گذرنامه دروغین و بی اساس است. این تفاوت را نمی توان این گونه توجیه کرد که ممکن است بین رویت هلال و بین حساب فلکیِ ماه ها تفاوتی آمده باشد. اگر تفاوتی باشد این تفاوت بیشتر از یک روز نخواهد بود و قطعا در ماه دیگر باز با هم همآهنگ می شوند.</p> <p>د- اگر فرض را بر این بگیریم که امضایی که در پای گذرنامه صادر شده از کنسولگری ایران در وین آمده امضای جمال الدین افغانی است، این امضا هم ساختگی و تقلبی است.<br class='autobr' /> در این امضا عبارت:«شیخ جمال الدین الحسینی» به کار رفته است. سید جمال هیچ گاه از لقب شیخ استفاده نمی کرد و به این لقب معروف هم نبود و در گذشته هم هیچ وقت به این لقب امضا نکرده بود. از آن گذشته، این چه شیخی است که شیخ بودن خود را در هنگام نوشتن امضای خود در گذرنامه به رخ مردم می کشد؟!</p> <p>نمونه های دیگر امضای جمال الدین افغانی نشان می دهد که وی چنین امضا می کرد:« جمال الدین الحسینی» گاهی واژه «افغانی» را هم به دنبال نام خود اضافه می کرد. لقبی که در نزد جمال الدین دوست داشتنی بود و به آن شهرت داشت و بدون ذکر نامش هم بر وی اطلاق می شد لقب "سید" بود. وی این لقب را در هنگام امضا کردن نمی نوشت چه طور ممکن است که لقب شیخ را بنویسد؟</p> <p>از همه این ها گذشته و بالاتر از همه این ها، مقایسه میان امضایی که در گذرنامه صادر شده از کنسولگری ایران در وین وجود دارد و میان دیگر نمونه های امضای سید جمال الدین افغانی که در نامه ها و نوشته های خود آن را به کار می برد و ساختگی نبودن آن ها محرز شده به روشنی نشان می دهد که امضای به کار رفته در گذرنامه بی گمان ساختگی و دروغین است.</p> <p>بدین گونه در می یابید که این «مدارک»، ساختگی و دروغین است و هرگز نمی تواند ادعای آن ها دائر بر ایرانی و شیعه مذهب بودن جمال الدین افغانی را به کرسی بنشاند.</p> <p><a href="http://www.kabulpress.org/my/spip.php?article41620" class="spip_out" rel="external"><strong>بخش اول</strong></a> | <a href="http://www.kabulpress.org/my/spip.php?article42827" class="spip_out" rel="external"><strong>بخش دوم</strong></a></p></div>